Kỳ 2: Phát huy nét đẹp của Thủ đô nghìn năm văn hiến

	Sức lan toả từ hai Bộ quy tắc ứng xử
	Tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh
	Hiệu ứng từ hai Bộ Quy tắc ứng xử của TP Hà Nội: Ghi nhận ở một tổ dân phố

Còn đó nét thanh lịch, hào hoa

Đất Kinh kỳ, Hà Nội xưa thường được biết tới với 36 phố phường, đứng trước mỗi phố có tên “Hàng”, buôn bán sầm uất cùng những phường hội, phường nghề ngày đêm tấp nập. Ngoài vẻ đẹp của kiến trúc, truyền thống sinh hoạt đặc trưng trong những không gian bình dị của phố phường thì nét đẹp trong văn hóa ứng xử, nét thanh lịch của người Tràng An là nét đẹp riêng để lại nhiều ấn tượng sâu đậm trong lòng du khách.

Tháp Rùa - Hà Nội là điểm đến yêu thích của nhiều du khách trong nước và quốc tế. (ảnh: HBC)

Những thói quen, tập quán cũ, gia phong của người dân không bị bào mòn bởi dòng chảy thời gian và sự xô bồ của cuộc sống. Tại mỗi nếp nhà hay ngoài đời thường, ẩn trong cách sống, trong lối đối nhân xử thế của người dân là sự lịch lãm, hào hoa; mang hơi hướng của truyền thống văn hóa lâu đời. Vậy nhưng, cuộc sống mưu sinh và lối sống hiện đại du nhập ngày nay đang dần thay đổi nếp nghĩ, thói quen sinh hoạt của người dân phố cổ Hà Nội khiến nét thanh lịch, hào hoa bị nhạt dần.

Trước thực trạng đó, để tìm lại nét hào hoa, lịch lãm của người dân đất Kinh kỳ, phát huy những nét đẹp trong văn hóa ứng xử của người Hà Nội xưa và nay; vào năm 2009, quận Hoàn Kiếm đã xây dựng và triển khai Đề án “Một số nét văn hóa ứng xử của người dân khu phố cổ”. Trong đó, chú trọng xây dựng văn hóa ứng xử gắn với văn minh thương mại, phù hợp với điều kiện một địa phương có nhiều hộ kinh doanh các mặt hàng phục vụ khách du lịch.

Gần đây, đặc biệt từ sau khi Thành phố Hà Nội ban hành thêm bộ Quy tắc ứng xử nơi công cộng, những quy tắc, chuẩn mực về ứng xử đã tiếp tục lan tỏa, thấm sâu, trở thành nếp nghĩ, nếp hành động thường xuyên của mỗi người dân Thủ đô nói chung, mỗi người dân khu phố cổ nói riêng. Qua 2 năm triển khai thực hiện, bộ Quy tắc ứng xử đã nhận được sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị và người dân trong khu phố cổ, bởi nó đã đi đúng hướng, khơi dậy những giá trị trân quý đang bị mờ dần.

Bộ Quy tắc ứng xử đã tạo ra phong trào sâu rộng, thu hút mọi tầng lớp nhân dân trong quận tham gia, từng bước xác lập những nét đẹp trong văn hóa ứng xử của người dân khu phố cổ. 36 phố phường xưa vẫn buôn bán tấp nập, đặc biệt là phố Hàng Đào, Hàng Ngang, Đồng Xuân, Hàng Gai, chợ Đồng Xuân... nhưng cách ứng xử trong gia đình và xã hội đã thay đổi nhiều theo chiều hướng tích cực. Giữa ông bà, con cháu ngày càng mẫu mực, giữa người kinh doanh và khách hàng ít còn hiện tượng cãi vã, giữa bà con lối phố ít xích mích, mâu thuẫn,...

Xanh - sạch - đẹp là hình ảnh dễ thấy ở các khu vực trung tâm của Hà Nội. (ảnh: HBC)

Khách đến mua hàng được đón tiếp niềm nở hơn, được tư vấn cụ thể và không hề có lời “mắng mỏ” khi họ chỉ đến xem mà không mua hàng. Người dân phố cổ ngày càng tích cực tham gia tổng vệ sinh vào sáng thứ 7 hàng tuần, bóc quảng cáo, tờ rơi dán trên tường nhà cũng như khu vực công cộng, không vứt rác bừa bãi ra đường.

Bác Phạm Văn Đức, trú tại phố Hàng Đào, chia sẻ: “Quy luật cuộc sống phát triển không ngừng, nét văn hóa xưa có thể không phù hợp với lớp trẻ, nét văn hóa mới nảy sinh nhưng người dân phố cổ vẫn phải giữ văn hóa truyền thống”.

