Lệ Mật dấu tích làng xưa

(LĐTĐ) Lệ Mật - ngôi làng cổ thuộc xã Việt Hưng, huyện Gia Lâm, Hà Nội, vốn nổi tiếng với nghề nuôi, bắt rắn và những nghi lễ đặc sắc liên quan tới loài vật này như: Nghi thức đón và rước lễ của nhân dân “Thập Tam trại”, Lễ Đả Ngư và múa Giảo Long hầu Thánh... Trải qua bao thăng trầm, dù chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa nhưng ngôi làng này vẫn giữ được cho mình những công trình kiến trúc, cũng như nếp sinh hoạt truyền thống.
Giữ “nếp làng” trong quá trình đô thị hóa “Làng rắn”

Huyền thoại về làng rắn

Một buổi chiều cuối năm, chúng tôi tới thăm Lệ Mật - ngôi làng cổ bình yên giữa lòng Thành phố, để được nghe kể chuyện về những sự tích đặc biệt gắn liền với nơi đây. Tiếp chuyện chúng tôi bên ấm trà còn nghi ngút khói, ông Trương Văn Chè - Trưởng Tiểu ban di tích đình, chùa Lệ Mật, cho hay: Huyền tích về Thành hoàng làng Lệ Mật có rất nhiều dị bản.

Nhưng theo các cụ cao niên trong làng, tương truyền, vào đời vua Lý Thái Tông, có một công chúa cưng của vua thường bơi thuyền du ngoạn trên dòng Thiên Đức (sông Đuống ngày nay). Một hôm, công chúa bị đắm thuyền chết đuối, mất xác. Vua trao thưởng cho ai tìm thấy xác công chúa nhưng không người nào tìm được.

Lệ Mật dấu tích làng xưa
Lệ Mật, ngôi làng cổ bình yên giữa lòng Thành phố.

Có một chàng thanh niên họ Hoàng ở Lệ Mật đã chiến đấu dũng cảm với thủy quái và cuối cùng đưa được ngọc thể của công chúa lên bờ. Vua ban thưởng cho chàng rất nhiều gấm vóc, vàng bạc, nhưng chàng từ chối tất cả, chỉ xin vua cho đưa dân nghèo Lệ Mật sang khai khẩn vùng đất phía Tây kinh thành Thăng Long làm trang trại.

Được vua ưng thuận, dân chúng Lệ Mật đã vượt dòng sông Nhị Hà (sông Hồng ngày nay) sang khai khẩn khu đất phía Tây thành Thăng Long. Vùng đất ấy dần trở nên trù phú, mở rộng thành 13 trại ấp mà sách sử gọi là khu “Thập Tam trại”. Khai lập được 13 trại xong, chàng trai họ Hoàng quay về củng cố làng cũ.

Theo gương chàng, dân chúng làng Lệ Mật ngoài công việc nhà nông còn phát triển thêm nghề bắt, nuôi rắn nên đời sống rất giàu có và gọi tên làng là “Trù Mật”. Sau khi chàng trai mất, để nhớ ơn, dân làng suy tôn chàng là Thành Hoàng và lập đình thờ. Đến thế kỷ 17, vì kỵ húy chúa Trịnh Chù (Trịnh Cương, 1686 - 1729) nên làng đổi tên thành Lệ Mật.

Để tưởng nhớ công ơn của người thanh niên họ Hoàng, làng Lệ Mật đã tổ chức hội làng với nhiều nghi thức đặc sắc và khác biệt với nhiều lễ hội khác. Hàng năm, lễ hội làng Lệ Mật diễn ra từ ngày 20 - 23 tháng ba Âm lịch. Vào ngày chính hội, dân “kinh quán” (con cháu đi khai hoang bên kinh đô) lại về hội ngộ người “cựu quán” (con cháu trong làng) và cùng ôn lại lịch sử truyền thống của cha ông, đồng thời dâng lễ vật, bày tỏ sự biết ơn đối với Thành hoàng làng.

Cho đến nay, người dân Lệ Mật vẫn bảo tồn, gìn giữ 3 nghi lễ đặc trưng của lễ hội làng Lệ Mật, gồm: Nghi thức đón và rước lễ của nhân dân “Thập Tam trại”, Lễ Đả Ngư và múa Giảo Long hầu Thánh.

