Bảo tồn và phát triển không gian công cộng trong lòng đô thị:

Kỳ 1: Đã thiếu còn bị chiếm dụng

(LĐTĐ) Với người dân Hà Nội và trẻ em ở đô thị, những không gian công cộng, sân chơi cộng đồng như công viên, khu vui chơi, quảng trường, vỉa hè, sân chung của khu tập thể… có những nét rất riêng, tạo thành nơi vui sống, gắn kết cộng đồng. Tuy nhiên có một thực tế, những không gian này ở Thủ đô vẫn quá ít so với nhu cầu của người dân và đang ngày càng bị tư hữu hoá.
Sân chơi cộng đồng ra đời từ "điểm nóng" Chung tay xây dựng sân chơi cộng đồng cho trẻ Hà Nội: Bãi đất bỏ không 20 năm thành sân chơi cộng đồng!

Sự thiếu hụt không gian công cộng

Theo PGS.TS.KTS. Phạm Thúy Loan, Phó Viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia, Bộ Xây dựng, không gian công cộng tiếp cận từ góc độ xã hội được xem là các không gian cho phép thoả mãn nhu cầu tương tác, chia sẻ, gặp gỡ, giải trí, tìm kiếm sự thư giãn thoải mái của các cá thể trong xã hội trong sự hoà mình vào xã hội. Sự tụ tập ở đây là do các cá thể tự nguyện đến và gặp nhau.

Các không gian công cộng có thể là một công viên, một quán trà hoặc cà phê dân dã hay thậm chí là một vỉa hè, một khoảng trống giữa các công trình và không liên quan đến hình thức sở hữu cũng như hình hài của không gian đó.

Hiện nay, tuy diện mạo chung của Hà Nội đã có nhiều thay đổi và hiện đại hơn nhưng không gian công cộng của thành phố đang chịu nhiều sức ép từ các mục đích sử dụng khác như bãi đỗ xe, các hoạt động mưu sinh hoặc việc phát triển hạ tầng giao thông đô thị.

Kỳ 1: Đã thiếu còn bị chiếm dụng
Tràn lan phương tiện lấn chiếm vỉa hè, lòng đường (Ảnh chụp thời điểm trước khi dịch Covid-19 xảy ra).

Đây là tình trạng diễn ra phổ biến ở nhiều đô thị khác của Việt Nam khi xu hướng tư nhân hóa không gian công cộng diễn ra ngày càng phổ biến trong thời kỳ kinh tế thị trường hiện nay. Hình ảnh các công viên vui chơi trở thành nơi bán hàng trà nước, vỉa hè trở thành bãi đỗ xe, lòng đường là nơi họp chợ… không còn xa lạ với người dân Thủ đô.

Hiện nay, mật độ dân số đông với 2398 người/km2, mật độ giao thông 105.2 xe/m2 cùng sức ép của đô thị hoá, người dân và trẻ em Thủ đô đang bị thiếu hụt không gian công cộng.

Ở nhiều khu dân cư, đô thị trên địa bàn Hà Nội, người dân hầu như không có không gian công cộng riêng của mình. Nhiều nhà đầu tư thường vì mục đích thương mại, tận dụng triệt để đất đai để xây dựng công trình mà ít quan tâm đến việc phục vụ cộng đồng như công viên, khu vui chơi cho trẻ, sân thể thao, nhà văn hoá.

Như trẻ em ngày xưa có thể chơi ngoài sân, vỉa hè trước nhà, khu tập thể… Ngày nay, những đứa trẻ đô thị chỉ biết tìm đến các khu vui chơi thương mại phải trả tiền, các trò chơi điện tử mà ít được vui chơi trong không gian công cộng để các em có thể vận động cơ bắp, tương tác với thiên nhiên.

Chị Đặng Phương Thảo, một người dân sống trên địa bàn phường Phúc Diễn, quận Bắc Từ Liêm cho biết: “Tuổi thơ chúng tôi lớn lên cùng cái sân kho, đến ngày mùa trẻ em ra sân kho cùng người lớn phơi thóc, phơi rơm. Đó còn là nơi đám con gái chúng tôi ngồi lê chơi đánh chuyền, nhảy dây, trốn tìm. Hay có những ngày chen chân xem chiếu bóng ở sân kho hợp tác xã, rồi những hôm tham gia sinh hoạt hè mướt mải mồ hôi… Giờ đây, sân kho vẫn còn đó nhưng bị trưng dụng để đỗ xe ô tô”.

