Không áp dụng cơ chế đặc biệt với quy định về hạn chế quyền con người, quyền công dân

Ngày 23/6, Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) nhất trí cao với việc ban hành Nghị quyết và đề nghị Nghị quyết có hiệu lực thi hành ngay sau khi Quốc hội biểu quyết thông qua; cho rằng, đây là việc hết sức cấp bách nhằm kịp thời xử tháo gỡ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” về pháp luật trong khi chưa thể sửa Luật.

Đại biểu Nguyễn Anh Trí (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) cho rằng, rất cần thiết có Nghị quyết của Quốc hội, bởi đây chính là việc cụ thể hóa Nghị quyết 66 trong “bộ tứ chiến lược” mà Bộ Chính trị đã ban hành. Vì vậy thay vì theo dự thảo Nghị quyết sẽ có hiệu thi hành từ 1/7/2025, đại biểu cũng đề nghị Nghị quyết này có hiệu ngay từ ngày Quốc hội thông qua để thể hiện rõ sự cấp thiết, cần thiết của Nghị quyết.

Đại biểu họp phiên toàn thể tại hội trường. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Trà Vinh) đề nghị cần làm rõ việc xử lý vướng mắc phát sinh từ thực tiễn áp dụng không chỉ từ quy định của pháp luật.

“Dự thảo tập trung vào xử lý vướng mắc do nội dung văn bản quy phạm pháp luật, tuy nhiên trong thực tiễn không ít khó khăn lại phát sinh từ cách hiểu khác nhau giữa các địa phương hoặc cơ quan có thẩm quyền dẫn đến áp dụng không thống nhất gây khó khăn cho doanh nghiệp và người dân.

Vì vậy, tôi đề nghị nên bổ sung quy định khẳng định rằng: “Bên cạnh việc xử lý mâu thuẫn trong quy định, các vướng mắc trong thi hành, giải thích và áp dụng pháp luật cũng cần được tiếp nhận, đánh giá và hướng dẫn xử lý”, đại biểu nói.

Đồng thời, giao Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan chuyên ngành tổng hợp các trường hợp này để ban hành hướng dẫn áp dụng thống nhất, bảo đảm tính đồng bộ và công bằng trong thực thi pháp luật.

Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế công khai cập nhật danh mục các văn bản pháp luật đang được xử lý vướng mắc. Dự thảo chưa quy định việc công khai thông tin về tình trạng xử lý các vướng mắc pháp luật dẫn đến người dân và doanh nghiệp không biết văn bản nào đang trong diện xem xét, không có cơ hội góp ý, phản hồi và không theo dõi được tiến độ cải cách.

Cần bổ sung quy định yêu cầu Bộ Tư pháp hoặc Văn phòng Chính phủ công bố định kỳ danh mục văn bản đang có vướng mắc, phương án dự kiến xử lý, tiến độ thực hiện và cho phép các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo dõi, góp ý. Việc cập nhật nên thực hiện trên Cổng thông tin pháp luật quốc gia, có tính công khai và minh bạch cao.

Đại biểu Lê Xuân Thân (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) đề nghị đưa nội dung kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội “nghiên cứu xác định rõ một số nội dung quan trọng mang tính nền tảng, các nguyên tắc hiến định về tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước, các quy định về hạn chế quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, về tội phạm, hình phạt, tố tụng tư pháp thì không áp dụng cơ chế xử lý theo Nghị quyết này” và dự thảo Nghị quyết.

Đại biểu Lê Xuân Thân cũng cho rằng, khó khăn về pháp luật thì có cả đối với địa phương. Ở địa phương, Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh ban hành các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân, nhưng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội chưa có cơ chế giúp Thường trực HĐND, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Vì vậy, đại biểu cho rằng nên giao cho Thường trực HĐND, UBND cấp tỉnh có thẩm quyền xử lý vướng mắc ở địa phương tương ứng như Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ở Trung ương.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Kạn) đồng tình cao với ý kiến phát biểu của đại biểu Lê Xuân Thân về đề nghị bổ sung và quy định rõ đối với những nội dung liên quan đến việc hạn chế quyền con người, quyền công dân; liên quan đến tội phạm và hình phạt; liên quan đến tố tụng tư pháp thì không áp dụng cơ chế đặc biệt tại Nghị quyết này để xử lý, tức là không trao quyền cho Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội được sửa các luật, nghị quyết của Quốc hội về vấn đề này.

Bởi vì, đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến sinh mệnh chính trị của con người; liên quan đến tội hay không tội; liên quan đến tù hay không tù; liên quan đến hoạt động bắt giam, tha, thả, do đó phải do Quốc hội thảo luận và điều chỉnh. “Trên thực tế vừa qua, những lĩnh vực pháp luật này không phải là những điểm nghẽn gây ra sự cản trở phát triển kinh tế đất nước của chúng ta”, nữ đại biểu nêu rõ.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh. Ảnh: Quốc hội

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh đồng tình với một số ý kiến của các đại biểu góp ý về phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết sẽ loại trừ một số nội dung liên quan đến yếu tố hiến định, pháp luật về tố tụng tư pháp; cho rằng Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã có thông báo về vấn đề này, Ban soạn thảo đồng tình sẽ tiếp thu trong dự thảo Nghị quyết.

Về đề nghị xem xét mở rộng cơ chế áp dụng của Nghị quyết này đối với địa phương, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh cho biết, mục tiêu của Nghị quyết này là Quốc hội ban hành Nghị quyết khung để trên cơ sở đó Chính phủ sẽ triển khai, rà soát tất cả văn bản hiện nay triển khai có vướng mắc, trong đó có cả vướng mắc đối với địa phương.

Còn đối với các văn bản mà địa phương ban hành có gây chồng chéo, vướng mắc thì thuộc chủ thể ban hành văn bản ở địa phương, điều này cũng đã được quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Do đó, dự thảo Nghị quyết này không mở rộng phạm vi cơ chế áp dụng đối với chủ thể là địa phương.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng đồng tình với kiến nghị của đại biểu, Nghị quyết sẽ có hiệu lực thi hành ngay từ ngày Quốc hội biểu quyết thông qua và có giá trị đến hết ngày 28/2/2027.