Mỗi dịp vào hội, làng Lệ Mật chọn 1 cụ cao niên đẹp lão, gia đình toàn vẹn, có uy tín trong làng đóng vai một vị tướng thời Lý để đón tiếp đại diện của 13 trại về dự hội tưởng nhớ Thành hoàng làng. 13 cỗ kiệu cùng với lễ vật là những đặc sản của mỗi trại được dân làng cung kính đưa về dâng cúng Thành Hoàng.

Thứ hai là Lễ Đả Ngư. Nghi thức đánh cá thần dâng Thánh của hội làng Lệ Mật thường được tổ chức vào ngày 22 tháng aa Âm lịch tại giếng đình hay còn gọi là giếng Ngọc.

Cuối cùng là Múa Giảo Long hầu Thánh. Đây là nghi lễ được chờ đợi nhất diễn ra ngày chính hội 23 tháng ba Âm lịch. Nghi lễ này diễn lại cảnh thủy quái mang hình dạng rắn độc bị chàng trai họ Hoàng chém đầu cứu công chúa có lưu trong truyền thuyết vẫn còn lưu truyền cho tới ngày nay.

Dấu tích làng trong phố

Ngày nay, dù chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa nhưng những dấu tích về ngôi làng cổ Lệ Mật vẫn còn được lưu giữ và bảo tồn. Đó chính là sự giao thoa giữa quá khứ với hiện tại, giữa làng và phố, tạo nên hình thái kiến trúc đô thị độc đáo của Hà Nội.

Dấu tích làng trong phố điển hình ở Lệ Mật là quần thể kiến trúc đình - chùa - miếu cùng ao đình, cây đa, cổng làng... vẫn còn nguyên vẹn trong lòng Khu đô thị Việt Hưng hiện đại. Giống như nhiều làng quê ngoại thành Hà Nội, nơi đây hiện còn lưu giữ một quần thể di tích đình, chùa, miếu… có quy mô bề thế, được quy tụ cận kề nhau ở ngay giữa trung tâm làng.

Lệ Mật dấu tích làng xưa
Nghi lễ Múa Giảo Long hầu Thánh

Chùa làng thờ Phật, miếu làng thờ vị công chúa con vua Lý Thái Tông, còn đình Lệ Mật thờ đức thánh Thành hoàng làng, người có công khai khẩn, mở mang đất đai sang phía Tây kinh thành Thăng Long, lập nên khu Thập tam trại. Tam quan chùa cao lớn sừng sững, đứng án ngữ trước tổng thể di tích đình Hạ (bao gồm nghi môn, sân, phương đình, 4 dãy tảo mạc và chính đình). Nó vừa mang đậm dấu ấn xưa cũ của ngôi chùa làng, vừa là chứng tích ghi nhận một “sự kiện” trong lịch sử văn hóa làng Lệ Mật.

Theo Trưởng Tiểu ban di tích đình, chùa Lệ Mật, trước kia, đình nằm ở vị trí khác. Đến thế kỷ XVIII, đình được di dời về vị trí hiện tại nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc của ngôi đình cổ được khởi dựng cách đây 4 thế kỷ theo kiểu “nội công ngoại quốc”, gồm 7 gian 2 dĩ. Đình Lệ Mật hiện còn lưu giữ nhiều di vật cổ, trong đó có 14 đạo sắc phong đã được thành phố Hà Nội công nhận là tài liệu lưu trữ quý hiếm.

Cùng với đình Lệ Mật, công tác bảo tồn, phát huy giá trị chùa Lệ Mật, miếu thờ công chúa, ao đình, giếng Thiên Hồ Lệ, tam quan... được quận Long Biên đặc biệt quan tâm. Đây không chỉ là cụm di tích cấp quốc gia mà còn là điểm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của làng Lệ Mật và nhân dân vùng Thập Tam trại.

Bên cạnh việc gìn giữ những phong tục truyền thống, trên mảnh đất Lệ Mật ngày nay, nhân dân còn có ý thức trong việc giữ gìn nghề nuôi rắn có từ lâu đời và phát triển thành cơ sở sản xuất, kinh doanh một số lĩnh vực như: Chế biến ẩm thực, sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ da rắn, lấy nọc rắn chế thuốc chữa bệnh, nấu cao rắn... Nhiều cửa hàng tập trung đầu tư để xây dựng thương hiệu rắn Lệ Mật trở thành đặc sản.

