Lệ Mật dấu tích làng xưa

(LĐTĐ) Lệ Mật - ngôi làng cổ thuộc xã Việt Hưng, huyện Gia Lâm, Hà Nội, vốn nổi tiếng với nghề nuôi, bắt rắn và những nghi lễ đặc sắc liên quan tới loài vật này như: Nghi thức đón và rước lễ của nhân dân “Thập Tam trại”, Lễ Đả Ngư và múa Giảo Long hầu Thánh... Trải qua bao thăng trầm, dù chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa nhưng ngôi làng này vẫn giữ được cho mình những công trình kiến trúc, cũng như nếp sinh hoạt truyền thống.
Giữ “nếp làng” trong quá trình đô thị hóa “Làng rắn”

Huyền thoại về làng rắn

Một buổi chiều cuối năm, chúng tôi tới thăm Lệ Mật - ngôi làng cổ bình yên giữa lòng Thành phố, để được nghe kể chuyện về những sự tích đặc biệt gắn liền với nơi đây. Tiếp chuyện chúng tôi bên ấm trà còn nghi ngút khói, ông Trương Văn Chè - Trưởng Tiểu ban di tích đình, chùa Lệ Mật, cho hay: Huyền tích về Thành hoàng làng Lệ Mật có rất nhiều dị bản.

Nhưng theo các cụ cao niên trong làng, tương truyền, vào đời vua Lý Thái Tông, có một công chúa cưng của vua thường bơi thuyền du ngoạn trên dòng Thiên Đức (sông Đuống ngày nay). Một hôm, công chúa bị đắm thuyền chết đuối, mất xác. Vua trao thưởng cho ai tìm thấy xác công chúa nhưng không người nào tìm được.

Lệ Mật dấu tích làng xưa
Lệ Mật, ngôi làng cổ bình yên giữa lòng Thành phố.

Có một chàng thanh niên họ Hoàng ở Lệ Mật đã chiến đấu dũng cảm với thủy quái và cuối cùng đưa được ngọc thể của công chúa lên bờ. Vua ban thưởng cho chàng rất nhiều gấm vóc, vàng bạc, nhưng chàng từ chối tất cả, chỉ xin vua cho đưa dân nghèo Lệ Mật sang khai khẩn vùng đất phía Tây kinh thành Thăng Long làm trang trại.

Được vua ưng thuận, dân chúng Lệ Mật đã vượt dòng sông Nhị Hà (sông Hồng ngày nay) sang khai khẩn khu đất phía Tây thành Thăng Long. Vùng đất ấy dần trở nên trù phú, mở rộng thành 13 trại ấp mà sách sử gọi là khu “Thập Tam trại”. Khai lập được 13 trại xong, chàng trai họ Hoàng quay về củng cố làng cũ.

Theo gương chàng, dân chúng làng Lệ Mật ngoài công việc nhà nông còn phát triển thêm nghề bắt, nuôi rắn nên đời sống rất giàu có và gọi tên làng là “Trù Mật”. Sau khi chàng trai mất, để nhớ ơn, dân làng suy tôn chàng là Thành Hoàng và lập đình thờ. Đến thế kỷ 17, vì kỵ húy chúa Trịnh Chù (Trịnh Cương, 1686 - 1729) nên làng đổi tên thành Lệ Mật.

Để tưởng nhớ công ơn của người thanh niên họ Hoàng, làng Lệ Mật đã tổ chức hội làng với nhiều nghi thức đặc sắc và khác biệt với nhiều lễ hội khác. Hàng năm, lễ hội làng Lệ Mật diễn ra từ ngày 20 - 23 tháng ba Âm lịch. Vào ngày chính hội, dân “kinh quán” (con cháu đi khai hoang bên kinh đô) lại về hội ngộ người “cựu quán” (con cháu trong làng) và cùng ôn lại lịch sử truyền thống của cha ông, đồng thời dâng lễ vật, bày tỏ sự biết ơn đối với Thành hoàng làng.

Cho đến nay, người dân Lệ Mật vẫn bảo tồn, gìn giữ 3 nghi lễ đặc trưng của lễ hội làng Lệ Mật, gồm: Nghi thức đón và rước lễ của nhân dân “Thập Tam trại”, Lễ Đả Ngư và múa Giảo Long hầu Thánh.

