Hạn chế tai nạn giao thông: Ý thức là yếu tố quyết định

Vấn nạn nhức nhối

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 1,3 triệu người thiệt mạng và 50 triệu người bị thương do tai nạn giao thông. Bình quân mỗi ngày, thế giới mất đi hơn 3.500 sinh mạng chỉ vì những va chạm trên đường. Tai nạn giao thông vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu đối với nhóm tuổi từ 15 đến 27. Đây được đánh giá là lứa tuổi sung sức, năng động nhất của xã hội. Những con số lạnh lùng ấy gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về một vấn nạn không chỉ cướp đi sinh mạng con người, mà còn làm hao mòn sinh lực phát triển của mỗi quốc gia.

Tại Việt Nam, công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững. Những năm qua, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia và các địa phương, tình hình tai nạn giao thông đã được kiềm chế, kéo giảm cả ba tiêu chí: số vụ, số người chết và bị thương. Tuy nhiên, đằng sau sự nỗ lực ấy, thực tế vẫn cho thấy những con số còn quá lớn để có thể yên tâm.

Những vi phạm an toàn giao thông như đi ngược chiều, dừng đỗ phương tiện tràn lan dưới lòng đường... là một trong những căn nguyên gây ra tình trạng tai nạn giao thông. Ảnh: Đinh Luyện

Chẳng hạn, chỉ trong 10 tháng đầu năm nay, toàn quốc xảy ra hơn 15.400 vụ tai nạn giao thông, làm hơn 8.700 người tử vong và hơn 10.000 người bị thương, trong đó nhiều trường hợp mang thương tật vĩnh viễn, trở thành gánh nặng lâu dài cho gia đình và xã hội. Đặc biệt đáng chú ý là tai nạn liên quan đến trẻ em, với gần 2.000 vụ, cướp đi sinh mạng của gần 800 em nhỏ và khiến hơn 2.000 em khác bị thương.

Những con số đau xót ấy không chỉ phản ánh sự mất mát của từng gia đình, mà còn là tiếng chuông cảnh báo về khoảng trống trong ý thức, kỹ năng tham gia giao thông an toàn của người lớn và thế hệ trẻ.

Riêng tại Hà Nội, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, nơi mật độ phương tiện và dân cư luôn ở mức cao thời gian qua tình hình giao thông đã có những chuyển biến tích cực. Theo Ban An toàn giao thông Thành phố, 9 tháng đầu năm 2025, trên địa bàn xảy ra 911 vụ tai nạn giao thông, làm 481 người chết, 664 người bị thương. So với cùng kỳ năm 2024, các chỉ số đều giảm sâu: giảm 225 vụ (19,8%), giảm 15 người chết (3,02%) và giảm 276 người bị thương (29,4%). Đặc biệt, các vụ tai nạn liên quan đến nồng độ cồn và học sinh giảm đáng kể, thể hiện hiệu quả của việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát và tuyên truyền về an toàn giao thông học đường.

Tuy nhiên, trong bức tranh sáng đó vẫn còn những mảng tối. Vẫn xuất hiện 3 vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, khiến nhiều người thương vong; vẫn còn hiện tượng người điều khiển phương tiện phóng nhanh, vượt ẩu, vi phạm làn đường, dừng đỗ tùy tiện; vẫn còn tâm lý “nhanh một phút, chậm cả đời” tồn tại trong một bộ phận người tham gia giao thông. Những hành vi tưởng chừng nhỏ ấy, khi cộng hưởng trong một hệ thống giao thông phức tạp, đông đúc như Hà Nội, lại có thể trở thành mồi lửa cho những thảm kịch đau lòng.

Hậu quả của tai nạn giao thông không chỉ dừng lại ở những con số thương vong. Đó là những nỗi đau không thể nguôi ngoai của hàng nghìn gia đình, là sự tổn thất về nhân lực, chi phí y tế, gánh nặng an sinh, làm chậm lại đà tăng trưởng kinh tế - xã hội. Một xã hội văn minh không thể thờ ơ với mạng sống con người; một đô thị hiện đại không thể đánh đổi hình ảnh an toàn, thân thiện bằng sự cẩu thả và thiếu ý thức trên đường.

Những con số biết nói ấy càng cho thấy: hạ tầng giao thông, công tác quản lý, xử lý vi phạm hay chế tài chỉ là điều kiện cần; còn ý thức tự giác của người tham gia giao thông mới là yếu tố quyết định, là “phanh an toàn” quan trọng nhất để hạn chế tai nạn và xây dựng văn hóa giao thông văn minh, nhân ái.

Tăng cường các giải pháp

Không chỉ dừng lại ở những con số thống kê hay lời kêu gọi, việc tưởng niệm các nạn nhân tử vong do tai nạn giao thông hằng năm đã trở thành thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm và lòng nhân ái trong mỗi người. Ngày 27/10/2005, Đại hội đồng Liên hợp quốc chính thức công nhận và chọn Chủ nhật tuần thứ ba của tháng 11 là “Ngày Thế giới tưởng niệm các nạn nhân tử vong do tai nạn giao thông”. Đây không chỉ là dịp để bày tỏ niềm thương xót với những người đã khuất, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc đối với toàn nhân loại về giá trị của sự sống và ý thức an toàn khi tham gia giao thông.