Cần hành động để bảo vệ các “tài sản văn hoá”

Không gian công cộng, dù là địa điểm di sản hay đơn giản chỉ là sân chơi cho trẻ em luôn gắn với ký ức và quá khứ và là “tài sản văn hoá” của người dân. Những “tài sản văn hoá” này đang bị tư hữu hoá và mất đi cũng đồng nghĩa với việc các mối quan hệ giữa những người dân sinh sống ở Hà Nội trở nên lỏng lẻo.

Không gian công cộng là một sản phẩm của lịch sử tại một thời điểm nhất định và rất cần sự chung tay của người dân để kiến tạo nên không gian sống cho bản thân.

Ông Lê Quang Bình – Chủ tịch Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân (PPWG) nhận định: “Người Hà Nội đang sống trong những “chiếc hộp” nhà cao tầng, chung cư hiện đại. Còn công viên, bờ hồ hay các khoảng không gian quan trọng dành cho sinh hoạt cộng đồng – nơi lưu giữ những ký ức, cảm xúc Hà Nội vốn dĩ đã hiếm hoi nay đang dần có nguy cơ biến mất nếu không được chú ý và giữ gìn. Tôi rất tâm đắc với so sánh cho rằng không gian công cộng của một thành phố cũng giống như không gian phòng khách của một ngôi nhà. Chúng ta cần không gian công cộng để giao lưu, kết nối, thực hành các hoạt động tập thể, đón tiếp khách thập phương, trình diễn nghệ thuật và quan trọng nữa là thực hành các lối sống khỏe mạnh như chạy bộ, tập thể dục”.

Kỳ 1: Đã thiếu còn bị chiếm dụng
Hồ Gươm mở ra một không gian sáng tạo cộng đồng cho người dân Thủ đô và du khách. (Ảnh chụp thời điểm trước khi dịch Covid-19 xảy ra)

Thế nhưng, khi phải đối diện với việc các “tài sản văn hoá” của họ đang bị xâm chiếm, tư hữu thì dường như người Hà Nội chọn cách hoài niệm và lưu giữ ký ức về Hà Nội hơn là nhận thức về “quyền” của mình đối với thành phố và hành động để bảo vệ các “tài sản văn hoá” của họ.

PGS. TS Phạm Quỳnh Phương – Viện Nghiên cứu Văn hoá cho biết: “Tôi đã dành 6 tháng để nghiên cứu về không gian công cộng của Thủ đô. Khi làm một cuộc khảo sát tại các diễn đàn, hội, nhóm của những người yêu Thủ đô, nếu đăng ảnh về Hà Nội những năm 20-30 của thế kỷ trước thì rất nhiều bình luận, quan tâm. Nhưng nếu là ảnh về các vấn đề bức xúc hiện nay thì nhận được rất ít tương tác. Điều đó cho thấy người dân yêu Hà Nội đang sống với những hoài niệm, ký ức về Hà Nội hơn là trăn trở về nó”.

Cũng theo PGS. TS Phạm Quỳnh Phương, những mô hình chung cư cao cấp, sự phát triển của các siêu thị và việc tư hữu hoá các không gian công cộng cho thấy giá trị thương mại đang trở thành một tiêu chí quan trọng của việc tái cấu trúc đô thị. Cùng với quá trình tư hữu hoá hay “xã hội hoá”, Hà Nội đang sản sinh ra nhiều các không gian thương mại – không gian được coi là “công cộng” mới với nhiều người Hà Nội. Những siêu thị lớn hay trung thâm thương mại thường đông nghịt vào những ngày cuối tuần hay nghỉ lễ.

Trong sự ngột ngạt ô nhiễm của môi trường, sự thiếu hụt không gian công cộng, “đi chơi siêu thị” đã trở thành một thực hành giải trí mới với người dân ở Hà Nội. Siêu thị đã không chỉ còn đóng chức năng cơ bản là nơi bán hàng, mua hàng, mà bất đắc dĩ đóng vai trò không gian công cộng để “chơi” và tụ họp.

Theo các chuyên gia, nếu được tổ chức tốt, những không gian công cộng có thể trở thành biểu tượng của một khu phố, một thành phố, hay của cả một quốc gia. Hồ Gươm là một điển hình cho điều đó.