Bà Giáp Thị Thanh Nhàn - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Việt Hưng, cho biết: “Để phát huy các giá trị văn hóa của mảnh đất Lệ Mật, địa phương được quận Long Biên đầu tư phát triển du lịch làng nghề rắn kết nối tham quan các công trình văn hóa, tâm linh. Cùng với sự phát triển của Thủ đô, những giá trị truyền thống được lưu giữ, truyền lại qua nhiều đời đã góp phần làm nên danh thơm cho đất Lệ Mật”…

Rời Lệ Mật khi thành phố đã lên đèn, những câu chuyện kỳ bí về huyền thoại Thành hoàng làng hay những dấu tích làng xưa trong phố thị như níu giữ chúng tôi. Một mùa Xuân mới lại về với làng Lệ Mật./.

Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Viettel Post tiếp tục đạt mức tăng trưởng 2 con số

Viettel Post tiếp tục đạt mức tăng trưởng 2 con số

(LĐTĐ) Theo kết quả kinh doanh quý IV/2022, khối lượng hàng hóa vận chuyển qua Viettel Post tăng 29%, đưa tổng doanh thu hợp nhất của Viettel Post đạt mức tăng ...
Hà Nội: Nhiều người mua vàng lấy may trước ngày vía Thần Tài

Hà Nội: Nhiều người mua vàng lấy may trước ngày vía Thần Tài

(LĐTĐ) Mua vàng đón lộc Thần Tài ngày mùng 10 tháng Giêng đã trở thành nét đẹp văn hóa của người dân từ nhiều năm nay. Mùa Thần Tài 2023, nhiều ...
Những vấn đề cần quan tâm trong điều hành thị trường giá cả năm 2023

Những vấn đề cần quan tâm trong điều hành thị trường giá cả năm 2023

(LĐTĐ) Chúng ta vừa đi qua một cái Tết bình yên về mọi mặt, cả về dịch bệnh và cả giá cả tiêu dùng ở thị trường nội địa. Thành công ...
Công đoàn Thủ đô đã chi trên 144 tỷ đồng để chăm lo Tết cho người lao động

Công đoàn Thủ đô đã chi trên 144 tỷ đồng để chăm lo Tết cho người lao động

(LĐTĐ) Dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023, thông qua các hoạt động, tổ chức Công đoàn Thủ đô đã chi trên 144 tỷ đồng để chăm lo, hỗ trợ đoàn ...
Điều hành giá xăng dầu sớm 2 ngày: Giá xăng ngày 30/1 tăng gần 1.000 đồng/lít

Điều hành giá xăng dầu sớm 2 ngày: Giá xăng ngày 30/1 tăng gần 1.000 đồng/lít

(LĐTĐ) Tại kỳ điều hành giá xăng dầu ngày hôm nay (30/1), Liên Bộ Tài chính - Công Thương đã quyết định điều chỉnh giá bán lẻ với một số mặt ...
Thanh Trì trao Huy hiệu Đảng cho 191 đảng viên nhân dịp 3/2

Thanh Trì trao Huy hiệu Đảng cho 191 đảng viên nhân dịp 3/2

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2023), Đảng bộ huyện Thanh Trì có 191 đảng viên vinh dự được truy tặng, ...
Chú trọng xây dựng tổ chức Công đoàn ngày càng vững mạnh

Chú trọng xây dựng tổ chức Công đoàn ngày càng vững mạnh

(LĐTĐ) Với mục tiêu xây dựng tổ chức Công đoàn ngày càng vững mạnh, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Phúc Thọ đã chú trọng đẩy mạnh phát triển đoàn viên, ...

Tin khác

Quận Nam Từ Liêm phát động trồng 1.000 cây xanh dịp Xuân Quý Mão 2023

Quận Nam Từ Liêm phát động trồng 1.000 cây xanh dịp Xuân Quý Mão 2023

(LĐTĐ) Sáng ngày 30/1 (Tức mùng 9 Tết Quý Mão), quận Nam Từ Liêm đã tổ chức Lễ phát động "Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ" Xuân Quý Mão 2023.
Huyện Thanh Trì kỷ niệm 60 năm ngày Bác Hồ về thăm, chúc Tết nhân dân

Huyện Thanh Trì kỷ niệm 60 năm ngày Bác Hồ về thăm, chúc Tết nhân dân

(LĐTĐ) Hôm nay, ngày mùng 4 Tết Quý Mão 2023, huyện Thanh Trì long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 60 năm ngày Bác Hồ về thăm, chúc Tết nhân dân, cán bộ thôn Huỳnh Cung, xã Tam Hiệp (25/1/1963 - 25/1/2023) và gắn biển địa điểm lưu niệm sự kiện cấp Thành phố.
Vì hạ tầng giao thông Thủ đô đồng bộ, hiện đại

