Cần bảo đảm người dùng được quyền lựa chọn dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử

Tán thành sự cần thiết ban hành Luật Thương mại điện tử nhằm xây dựng hành lang pháp lý phù hợp cho nền kinh tế số của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, đại biểu Đỗ Đức Hiển (Đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh) cũng đánh giá cao công tác chuẩn bị của cơ quan soạn thảo và các đánh giá thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đối với dự án Luật này.

Đại biểu Đỗ Đức Hiển phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Tuy nhiên, qua nghiên cứu dự thảo Luật cho thấy, một số quy định chưa đáp ứng được các yêu cầu. Cụ thể, dưới góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quy định của dự thảo Luật có thể gây hạn chế, thậm chí can thiệp tới quyền tự do lựa chọn dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán, dịch vụ logistics của người tiêu dùng.

Theo đó, người tiêu dùng chỉ được được chọn tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán, dịch vụ logistics trong danh sách các đơn vị mà nền tảng đã công bố. Trường hợp nền tảng chỉ kết nối với một đơn vị thì người tiêu dùng phải bắt buộc sử dụng dịch vụ mà nền tảng đã kết nối. Trong khi đó, xét về bản chất thì nền tảng thương mại điện tử trung gian chỉ là môi trường kết nối chứ không nên can thiệp vào thỏa thuận giữa người mua và người bán.

Nếu dưới góc độ phát triển thị trường, khuyến khích đổi mới sáng tạo thì quy định như vậy làm tiềm ẩn nguy cơ các nền tảng số lớn từng bước khép kín chuỗi cung ứng dịch vụ, từ giao dịch, thanh toán đến vận chuyển và loại bỏ dần sự cạnh tranh của các doanh nghiệp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử khác. Khi cạnh tranh bị thu hẹp, chi phí dịch vụ có xu hướng tăng, chất lượng có thể đi xuống và hệ quả là người tiêu dùng và thị trường phải gánh rủi ro.

Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. (Ảnh: QH)

Dưới góc độ quản lý Nhà nước, việc cho phép nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ cùng tham gia và hiển thị trên nền tảng nhưng lại không có quy định về trách nhiệm liên đới của chủ quản nền tảng trong giám sát, phối hợp xử lý sự cố sẽ làm tăng số lượng đối tượng cần giám sát, gây khó khăn cho công tác quản lý, kiểm tra, đặc biệt về an toàn thanh toán điện tử, phòng chống rửa tiền, gian lận thương mại. Mặt khác, gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng dịch vụ và xác định trách nhiệm của các bên...

Do đó, đại biểu Đỗ Đức Hiển cho rằng, quy định của Luật không chỉ là công cụ để kiểm soát mà còn là “đòn bẩy” để khuyến khích cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ người tiêu dùng và tạo không gian cho doanh nghiệp phát triển công bằng. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc, chỉnh lý điểm d khoản 7 Điều 15 theo hướng: Không hạn chế quyền lựa chọn sản phẩm và dịch vụ cung ứng qua sàn, bao gồm cả các dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử. Không đặt ra các điều kiện, ưu đãi hay chế tài bất bình đẳng giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử; bổ sung trách nhiệm liên đới của chủ quản nền tảng trong trường hợp người mua sử dụng dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử do nền tảng hợp tác.

Đại biểu Lã Thanh Tân phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Quan tâm đến nội dung về trách nhiệm bảo đảm người dùng được quyền lựa chọn dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử quy định tại điểm d khoản 7 Điều 16 dự thảo Luật, đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn đại biểu thành phố Hải Phòng) nhận thấy, quy định vẫn chưa bao hàm và đảm bảo quyền của người tiêu dùng, chưa đảm bảo được môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Để bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, đại biểu Lã Thanh Tân đề nghị chỉnh lý bổ sung điểm d, khoản 7 Điều 16 như sau: “Trường hợp nền tảng có kết nối với dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán hoặc dịch vụ logistics, chủ quản nền tảng không được hạn chế, đặt ra các điều kiện không bình đẳng đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán hoặc dịch vụ logistics; phải công khai trên nền tảng thông tin về tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán hoặc dịch vụ logistics hỗ trợ thương mại điện tử và phải cho phép người mua lựa chọn tổ chức cung ứng dịch vụ, bao gồm cả tổ chức cung ứng dịch vụ không kết nối với nền tảng và trường hợp người bán tự vận chuyển”. Đồng thời, cần có quy định Chính phủ quy định chi tiết về hành vi hạn chế, đặt ra các điều kiện không bình đẳng đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán hoặc dịch vụ logistics.

Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn phát biểu tại phiên thảo luận. (Ảnh: QH)

Liên quan đến chính sách hỗ trợ sàn thương mại điện tử Việt Nam phát triển, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Đoàn đại biểu tỉnh Hưng Yên) thông tin, hiện nay hơn 90% thị phần thương mại điện tử ở Việt Nam thuộc về các sàn có vốn nước ngoài. Điều này đồng nghĩa với việc dòng tiền, dữ liệu và lợi nhuận phần lớn “chảy” ra ngoài lãnh thổ, trong khi doanh nghiệp trong nước dù có năng lực nhưng rất khó cạnh tranh do chưa được hưởng cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Vì vậy, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai đề nghị Luật cần hướng tới có chính sách khuyến khích, ưu tiên và bảo vệ sàn thương mại điện tử Việt Nam, coi đây là hạ tầng kinh tế số quan trọng của quốc gia, tương tự như viễn thông hay ngân hàng. Có như vậy, mới hình thành được nền thương mại số độc lập, tự chủ của Việt Nam.

Phát biểu làm rõ một số ý kiến của các đại biểu Quốc hội nêu, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ rà soát lại các điều khoản, nội dung cụ thể cũng như tiếp tục cập nhật, bổ sung nhằm hoàn thiện dự thảo Luật đảm bảo không chồng chéo và tạo được không gian phát triển thương mại điện tử và bảo vệ được quyền lợi của người dân.