Vương Chí Sình, ông “vua” trong lòng dân

>> Cha con họ Đèo và âm mưu chính trị bất thành

Ông sống giản dị, gần gũi và khá nhân ái với mọi người. Cái  danh hiệu “ vua” có thể là do cách suy diễn từ cái họ Vương của ông, cũng nhiều khả năng ông là thủ lĩnh người Mông đức độ, khoan hòa và uy tín mà người dân cung kính gọi ra như thế. Tuy là “vua” Mèo, nhưng cuộc đời hoạt động của ông lại khác hẳn với “vua” Thái Đèo Văn Long. Ông cũng có một dinh thự nhưng số phận của nó vẻ vang và có ý nghĩa hơn nhiều cái dinh thự đã vùi thân dưới làn nước của cha con họ Đèo.

Dinh thự vua Mèo

Người Mèo chủ yếu cư ngụ trên vùng núi đá cao của tỉnh Hà Giang, Lào Cai, Tuyên Quang... Tuy nhiên nói đến lãnh địa của người Mèo từ xa xưa phải bao gồm cả các vùng núi cao thuộc tỉnh Quảng Tây, Vân Nam Trung Quốc. Người Mèo sống ở vùng này xưa nay vẫn có mối quan hệ gần gũi, có ảnh hưởng lẫn nhau, đặc biệt người đứng đầu được người Mèo ở cả khu vực trên tôn kính. Theo nhiều tư liệu lịch sử, Tổ của Vương Chí Sình từ vùng Vân Nam chạy loạn giặc nhà Thanh sang Hà Giang từ hàng trăm năm trước. Một trong những hậu duệ của dòng họ Vương ấy là Vương Chính Đức, sinh năm 1865 ở Sà Phìn, Hà Giang. Năm Vương Chính Đức 20 tuổi, thực dân Pháp tấn công mở rộng ách cai trị lên các bản người Mông, nhiều thủ lĩnh địa phương đã đứng dậy chống lại chúng, trong đó có đội dân binh của Vương Chính Đức. Do biết ông có uy tín lớn với người Mông, thực dân Pháp đã ký với ông một hiệp ước hòa bình. Ông được quyền cai quản Đồng Văn như kiểu một hình thức tự trị. Đó là thời kỳ yên ả, phát triển của người Mông. Đời sống khá đầy đủ, sung túc. Người con trai thứ hai của ông là Vương Chí Sình ( tên khai sinh là Vàng Seo Lử) còn gọi là Vương Chí Thành là người có tư chất hơn cả đã được ông cho sang Malipho, Trung Quốc học. Vương Chí Sình cũng ham mê học tiếng Pháp vì thế bên cạnh khả năng lãnh đạo, Vương Chí Sình giỏi cả tiếng Pháp và tiếng Hán.

Thời kỳ mối quan hệ giữa thủ lĩnh người Mông Vương Chính Đức với người Pháp còn thuận hòa, Vương Chí Sình có điều kiện buôn bán làm giầu. Sau khi lấy vợ, ông ra ở riêng tại căn nhà ở Phó Bảng, mở một hiệu tạp hóa buôn bán dầu hỏa, vải vóc, thuốc phiện với người Pháp. Ông đưa cả thuốc phiện về Hà Nội, Hải Phòng tiêu thụ và rất nhanh chóng trở nên giầu có. Ông mua căn nhà ở số 55 Hàng Đường Hà Nội. vào đầu những năm 1930, thực dân Pháp trở mặt, từng bước phá bỏ hiệp ước hòa bình với thủ lĩnh người Mông. Chúng đưa quân đội lên Đồng Văn và tước bỏ nhiều quyền hành của Vương Chính Đức. Biết thế Vương Chính Đức cũng tăng cường quân đội , sẵn sàng chống lại người Pháp. Có những trận quân của “ vua” Mèo đã đánh cướp được rất nhiều vũ khí phương tiện chiến tranh của Pháp. Thấy đối đầu với người Mông trên lãnh địa của họ không dễ, thực dân Pháp giả bộ cầu hòa và mời Vương Chính Đức cùng một số thủ lĩnh người Mông về Hà Nội tham dự đấu xảo. Nhưng chúng đã trở mặt bắt họ giam vào Hỏa Lò Hà Nội. Trước hoàn cảnh ấy, Vương Chí Sình tạm hòa hoãn với Pháp và về Hà Nội tìm cách cứu bố và các thủ lĩnh người Mông. Chính nhờ những mối quan hệ với nhiều chính khách và cả sĩ quan phòng Nhì Pháp, năm 1938 Vương Chí Sình đã cứu được Vương Chính Đức và các thủ lĩnh người Mông. Tiếng tăm của Vương Chí Sình nổi như cồn.