Mỗi dịp vào hội, làng Lệ Mật chọn 1 cụ cao niên đẹp lão, gia đình toàn vẹn, có uy tín trong làng đóng vai một vị tướng thời Lý để đón tiếp đại diện của 13 trại về dự hội tưởng nhớ Thành hoàng làng. 13 cỗ kiệu cùng với lễ vật là những đặc sản của mỗi trại được dân làng cung kính đưa về dâng cúng Thành Hoàng.

Thứ hai là Lễ Đả Ngư. Nghi thức đánh cá thần dâng Thánh của hội làng Lệ Mật thường được tổ chức vào ngày 22 tháng aa Âm lịch tại giếng đình hay còn gọi là giếng Ngọc.

Cuối cùng là Múa Giảo Long hầu Thánh. Đây là nghi lễ được chờ đợi nhất diễn ra ngày chính hội 23 tháng ba Âm lịch. Nghi lễ này diễn lại cảnh thủy quái mang hình dạng rắn độc bị chàng trai họ Hoàng chém đầu cứu công chúa có lưu trong truyền thuyết vẫn còn lưu truyền cho tới ngày nay.

Dấu tích làng trong phố

Ngày nay, dù chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa nhưng những dấu tích về ngôi làng cổ Lệ Mật vẫn còn được lưu giữ và bảo tồn. Đó chính là sự giao thoa giữa quá khứ với hiện tại, giữa làng và phố, tạo nên hình thái kiến trúc đô thị độc đáo của Hà Nội.

Dấu tích làng trong phố điển hình ở Lệ Mật là quần thể kiến trúc đình - chùa - miếu cùng ao đình, cây đa, cổng làng... vẫn còn nguyên vẹn trong lòng Khu đô thị Việt Hưng hiện đại. Giống như nhiều làng quê ngoại thành Hà Nội, nơi đây hiện còn lưu giữ một quần thể di tích đình, chùa, miếu… có quy mô bề thế, được quy tụ cận kề nhau ở ngay giữa trung tâm làng.

Lệ Mật dấu tích làng xưa
Nghi lễ Múa Giảo Long hầu Thánh

Chùa làng thờ Phật, miếu làng thờ vị công chúa con vua Lý Thái Tông, còn đình Lệ Mật thờ đức thánh Thành hoàng làng, người có công khai khẩn, mở mang đất đai sang phía Tây kinh thành Thăng Long, lập nên khu Thập tam trại. Tam quan chùa cao lớn sừng sững, đứng án ngữ trước tổng thể di tích đình Hạ (bao gồm nghi môn, sân, phương đình, 4 dãy tảo mạc và chính đình). Nó vừa mang đậm dấu ấn xưa cũ của ngôi chùa làng, vừa là chứng tích ghi nhận một “sự kiện” trong lịch sử văn hóa làng Lệ Mật.

Theo Trưởng Tiểu ban di tích đình, chùa Lệ Mật, trước kia, đình nằm ở vị trí khác. Đến thế kỷ XVIII, đình được di dời về vị trí hiện tại nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc của ngôi đình cổ được khởi dựng cách đây 4 thế kỷ theo kiểu “nội công ngoại quốc”, gồm 7 gian 2 dĩ. Đình Lệ Mật hiện còn lưu giữ nhiều di vật cổ, trong đó có 14 đạo sắc phong đã được thành phố Hà Nội công nhận là tài liệu lưu trữ quý hiếm.

Cùng với đình Lệ Mật, công tác bảo tồn, phát huy giá trị chùa Lệ Mật, miếu thờ công chúa, ao đình, giếng Thiên Hồ Lệ, tam quan... được quận Long Biên đặc biệt quan tâm. Đây không chỉ là cụm di tích cấp quốc gia mà còn là điểm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của làng Lệ Mật và nhân dân vùng Thập Tam trại.

Bên cạnh việc gìn giữ những phong tục truyền thống, trên mảnh đất Lệ Mật ngày nay, nhân dân còn có ý thức trong việc giữ gìn nghề nuôi rắn có từ lâu đời và phát triển thành cơ sở sản xuất, kinh doanh một số lĩnh vực như: Chế biến ẩm thực, sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ da rắn, lấy nọc rắn chế thuốc chữa bệnh, nấu cao rắn... Nhiều cửa hàng tập trung đầu tư để xây dựng thương hiệu rắn Lệ Mật trở thành đặc sản.