Không những làm gương và vận động những người trong gia đình thực hiện theo khuôn phép trong văn hóa ứng xử, bác Đức còn tích cực vận động bà con lối phố thực hiện tốt nếp sống văn minh đô thị, giữ gìn lòng đường, hè phố thông thoáng, cam kết với các hộ kinh doanh không bày bán ngoài vỉa hè, lập các tổ tự quản để giữ gìn trật tự.

Bác cùng mọi người trong tổ thường xuyên nhắc nhở các gia đình bán hàng, khi xưng hô thể hiện đúng văn minh xã hội, có thưa gửi với người lớn tuổi, nói năng có chủ ngữ, nhẹ nhàng, không to tiếng. Các quán nước không để thanh niên ngồi nói bậy, đánh lô đề và nghiêm khắc nhắc nhở nếu để hiện tượng này xảy ra.

Theo bác Đức, văn minh, thanh lịch không phải là tiêu chí gì đó xa vời, quá tầm với mà ngược lại rất đỗi dung dị, đời thường. Sự văn minh, thanh lịch đó được biểu hiện trong muôn mặt của những sinh hoạt hàng ngày, từ lời ăn tiếng nói, từ cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, giữa các hộ gia đình trong cùng khu phố.

Gìn giữ truyền thống văn hóa ngàn năm

Thực tế, những cách thức ứng xử như “Vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi” đã dần đi vào cuộc sống; những cam kết không “chặt chém” khách hàng được các hộ kinh doanh trên địa bàn ký kết và thực hiện... Những nét ứng xử đẹp được hình thành tỷ lệ thuận với lượng khách du lịch đến với khu phố cổ. Ứng xử đẹp cũng là điều đọng lại rất đậm, rất sâu, rất lâu sau khi người ta rời Hà Nội.

Với mỗi người dân phố, có thể cuộc sống mưu sinh với những lo toan thường nhật là mối quan tâm chung và cũng có thể là lý do mà nhiều người chọn về Hà Nội ngụ cư. Nhưng văn hóa của vùng đất, trong đó có văn hóa ứng xử mới là điều khiến cho mỗi người thêm yêu, thêm gắn bó với Hà Nội. Để rồi chính mỗi người bằng những ứng xử văn minh của mình lại làm đẹp, làm nên tên tuổi cho Thủ đô.

Nghệ nhân Ánh Tuyết (người ngồi giữa) chụp ảnh kỷ niệm cùng các phu nhân khối ASIAN sau khi kết thúc buổi học nấu ăn. (ảnh: N.V)

Sinh ra tại phố cổ Hà Nội và đến nay đã lên tới chức bà, nghệ nhân ẩm thực Ánh Tuyết vẫn gắn bó với những con phố xưa, với ngôi nhà cổ mái ngói nhuộm màu thời gian. Nhà bà ở phố Mã Mây, một căn nhà mang kiến trúc thường thấy vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 và được xem là hiếm hoi ở phố cổ Hà Nội thời nay. Không gian sống mang đậm dấu ấn đất Kinh kỳ nên phong cách sống của nghệ nhân Ánh Tuyết cũng luôn hoài cổ.

Theo nghệ nhân Ánh Tuyết: “Người Hà Nội gốc cần phải giữ lấy văn hóa truyền thống, không nên bị cuốn theo lối sống thực dụng của xã hội hiện đại. Nhưng thực tế, những người còn giữ lại nét thanh lịch như xưa còn ít, nhất là giới trẻ”.

Nghệ nhân Ánh Tuyết cho rằng, lối sống của người Hà Nội xưa vô cùng tinh tế, lịch lãm. Từ chiếc áo thiếu nữ cũng phải chọn màu nhã nhặn, hoa văn nhỏ; nói năng nhỏ nhẹ, có thưa gửi; sắp bát đũa cũng phải đặt ra sao cho hợp lý; mời khách uống nước phải đặt chén vào tách... đặc biệt phải chú tâm vào nữ công gia chánh và phải giữ bốn chữ “công, dung, ngôn, hạnh”.

Cảm kích trước cách sống của bà, nhiều người đã gửi con gái đến nhà nghệ nhâ Ánh Tuyết, nhờ bà rèn giũa để chúng giữ lấy văn hóa người Hà Nội trước khi đi du học nước ngoài hay đơn giản là trước khi trưởng thành, phải va chạm với lối sống hiện đại. Nơi bà ở cũng là nhà hàng dạy nấu các món ăn truyền thống Hà Nội cho du khách nước ngoài để họ hiểu thêm về văn hóa ẩm thực Hà Nội.

Nhiều người cho rằng, những người lấy chợ và mặt phố làm nơi kiếm kế sinh nhai thường ít quan tâm đến các phong trào xã hội, nhất là phong trào xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, thanh lịch. Nhưng với người dân phố cổ Hà Nội lại khác. Văn hóa truyền thống ngàn năm vẫn ngấm sâu trong tiềm thức mỗi người dân ở đây và khi được khơi dậy, nó vẫn tỏa sáng, bất kể đó là ai, làm công việc gì.

Hà Phong

(Còn nữa)