Trong đó, phố đi bộ Hồ Gươm đã tạo ra không gian sáng tạo cộng đồng cho người dân Thủ đô và du khách. Nơi đây thường xuyên diễn ra nhiều hoạt động văn hoá, giải trí như tổ chức các trò chơi dân gian, trình diễn các nhạc cụ truyền thống, biểu diễn nghệ thuật đương đại, giao lưu văn hóa giữa các vùng miền trên cả nước… Ngoài ra, còn có những sự kiện văn hoá quốc tế được du khách đánh giá cao như chương trình biểu diễn của dàn nhạc giao hưởng London, Triển lãm hoa anh đào Nhật Bản tại Hà Nội, Ngày Hàn Quốc tại Hà Nội… Có thể khẳng định, Hồ Gươm là một không gian cộng đồng được khai thác tương đối tốt, trở thành biểu tượng của không chỉ riêng Thủ đô mà cả đất nước.

Phương Bùi

(Còn tiếp)

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Đại biểu đề nghị không áp dụng tình tiết giảm nhẹ với tham nhũng từ hỗ trợ an sinh xã hội và phòng, chống Covid-19

Đại biểu đề nghị không áp dụng tình tiết giảm nhẹ với tham nhũng từ hỗ trợ an sinh xã hội và phòng, chống Covid-19

(LĐTĐ) Đối với việc xử lý những vụ việc và đối tượng tham nhũng liên quan đến hỗ trợ an sinh xã hội và phòng, chống dịch bệnh Covid-19, đề nghị ...
Các quốc gia thế giới triển khai liều thứ 3 vaccine COVID-19 ra sao?

Các quốc gia thế giới triển khai liều thứ 3 vaccine COVID-19 ra sao?

Nhiều quốc gia trên thế giới đang triển khai tiêm chủng liều thứ 3 vaccine COVID-19 nhằm nâng cao khả năng bảo vệ miễn dịch trong bối cảnh gia tăng ...
Foden bùng nổ, Man City vùi dập "ngựa ô"

Foden bùng nổ, Man City vùi dập "ngựa ô"

(LĐTĐ) Với đẳng cấp vượt trội cùng sự xuất sắc của Phil Foden, đương kim vô địch Man City không mấy khó khăn đánh bại Brighton 4-1 ngay trên sân khách.
Các tính năng iPhone SE 3 lộ diện

Các tính năng iPhone SE 3 lộ diện

Chi tiết về chiếc iPhone SE mới lại tiếp tục được vén màn. Chiếc điện thoại được cho là có cảm biến Touch ID gắn ở phía trước, trong nút ...
Án hành chính tồn đọng chưa thi hành xong có xu hướng ngày càng tăng

Án hành chính tồn đọng chưa thi hành xong có xu hướng ngày càng tăng

(LĐTĐ) Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV, chiều 23/10, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ ...
LĐLĐ huyện Phúc Thọ thực hiện tốt các nhiệm vụ cốt lõi của tổ chức Công đoàn

LĐLĐ huyện Phúc Thọ thực hiện tốt các nhiệm vụ cốt lõi của tổ chức Công đoàn

(LĐTĐ) Ngày 23/10, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Phúc Thọ đã tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác Công đoàn khối Giáo dục năm học 2020-2021, chương trình phối ...
Hà Nội dành khoảng 39.000 tỷ đồng chuẩn bị hàng hóa phục vụ Tết 2022

Hà Nội dành khoảng 39.000 tỷ đồng chuẩn bị hàng hóa phục vụ Tết 2022

(LĐTĐ) Ước tính, tổng giá trị hàng hóa phục vụ Tết Nhâm Dần 2022 trên địa bàn thành phố Hà Nội đạt khoảng 39.000 tỷ đồng (tương đương với kế hoạch ...

Tin khác

Quận Đống Đa: Ra quân kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm về trật tự đô thị

Quận Đống Đa: Ra quân kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm về trật tự đô thị

(LĐTĐ) Ngày 23/10, lực lượng chức năng Công an các phường Ô Chợ Dừa, Kim Liên, Nam Đồng (quận Đống Đa, Hà Nội) đã ra quân xử lý vi phạm trật tự đô thị, phòng, chống dịch Covid-19 trên địa bàn quận.
Chợ “cóc”, chợ tạm: Không thể cứ “tạm” xử lý

Chợ “cóc”, chợ tạm: Không thể cứ “tạm” xử lý

(LĐTĐ) Từ lâu, chợ “cóc”, chợ tạm, hàng rong… vô tư buôn bán, lấn chiếm vỉa hè lòng đường đã trở thành vấn nạn nhức nhối tại nhiều địa phương trên địa bàn thành phố Hà Nội. Trong thời điểm dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp chính quyền, tình trạng trên đã cơ bản được kìm chế. Tuy nhiên, sau nới lỏng giãn cách chợ “cóc”, chợ tạm, hàng rong lại “tái xuất”, đòi hỏi lực lượng chức năng phải mạnh tay xử lý.
Chợ cóc, hàng rong đua nhau "tái xuất" sau nới lỏng giãn cách