Bà Giáp Thị Thanh Nhàn - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Việt Hưng, cho biết: “Để phát huy các giá trị văn hóa của mảnh đất Lệ Mật, địa phương được quận Long Biên đầu tư phát triển du lịch làng nghề rắn kết nối tham quan các công trình văn hóa, tâm linh. Cùng với sự phát triển của Thủ đô, những giá trị truyền thống được lưu giữ, truyền lại qua nhiều đời đã góp phần làm nên danh thơm cho đất Lệ Mật”…

Rời Lệ Mật khi thành phố đã lên đèn, những câu chuyện kỳ bí về huyền thoại Thành hoàng làng hay những dấu tích làng xưa trong phố thị như níu giữ chúng tôi. Một mùa Xuân mới lại về với làng Lệ Mật./.

Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Phát triển hạ tầng thông tin để mở không gian mới cho phát triển kinh tế - xã hội

Phát triển hạ tầng thông tin để mở không gian mới cho phát triển kinh tế - xã hội

(LĐTĐ) Với quy hoạch hạ tầng thông tin và truyền thông đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam đặt các mục tiêu cao để kiến tạo hạ tầng phục vụ chuyển đổi số quốc gia, mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế - xã hội.
Lãi suất nhiều ngân hàng tiếp tục giảm

Lãi suất nhiều ngân hàng tiếp tục giảm

(LĐTĐ) Sau Tết Nguyên đán, lãi suất nhiều ngân hàng tiếp tục xu hướng giảm và theo các chuyên gia, lãi suất sẽ khó tăng mạnh thời gian tới.
Lãnh đạo quận Đống Đa thăm, chúc mừng các cơ sở y tế nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam

Lãnh đạo quận Đống Đa thăm, chúc mừng các cơ sở y tế nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 69 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955 - 27/2/2024), các đồng chí lãnh đạo quận Đống Đa, Liên đoàn Lao động quận Đống Đa đã đến thăm, chúc mừng một số cơ sở y tế trên địa bàn quận.
Quận Thanh Xuân sẵn sàng cho ngày hội giao quân năm 2024

Quận Thanh Xuân sẵn sàng cho ngày hội giao quân năm 2024

(LĐTĐ) Năm 2024, quận Thanh Xuân được giao tuyển chọn và gọi 56 công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự, 17 công dân thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân.
Chùa Cái Bầu - Điểm du lịch tâm linh bên Vịnh Bái Tử Long

Chùa Cái Bầu - Điểm du lịch tâm linh bên Vịnh Bái Tử Long

(LĐTĐ) Chùa Cái Bầu còn được gọi là Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm, cách thành phố Hạ Long khoảng 65km, gần khu du lịch Bãi Dài (huyện Vân Đồn, Quảng Ninh), rất nguyên sơ và thơ mộng. Với độ cao khoảng 100m, đứng từ sân Thiền viện, du khách có thể ngắm nhìn vịnh Bái Tử Long.
Công an Hà Nội thu hồi hàng nghìn vũ khí, vật liệu nổ

Công an Hà Nội thu hồi hàng nghìn vũ khí, vật liệu nổ

(LĐTĐ) Sau hơn 2 tháng ra quân triển khai thực hiện cao điểm phòng ngừa, đấu tranh với hành vi vi phạm về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo, Công an thành phố Hà Nội đã tuyên truyền, vận động và thu hồi hàng nghìn vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ... góp phần hạn chế thấp nhất những nguy hại tiềm ẩn có thể xảy ra.
Bắt nhiều con bạc đang sát phạt nhau tại nhà văn hóa thôn

Bắt nhiều con bạc đang sát phạt nhau tại nhà văn hóa thôn

(LĐTĐ) 14 đối tượng đánh bạc bằng hình thức xóc đĩa, sâm, đánh chắn ở nhà văn hoá thôn Hà Lâm 1 (xã Thuỵ Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội) bị lực lượng chức năng bắt quả tang.

