Đề nghị cho phép Chủ tịch UBND tỉnh quyết định tạm xuất hàng dự trữ

Phát biểu thảo luận, đại biểu Hà Sỹ Đồng đồng tình với sự cần thiết phải sửa đổi Luật Dự trữ quốc gia nhằm đáp ứng yêu cầu đảm bảo an ninh kinh tế, an ninh lương thực, đặc biệt là ứng phó với thiên tai, dịch bệnh. Đồng thời, nâng cao năng lực điều tiết thị trường và dự trữ chiến lược của Nhà nước.

Bên cạnh đó, ông đề nghị làm rõ mục tiêu dự trữ chiến lược và dự trữ quốc gia, tránh chồng lấn về khái niệm, đề nghị quy định phân biệt mục tiêu, phạm vi, loại hàng hóa và cấp điều hành, điều kiện xuất cấp giữa 2 loại dự trữ, xem xét hợp nhất các quy định trùng lặp để đảm bảo cơ chế linh hoạt, rõ ràng và dễ thi hành.

Đáng quan tâm, ông Đồng đề nghị phân quyền mạnh hơn cho địa phương. “Khi xảy ra tình huống khẩn cấp, đề nghị cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định tạm xuất hàng dự trữ trong hạn mức nhất định và báo cáo về Bộ Tài chính trong 24 giờ. Đồng thời, ban hành ngưỡng định lượng lương thực, vật tư cứu hộ mà địa phương được tự quyết khi có bão, lũ, sạt lở, dịch bệnh ở quy mô lớn”, đại biểu nêu rõ.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Đoàn ĐBQH Quảng Trị). (Ảnh: Quốc hội)

Bên cạnh đó, đại biểu đoàn Quảng Trị đề nghị bổ sung thêm một điều mới về phương tiện dự trữ quốc gia đặc chủng phục vụ cho cứu hộ, cứu nạn, đặc biệt là trong thiên tai. Vì đợt bão lũ vừa rồi thiếu nghiêm trọng phương tiện đặc chủng như tàu, xuồng cứu nạn, xe lội nước, gầm cao vượt lũ, cano, phương tiện vận chuyển y tế, xe chữa cháy.

Nhiều thời điểm, lực lượng chức năng không thể tiếp cận vùng bị cô lập do nước sâu và địa hình chia cắt, trong khi các đoàn thiện nguyện tự phát là lực lượng tại chỗ thì đi trước bằng phương tiện thô sơ, tiềm ẩn rủi ro và đã có tai nạn rất thương tâm.

Vì vậy, cần phải bổ sung thành một điều riêng trong luật quy định về dự trữ phương tiện đặc chủng cứu hộ, cứu nạn, có danh mục cụ thể về tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế bảo dưỡng, luân chuyển, điều động nhanh, đồng thời cho phép tỉnh được quyền điều động trong tình huống tối khẩn cấp và báo cáo lại sau.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH Vĩnh Long) cho rằng, về phạm vi, mục tiêu và khái niệm, dự thảo đã có bước điều chỉnh tư duy rất rõ nét từ quản lý điều hành sang hình thành quản lý sử dụng dự trữ quốc gia.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH Vĩnh Long). (Ảnh: Quốc hội)

Đồng thời dự thảo tách bạch 2 nhóm mục tiêu quan trọng: Một là dự trữ để ứng phó các tình huống đột xuất, cấp bách như thiên tai, dịch bệnh, cứu đói, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng và an ninh. Hai là dự trữ phục vụ mục tiêu chiến lược gồm ổn định kinh tế vĩ mô, điều tiết thị trường và giảm thiểu tác động của đứt gãy chuỗi cung ứng.

Cho rằng định hướng này là rất đúng đắn, nhưng theo ông Bình, để triển khai hiệu quả thì luật cần phân định rõ hơn ranh giới giữa dự trữ quốc gia và dự trữ chiến lược, bởi 2 tầng dự trữ này khác nhau về mục tiêu, thời hạn luân chuyển, mức tồn kho tối thiểu, nguồn lực tài chính, phương thức mua bán, nhập bù cũng như cách thức xã hội hóa và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Ông đề nghị xác lập ngay trong luật nhóm ưu tiên chiến lược, đồng thời quy định về cơ sở dữ liệu dự trữ quốc gia, cấp quốc gia kết nối với dữ liệu tài chính, năng lượng, y tế và nông nghiệp; định hình mô hình xã hội hóa dự trữ quốc gia, học hỏi kinh nghiệm của các nước OECD và các nước G7.

Đại biểu Thạch Phước Bình cũng đề nghị bổ sung trở lại nguyên tắc không thương mại hóa mục tiêu dự trữ quốc gia. Việc luân phiên đổi hàng phải minh bạch, công khai, không tạo kẽ hở cho lợi ích nhóm.

Theo ông, thực tế cho thấy nhiều mặt hàng dự trữ bị xuống cấp hoặc phải tiêu hủy do không có chu kỳ luân phiên cụ thể. Vì vậy, cần quy định thời gian luân phiên tối đa cho từng nhóm hàng như gạo, xăng, dầu, thuốc; quy định về đấu giá bán hàng luân phiên, bán hàng trước hạn và mua bù hàng mới cũng như trách nhiệm bồi hoàn khi hàng hóa xuống cấp do bảo quản kém.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh). (Ảnh: Quốc hội)

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) lại đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung nguyên tắc bảo đảm trách nhiệm giải trình của người đứng đầu trong quản lý dự trữ quốc gia khi xảy ra thất thoát, hư hỏng hoặc sử dụng sai mục đích.

“Cần quy định rõ cơ chế xác định trách nhiệm, điều này phù hợp với yêu cầu tăng cường liêm chính công và phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực dự trữ”, ông nói.

Đề cập đến danh mục hàng dự trữ quốc gia, tại Điều 17, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng nhìn nhận, dự thảo luật đang chú trọng nhóm vật tư, thiết bị, hàng hóa thiết yếu, song cần bổ sung rõ hơn nhóm dữ liệu số, hạ tầng số và phần mềm chiến lược thuộc danh mục dự trữ quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

Đây là loại tài nguyên mới, có vai trò quan trọng ngang bằng với năng lượng, lương thực và an ninh kinh tế, nếu không dự trữ sớm, nguy cơ phụ thuộc vào nước ngoài là có thể xảy ra…