Chợ cóc, hàng rong đua nhau "tái xuất" sau nới lỏng giãn cách

(LĐTĐ) Sau khi nới lỏng giãn cách xã hội, mặc dù thành phố Hà Nội đã yêu cầu các quận, huyện, thị xã kiểm soát chặt, không để phát sinh chợ cóc, chợ tạm, hàng rong trên địa bàn, tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng này đang "tái xuất", tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất mỹ quan đô thị cũng như an toàn phòng, chống dịch.
Tái diễn những vi phạm về trật tự đô thị

Tái diễn những vi phạm về trật tự đô thị

(LĐTĐ) Để hạn chế sự lây lan của dịch Covid-19, Hà Nội tạm dừng các hoạt động của các cửa hàng kinh doanh, buôn bán suốt thời gian dài. Dưới góc độ xã hội, quy định này đã tác động không nhỏ đến đời sống dân sinh, song nếu nhìn ở góc độ phòng, chống dịch và trật tự đô thị, biện pháp này mang lại chuyển biến rất tích cực. Tuy nhiên, đến nay, cùng với việc mở cửa trở lại các hoạt động kinh doanh thì những vi phạm về trật tự đô thị lại bùng phát trở lại.
Hà Nội lập đoàn kiểm tra liên ngành xử lý dự án bỏ hoang

Hà Nội lập đoàn kiểm tra liên ngành xử lý dự án bỏ hoang

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội vừa có văn bản thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành rà soát, lập hồ sơ xử lý đối với các dự án đã được gia hạn sử dụng đất 24 tháng theo quy định của Luật Đất đai nhưng vẫn chưa đưa vào sử dụng.
Hà Nội: Sẵn sàng các biện pháp phòng chống úng ngập khi mực nước sông lên cao

Hà Nội: Sẵn sàng các biện pháp phòng chống úng ngập khi mực nước sông lên cao

(LĐTĐ) Do ảnh hưởng bởi hoàn lưu cơn bão số 7, trên địa bàn thành phố Hà Nội xảy ra mưa diện rộng, cường độ mưa không lớn nhưng kéo dài, dẫn đến mực nước sông tại một số khu vực dâng cao, ảnh hưởng khả năng tiêu thoát nước.
Đảm bảo an ninh trật tự, xử lý nghiêm chợ cóc, chợ tạm sau nới lỏng giãn cách

Đảm bảo an ninh trật tự, xử lý nghiêm chợ cóc, chợ tạm sau nới lỏng giãn cách

(LĐTĐ) Sau khi thành phố Hà Nội tiếp tục nới lỏng các biện pháp giãn cách xã hội phục vụ phát triển kinh tế, nhịp sống "bình thường mới" đã trở lại, nhu cầu tham gia giao thông, lưu thông hàng hóa tăng cao, cùng với đó tình hình an ninh trật tự, an toàn giao thông trở nên phức tạp. Nhiều địa phương chủ động xây dựng các kế hoạch, phương án đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ vững an ninh trật tự, an toàn giao thông trên địa bàn.
Kỳ 1: Đã thiếu còn bị chiếm dụng

Kỳ 1: Đã thiếu còn bị chiếm dụng

(LĐTĐ) Với người dân Hà Nội và trẻ em ở đô thị, những không gian công cộng, sân chơi cộng đồng như công viên, khu vui chơi, quảng trường, vỉa hè, sân chung của khu tập thể… có những nét rất riêng, tạo thành nơi vui sống, gắn kết cộng đồng. Tuy nhiên có một thực tế, những không gian này ở Thủ đô vẫn quá ít so với nhu cầu của người dân và đang ngày càng bị tư hữu hoá.
Các chốt phòng dịch kiểm soát gần 21.000 lượt người ra, vào Hà Nội

Các chốt phòng dịch kiểm soát gần 21.000 lượt người ra, vào Hà Nội

(LĐTĐ) 24 giờ qua, Hà Nội đã duy trì 22 chốt kiểm soát người và phương tiện ra, vào Thành phố; các lực lượng chức năng đã kiểm soát 14.642 lượt phương tiện với 20.948 lượt người qua chốt.
Xem thêm
Phiên bản di động