Tại Việt Nam, ngày 16/11 năm nay, với chủ đề “Hành trình an toàn - Kiến tạo tương lai”, là năm thứ 13 nước ta cùng cộng đồng quốc tế tổ chức các hoạt động tưởng niệm. Những buổi lễ, những ngọn nến thắp sáng không chỉ để tưởng nhớ người xấu số, mà còn là thông điệp nhắc nhở mỗi người trong chúng ta về sự trân quý của mạng sống, về bổn phận tuân thủ luật giao thông như: “Đã uống rượu, bia - Không lái xe”; “Tuân thủ tốc độ - Nhanh một giây, chậm cả đời”; “Đội mũ cho con - Trọn tình cha mẹ”; “Không sử dụng điện thoại khi lái xe”; “Thắt dây an toàn khi đi ô tô”; “Không giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện”...

Theo Ban An toàn giao thông Thành phố, những khẩu hiệu giản dị mà thấm thía ấy, nếu được biến thành hành động tự giác của từng người dân, sẽ là “vaccine” hữu hiệu nhất để ngăn chặn thảm họa tai nạn giao thông. Bởi ý thức không thể hình thành trong ngày một ngày hai, mà phải được rèn luyện qua giáo dục, qua tấm gương của cha mẹ, thầy cô, và qua sự nghiêm minh của pháp luật. Mỗi bậc phụ huynh, mỗi thầy cô, mỗi cá nhân đều cần làm gương trong việc chấp hành luật giao thông, bởi chỉ khi người lớn đi đúng, trẻ nhỏ mới đi theo đúng. Hãy vì niềm thương xót những người đã mất mà hành động có trách nhiệm hơn với sự an toàn của những người đang sống.

Muốn giảm thiểu tai nạn giao thông việc tuyên truyền, nâng cao ý thức người tham gia giao thông là hết sức quan trọng. Ảnh: Đinh Luyện

Song song với công tác tuyên truyền, thành phố Hà Nội cũng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể nhằm kéo giảm tai nạn và xây dựng hệ thống giao thông an toàn, hiện đại. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, thời gian qua, đơn vị đã phối hợp với Công an Thành phố rà soát toàn bộ các điểm thường xảy ra tai nạn và điểm tiềm ẩn nguy cơ cao trên địa bàn. Qua thống kê, có 3 điểm “đen” gồm cầu Thanh Trì, ngã tư Bệnh viện 105 và tuyến đường Hồ Chí Minh (đoạn qua xã Trần Phú), cùng 2 điểm tiềm ẩn nguy cơ tại Tỉnh lộ 427 (xã Hiền Giang) và cổng Bệnh viện Tâm thần Trung ương (xã Thường Tín).

Trên cơ sở đó, các lực lượng đã đưa ra loạt giải pháp kỹ thuật như: bổ sung hệ thống biển báo, gờ giảm tốc, đèn chiếu sáng; duy tu, sửa chữa mặt đường, lề đường, cắt tỉa cây xanh bảo đảm tầm nhìn; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về dừng đỗ, lấn chiếm lòng lề đường. Chỉ trong 9 tháng qua, Sở Xây dựng Hà Nội đã thực hiện điều chỉnh tổ chức giao thông tại 218 vị trí, ban hành 42 thông báo điều chỉnh tổ chức giao thông trên các tuyến, nút trọng điểm; thống nhất với Công an Thành phố xử lý 2/38 điểm ùn tắc giao thông phức tạp, góp phần cải thiện đáng kể năng lực lưu thông đô thị.

Tại cuộc họp đánh giá nguyên nhân 3 vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng trên địa bàn Hà Nội, ông Đào Duy Phong, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội nhấn mạnh: Yếu tố con người vẫn là then chốt. Bởi vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật về giao thông và xử lý nghiêm vi phạm để tăng tính răn đe.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng, các nguyên nhân về hạ tầng đã cơ bản được khắc phục, song các đơn vị liên quan phải liên tục rà soát, phát hiện và xử lý sớm những vị trí tiềm ẩn nguy cơ.

Thành phố xác định, bên cạnh việc ưu tiên bố trí kinh phí duy tu, bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông, nhiệm vụ quan trọng không kém là xây dựng văn hóa giao thông văn minh, nhân ái, coi đây là nền tảng bền vững nhất để hướng tới một Hà Nội an toàn - thân thiện - hiện đại.

Rõ ràng, giảm thiểu tai nạn giao thông không chỉ là mục tiêu về con số, mà là cuộc chiến vì sự sống, vì hạnh phúc của từng gia đình và bình yên của xã hội. Hạ tầng có thể ngày một hoàn thiện, lực lượng chức năng có thể tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, nhưng nếu ý thức của mỗi người vẫn thờ ơ, thiếu trách nhiệm thì mọi nỗ lực ấy sẽ khó đi đến đích. Bởi vậy, xây dựng văn hóa giao thông an toàn, văn minh phải bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất như biết dừng lại đúng nơi quy định, nhường đường cho người đi bộ, không phóng nhanh vượt ẩu, không sử dụng rượu bia khi lái xe… có như vậy tai nạn giao thông mới từng bước được kiềm chế.