Tin khác

Để văn hóa giao thông là "cuốn sách mở" về người Hà Nội văn minh

Để văn hóa giao thông là "cuốn sách mở" về người Hà Nội văn minh

(LĐTĐ) Đại thi hào Huy gô từng nói: "Thành phố là cuốn sách mở". Vì vậy, để du khách cảm nhận được nét văn hóa Việt Nam nói chung, về Hà Nội hào hoa, văn minh nói riêng, ngoài kiến trúc đô thị hãy bắt đầu bằng văn hóa giao thông.
Khai hội làng Giang Xá - Kỷ niệm 1.480 năm Lý Nam Đế xưng Vương và thành lập nước Vạn Xuân

Khai hội làng Giang Xá - Kỷ niệm 1.480 năm Lý Nam Đế xưng Vương và thành lập nước Vạn Xuân

(LĐTĐ) Sáng 21/2, tại cụm di tích Đền - Đình thôn Giang Xá, huyện Hoài Đức long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 1.480 năm Lý Nam Đế lên ngôi Hoàng đế và thành lập nước Vạn Xuân; khai hội làng Giang Xá Xuân Giáp Thìn 2024.
Văn hóa lễ hội - mạch nguồn xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch

Văn hóa lễ hội - mạch nguồn xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch

(LĐTĐ) Một trong những “không gian” để nét đẹp của người Hà Nội được thể hiện rõ nhất chính là lễ hội. Người Hà Nội có văn minh, thanh lịch hay không, phần nào đó thể hiện ở cách họ ứng xử với văn hóa dân gian truyền thống. Báo Lao động Thủ đô có cuộc trao đổi với Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Phùng Hoàng Anh (Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam) xung quanh vấn đề này.
Những lễ hội đặc sắc sắp diễn ra trong Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc”

Những lễ hội đặc sắc sắp diễn ra trong Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc”

(LĐTĐ) Trong hai ngày 24-25/2, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) sẽ diễn ra Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc” với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc.
Khu vực hồ Thiền Quang sẽ được hoàn thiện với 5 quảng trường

Khu vực hồ Thiền Quang sẽ được hoàn thiện với 5 quảng trường

(LĐTĐ) Quận Hai Bà Trưng đang lấy ý kiến người dân về đồ án Thiết kế đô thị khu vực xung quanh hồ Thiền Quang, tỷ lệ 1/500 với định hướng, xây dựng quảng trường trung tâm và 4 quảng trường Xuân, Hạ, Thu, Đông.
Dâng hương khai Xuân tại Hoàng thành Thăng Long

Dâng hương khai Xuân tại Hoàng thành Thăng Long

(LĐTĐ) Ngày 18/2, (tức mùng 9 âm lịch), tại Khu di sản Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội và Hội Di sản Văn hóa Thăng Long - Hà Nội trang trọng tổ chức lễ dâng hương, khai Xuân tưởng nhớ các bậc tiên đế, các bậc hiền tài có công với nước.
Dâng hương tưởng niệm Tiên triết Chu Văn An và khai bút đầu Xuân

Dâng hương tưởng niệm Tiên triết Chu Văn An và khai bút đầu Xuân

(LĐTĐ) Trong không khí vui tươi, phấn khởi của những ngày đầu Xuân Giáp Thìn 2024, sáng nay, 16/2 (mùng 7 âm lịch), Đảng bộ, chính quyền huyện Thanh Trì trang trọng tổ chức Lễ Khai bút Xuân Giáp Thìn 2024 tại đình thờ Tiên triết Chu Văn An (xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì).
Tưng bừng khai hội chùa Hương năm 2024

Tưng bừng khai hội chùa Hương năm 2024

(LĐTĐ) 9 giờ sáng ngày 15/2 (mùng 6 tháng Giêng năm Giáp Thìn), Lễ hội chùa Hương năm 2024 đã chính thức khai hội với chủ đề "Lễ hội chùa Hương an toàn - văn minh - thân thiện". Dự Lễ khai hội có Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền.
Hội làng nơi phố thị

Hội làng nơi phố thị

(LĐTĐ) Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến, sở hữu nhiều di sản và lễ hội nhất cả nước. Trong đó, hội làng những ngày đầu Xuân là nét văn hóa đặc sắc, giữ vai trò bảo tồn, phát huy đời sống tinh thần của người dân thành thị trong nhịp sống hiện đại.
Công an phường Yên Phụ nhanh chóng tìm và bàn giao lại tài sản bị thất lạc cho người dân

Công an phường Yên Phụ nhanh chóng tìm và bàn giao lại tài sản bị thất lạc cho người dân

(LĐTĐ) Chiều 13/2, Chỉ huy Công an phường Yên Phụ (quận Tây Hồ) cho biết, tổ công tác Công an phường đã nhanh chóng triển khai các biện pháp tìm kiếm và bàn giao lại tài sản bị thất lạc cho người dân khi đi lễ tại chùa Trấn Quốc.
Xem thêm
Phiên bản di động