Đầu những năm 1940, cách mạng trong nước phát triển mạnh, vùng đồng bào Mông dưới sự lãnh đạo của cha con thủ lĩnh Vương Chính Đức đã hướng về cách mạng. Nhờ những thành tích ấy Bác Hồ đã gặp gỡ khen ngợi và giao nhiệm vụ làm Chủ tịch Đồng Văn cho Vương Chí Sình. Ông cũng trở thành đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên năm 1946. Tuy danh chính là người phụ trách Đồng Văn gồm Quản Bạ, Mèo Vạc,  Yên Minh và Đồng Văn ( gọi chung là Đồng Văn) nhưng trên thực tế “vua” Mèo Vương Chính Đức mới là người lãnh đạo cao nhất và có tiếng nói quan trọng nhất. Cuối năm 1946, Vương Chính Đức ốm nặng, tuy Vương Chí Sình là con trai, có uy tín lớn nhưng cụ Đức cũng không vì thế mà “ truyền ngôi” cho con. “Vua” Mèo đã mời tất cả các thủ lĩnh người Mông các khu vực về để bàn thảo chọn người giao trọng trách khi cụ qua đời. Có tài liệu viết rằng Vương Chính Đức đã gửi thư về báo cáo Bác Hồ cho người lên Đồng Văn để ông trả lại đất cho cụ Hồ. Bác đã cử cán bộ lên và người đó được “ vua” Mèo trao quyền làm người lãnh đạo thay cụ ở xứ Đồng Văn, vì đó là người của cụ Hồ. Tuy được các thủ lĩnh người Mông nhất trí nhưng vị cán bộ nọ cũng không thể đảm nhiệm trọng trách đó, người Mông có các luật tục và nét văn hóa riêng. Để giải quyết có tình có lý, đại diện của cụ Hồ nhận lời nhưng giao toàn bộ việc xử lý công việc trong vùng cho Vương Chí Sình. Và trên thực tế Vương Chí Sình đã là “ vua” Mèo từ nhiều năm trước, nay vừa là đại biểu Quốc Hội vừa được bác Hồ giao Chủ tịch Đồng Văn, Vương Chí Sình chính thức đảm nhiệm vai trò thủ lĩnh của người Mông và có ảnh hưởng lớn trong cộng đồng người Mông toàn khu vực.

Năm 1955, Vương Chí Sình về Hà Nội làm nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội. Ông sống ở ngôi nhà mua trước đây ở 55 phố Hàng Đường. Hầu hết số của cải giầu có cả đời gây dựng và tích cóp ông đã hiến cho cách mạng khi Hồ Chủ tịch kêu gọi người dân tham gia tuần lễ Vàng. Ông sống ở Hà Nội nhưng lòng luôn hướng về người Mông và luôn căn dặn con cháu và người thân phải chăm chỉ học hành, tu thân, tự lập. Cuối năm 1960, “vua” mèo Vương Chí Sình qua đời ở Hà Nội, hưởng thọ 60 tuổi. Vương Chí Sình được đưa về an táng trong khu mộ của dòng họ tại Sà Phìn. Trước đó Bác Hồ tặng “vua” Mèo Vương Chí Sình hai món quà hết sức ý nghĩa là một tấm áo trấn thủ do Hội phụ nữ Cứu quốc  biếu Bác và thanh đoản đao. Hai mặt ngoài vỏ đao Bác có viết mấy chữ Hán “Tận trung báo quốc” và Bất thụ nô lệ”. Mấy bảo vật này nay không còn nhưng trên phần mộ của “vua” mèo Vương Chí Sình còn chạm khắc thanh đoản đao và chữ của Bác Hồ tặng, với gia tộc họ Vương và người Mông đó là những vinh dự hết sức to lớn và tự hào.

Về ngôi dinh thự nổi tiếng ở thung lũng Sà Phìn, Đồng Văn, Hà Giang đó chính là nơi ở của cha con “ vua” Mèo Vương Chính Đức. Ngôi nhà được ông Vương Chính Đức xây dựng bằng tiền của và công sức của gia đình mình vào năm 1919. Thời gian xây dựng kéo dài 10 năm , tiêu tốn 150.000 đồng bạc trắng. Diện tích ngôi nhà Hình chữ Vương này rộng 1.200 m2, trong một khuôn viên rộng lớn được bao quanh bằng một bức tường thành kiên cố. Bên ngoài là rừng cây sa mộc rất uy hùng. Dinh thự vừa là nhà ở vừa như một pháo đài có vọng gác, có các lỗ châu mai. Bên trong dinh thự được chia làm 64 phòng. Khu chính giữa quay mặt ra cổng là nơi “vua” Mèo ở vẫn còn treo bức hoành phi “Biên chính khả phong” (Biên cương vũng chắc) do triều đình nhà Nguyễn ban tặng. Cuộc đời “vua” mèo Vương Chí Sình là một trang đẹp trong cuộc kháng chiến giải phóng đất nước. Di sản ông để lại bên cạnh sự đóng góp to lớn cho cách mạng còn là ngôi dinh thự nổi tiếng mà ngày nay trở thành một di tích kiến trúc và địa chỉ thăm quan của du khách bốn phương mỗi khi đến với Đồng Văn, Hà Giang. Số phận của khu dinh thự này cùng với chủ nhân nó mãi là niềm tự hào của người Mông trên miền cực Bắc kiêu hùng của Tổ quốc.

Phạm Tất Đạt