Vì hạ tầng giao thông Thủ đô đồng bộ, hiện đại

(LĐTĐ) Thời gian qua, Hà Nội đã từng bước đưa vào khai thác, vận hành hàng loạt các công trình hạ tầng giao thông đô thị quan trọng; góp phần tăng khả năng kết nối, giảm ùn tắc giao thông, tạo động lực để thúc đẩy kinh tế phát triển. Trong thời điểm Tết Nguyên đán, nhiều công trình giao thông trọng điểm của Thủ đô đã và đang được đẩy nhanh tiến độ để về đích, đóng góp quan trọng vào bức tranh giao thông Hà Nội với gam màu tươi sáng.
Sáng mãi nét đẹp người Tràng An

Sáng mãi nét đẹp người Tràng An

(LĐTĐ) Từ những tấm gương sáng của phong trào “Người tốt, việc tốt” đã và đang góp phần tạo nên sức sống và động lực thúc đẩy mạnh mẽ sự nghiệp xây dựng, phát triển Thủ đô. Tính nhân văn, lòng nhân ái phải là ngọn lửa sưởi ấm, là ánh sáng trong cuộc đời mỗi con người, mỗi gia đình cũng như toàn xã hội.
Để Hà Nội bứt phá

Để Hà Nội bứt phá

(LĐTĐ) Với vị thế là “trái tim của cả nước”, trung tâm hành chính, chính trị quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế, Hà Nội là địa phương duy nhất trong cả nước có văn bản luật riêng, đó là Luật Thủ đô, với những cơ chế, chính sách đặc thù. Điều này cho thấy sự quan tâm đặc biệt cũng như mong muốn của Đảng, Nhà nước đối với công cuộc xây dựng, phát triển Thủ đô.
Phụ nữ Thạch Thất chung tay xây dựng nông thôn mới

Phụ nữ Thạch Thất chung tay xây dựng nông thôn mới

(LĐTĐ) Thời gian qua, phụ nữ huyện Thạch Thất (Hà Nội) đã có nhiều hoạt động trong việc tích cực tham gia bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.
Ngắm Hồ Gươm lung linh sắc màu những ngày đầu năm mới

Ngắm Hồ Gươm lung linh sắc màu những ngày đầu năm mới

(LĐTĐ) Chào đón năm mới Quý Mão 2023, khu vực Hồ Gươm được trang hoàng đẹp rực rỡ với những thảm hoa, cây cảnh muôn sắc màu. Đặc biệt về đêm Hồ Gươm lung linh sắc màu của ánh đèn led. Những ngày đầu năm mới Quý Mão 2023, rất nhiều du khách đã chọn đến Hồ Gươm ngắm cảnh và chụp các tấm ảnh lưu niệm.
Tết và những hoài niệm

Tết và những hoài niệm

(LĐTĐ) Có bao nhiêu đêm đi qua, là có bấy nhiêu ngày mới trở lại. Đó là quy luật. Tôi ngồi viết những dòng này cũng là khi thời gian đang dần nhích về những ngày cuối năm. Và, mùa xuân lại đến. Trong hương xuân ngập tràn sức sống, tôi thấy một mùa xuân mới với hy vọng mới, thấy đất nước đang chuyển mình, cuộc sống ở những vùng khó nay đã khởi sắc.
Lại bàn về người Hà Nội "chất" Hà Nội

Lại bàn về người Hà Nội "chất" Hà Nội

(LĐTĐ) Làm thế nào vừa phát triển, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của Thăng Long - Hà Nội; của phẩm cách văn hóa người Tràng An trong dòng chảy toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế là nội dung cuộc phỏng vấn của phóng viên báo Lao động Thủ đô với Nhà nghiên cứu - PGS.TS Bùi Xuân Đính (Viện Dân tộc học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam).
Mùa Xuân im nghe tiếng thở của Hà Nội

Mùa Xuân im nghe tiếng thở của Hà Nội

(LĐTĐ) Thủ đô Hà Nội thường nhật thì đông đúc xô bồ, nhưng kỳ lạ thay, cứ mỗi dịp Tết đến, dường như “hơi thở” của Hà Nội lại nhẹ đi một chút, chậm lại đôi phần… Xuân sang, không khí có chút vắng lặng đặc trưng ấy lần nữa xuất hiện, khiến ta càng ngây ngất trước vẻ đẹp đầy tinh tế và hoài cổ của đất Hà thành.
Xem thêm
Phiên bản di động