Hoàn thiện chính sách, tạo động lực cho văn hóa Việt Nam cất cánh

Tôi rất đồng tình với tinh thần, định hướng và tầm nhìn của Dự thảo Báo cáo Chính trị khi xác định “phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam” là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đây là bước tiếp nối nhất quán quan điểm của Đảng ta qua các kỳ Đại hội, đồng thời cũng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tôi cho rằng, điểm mới nổi bật của Dự thảo là đã gắn kết chặt chẽ phát triển văn hóa với hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây là nền tảng tư tưởng, đạo đức và tinh thần của dân tộc, đồng thời là động lực quan trọng để xây dựng con người Việt Nam thời đại mới, yêu nước, nhân ái, sáng tạo, trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Tuy nhiên, để những quan điểm này đi vào thực tiễn, cần cụ thể hóa hơn nữa thành các nhiệm vụ, giải pháp khả thi, có tính lượng hóa, gắn với các chỉ tiêu phát triển cụ thể ở từng giai đoạn.

Để văn hoá thực sự “cất cánh”, cần hoàn thiện thể chế, chính sách đồng bộ, khơi dậy sức sáng tạo.

Trước hết, về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Dự thảo cần nhấn mạnh hơn vai trò chủ thể của nhân dân, vừa là người sáng tạo, vừa là người thụ hưởng các giá trị văn hoá. Chính con người ở cơ sở, trong cộng đồng dân cư là “hạt nhân sống” của đời sống văn hóa, vì vậy cần tập trung phát triển các thiết chế văn hoá cơ sở, hỗ trợ xây dựng các mô hình văn hoá cộng đồng linh hoạt, bền vững. Đầu tư cho văn hóa không chỉ là đầu tư vào hạ tầng, mà còn là đầu tư vào con người, vào giáo dục, vào sáng tạo, những yếu tố tạo nên sức sống lâu dài cho nền văn hóa dân tộc.

Về xây dựng môi trường văn hóa, đời sống, lối sống văn hóa, tôi kiến nghị Dự thảo làm rõ hơn vai trò của các chủ thể xã hội: Gia đình - nhà trường - xã hội trong việc hình thành nhân cách, lối sống, và văn hóa ứng xử của người Việt Nam. Môi trường văn hóa là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội, nên phải được nuôi dưỡng từ nền tảng giáo dục văn hóa học đường, văn hóa công vụ, văn hoá doanh nghiệp, đến văn hóa trong không gian số. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ thông tin, cần đề cao vai trò định hướng của các cơ quan truyền thông, báo chí, văn học nghệ thuật trong việc lan tỏa giá trị chân, thiện, mỹ; đồng thời tăng cường công tác quản lý, xử lý các biểu hiện lệch chuẩn văn hóa trên mạng xã hội.

Một điểm rất đáng chú ý là Dự thảo đã đề cập đến bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế di sản. Tôi hoàn toàn ủng hộ quan điểm này và đề nghị nên nhấn mạnh hơn về “kinh tế văn hóa”, một hướng đi mới để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững. Cần có cơ chế, chính sách khuyến khích mô hình “di sản sống”, đưa di sản vào đời sống đương đại thông qua du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo, sản phẩm thủ công truyền thống, nghệ thuật biểu diễn, nhằm vừa bảo tồn vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Bên cạnh đó, phát triển văn học nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và công cuộc đổi mới cần được thể hiện bằng những chính sách mạnh mẽ hơn. Nhà nước cần tạo môi trường sáng tạo tự do, khuyến khích thử nghiệm, hỗ trợ nghệ sĩ trẻ, đầu tư cho các tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao, đồng thời tôn vinh những công trình văn hóa có đóng góp cho xã hội. Văn học nghệ thuật chính là tiếng nói của tâm hồn dân tộc, là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân tộc và thế giới.

Về xây dựng các thiết chế và tổ chức hoạt động văn hoá, Dự thảo cần đề xuất giải pháp khắc phục tình trạng “thiếu sinh khí” của nhiều nhà văn hóa, trung tâm thể thao, thư viện, bảo tàng... ở cơ sở. Cần đổi mới phương thức tổ chức hoạt động, chuyển trọng tâm từ “xây dựng công trình” sang “xây dựng con người tham gia”, khuyến khích mô hình xã hội hóa linh hoạt, lấy người dân làm trung tâm, tạo không gian văn hóa mở, hấp dẫn, gần gũi với đời sống thường nhật.

Cuối cùng, tôi cho rằng, để phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá và con người Việt Nam, Dự thảo cần bổ sung yêu cầu “chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa”. Đây là xu thế tất yếu giúp bảo tồn, quảng bá, quản lý và phát triển các sản phẩm văn hóa trong thời đại mới. Xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản, nghệ thuật, lễ hội; hỗ trợ nghệ sĩ, nhà sáng tạo văn hoá tiếp cận công nghệ mới như AI, thực tế ảo… sẽ góp phần nâng cao sức lan tỏa của văn hóa Việt Nam ra thế giới.