Người thầy dạy báo trong kỷ nguyên số

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, chúng tôi mời quý vị cùng theo dõi những chia sẻ chân thành từ nhà báo, Tiến sĩ Đỗ Anh Đức (Trưởng bộ môn Truyền thông số, Viện Đào tạo Báo chí Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội).

PV: Xin cảm ơn ông đã đồng ý trả lời phỏng vấn. Ông có thể chia sẻ cơ duyên nào đã đưa ông đến với nghề báo và nghề giảng dạy báo chí không?

- TS Đỗ Anh Đức: Với cá nhân tôi, được làm việc cùng lúc ở cả hai vài trò là một nhà báo và một người giảng dạy báo chí là một vinh dự rất lớn. Năm nay, dịp kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam càng khiến cảm xúc ấy trở nên đặc biệt hơn. Những người làm nghề như chúng tôi luôn tự hào về truyền thống vẻ vang đó và càng thấy rõ trách nhiệm, cũng như niềm hạnh phúc khi được đóng góp một phần nhỏ bé vào chặng đường rất dài của nền báo chí cách mạng nước nhà.

Tôi đến với nghề khá tự nhiên, bắt đầu từ niềm yêu thích có từ khi còn nhỏ. Ngày xưa, tôi rất thích viết, thích kể chuyện cho mọi người xung quanh. Lên phổ thông, tôi thường được giao làm cán bộ lớp, đứng trước tập thể để thông tin, chia sẻ, trò chuyện với các bạn. Những trải nghiệm đó khiến tôi nhận ra mình có một sự hứng thú bản năng: Thích học hỏi nhiều điều mới và kể lại những câu chuyện ấy cho những người khác, cho những người đi sau.

TS Đỗ Anh Đức trong ngày kỷ niệm Ngày nhà giáo Việt Nam.

Dần dần, nghề báo dường như trở thành một lựa chọn tất yếu. Khi thi đại học, tôi chọn ngay ngành Báo chí của Trường Đại học Tổng hợp trước đây, sau này là Khoa Báo chí - Tuyên truyền, và bây giờ là Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Chính con đường đó đã nuôi dưỡng và dẫn tôi đến với nghề báo một cách tự nhiên và bền bỉ.

PV: Sau nhiều năm làm báo, ông nhận thấy ngành báo chí và những con người trong nghề báo chí có gì khác biệt so với trước đây? Và đâu là phẩm chất cần thiết nhất với người làm báo trong thời đại mới?

- TS Đỗ Anh Đức: So với ngày trước, báo chí bây giờ đã thay đổi rất nhiều. Thời đại công nghệ phát triển với tốc độ chóng mặt, các ứng dụng và nền tảng số xuất hiện liên tục khiến công việc làm báo không còn đơn giản chỉ là cầm sổ và bút. Người làm báo hiện đại phải làm việc với đủ loại thiết bị, máy móc, công cụ sản xuất nội dung. Một nhà báo ngày nay buộc phải “đa nhiệm”: Từ viết, quay phim, chụp ảnh đến biên tập, dựng video, xây dựng nội dung đa phương tiện và thể hiện ở nhiều định dạng khác nhau. Những yêu cầu đó khiến năng lực và kỹ năng nghề nghiệp phải được nâng lên rất nhiều so với trước.

Dù vậy, có một giá trị không bao giờ thay đổi, đó là lý tưởng nghề nghiệp và sứ mệnh phụng sự xã hội, phụng sự đất nước. Đây luôn là nền tảng cốt lõi của những người làm báo trong mọi thời kỳ, và mỗi nhà báo đều phải không ngừng trau dồi bản lĩnh để giữ vững điều ấy.

Trong bối cảnh mới, người làm báo phải đặc biệt nhanh nhạy, nắm bắt tốt công nghệ và thích ứng với những phương thức sản xuất thông tin hiện đại. Quan trọng hơn, nhà báo phải hiểu nhu cầu công chúng. Trước đây, báo chí gần như giữ vai trò độc quyền thông tin, nhưng hiện nay, mạng xã hội và vô số nền tảng số đã tạo ra quá nhiều nguồn tin khác nhau. Điều này đòi hỏi báo chí phải giữ vững vai trò định hướng của mình.

Vì thế, người làm báo cần nâng cao bản lĩnh, năng lực và trình độ chuyên môn để tiếp tục dẫn dắt công chúng và giữ được niềm tin của họ đối với báo chí chính thống.

Với TS Đỗ Anh Đức, người làm báo luôn phải nhanh nhạy, nắm bắt tốt công nghệ và thích ứng với những phương thức sản xuất thông tin hiện đại.

PV: Trong bối cảnh ngành báo chí - truyền thông ngày nay đối mặt với rất nhiều khó khăn, theo ông, quá trình đào tạo cần làm gì để sinh viên báo chí có đủ kỹ năng vượt qua những thách thức đó?

- TS Đỗ Anh Đức: Khó khăn hiện nay đúng là rất nhiều. Chúng ta đang sống trong một giai đoạn mà báo chí cần được nhìn nhận và sắp xếp lại một cách hệ thống. Sau 100 năm hình thành và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam, chúng ta đã có nhiều thành tựu lớn. Điều đó không cần nhắc lại nữa. Nhưng bước sang “năm thứ 101”, tôi cho rằng báo chí đang bước vào một chặng đường mới. Và ở chặng đường ấy, báo chí phải phát triển mạnh mẽ hơn, vững chắc hơn để song hành với kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Trong đào tạo, chúng tôi luôn nhắc nhở và động viên sinh viên rằng, mỗi cá nhân phải nỗ lực hơn một chút để có thể đóng góp vào kỷ nguyên mới đó. Sinh viên có lợi thế là trẻ, nhanh nhạy và rất dễ bắt kịp những xu hướng mới, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ và khoa học dữ liệu. Đây là một ưu điểm lớn.

Bên cạnh đó, đào tạo báo chí hiện nay không chỉ dừng lại ở việc trang bị kỹ năng nghề nghiệp, mà còn phải tạo ra môi trường thực hành liên tục để sinh viên được va chạm với thực tế. Sinh viên báo chí cần được tiếp xúc sớm với các tòa soạn, dự án truyền thông, phòng studio, trung tâm sản xuất nội dung… để hiểu được quy trình vận hành hiện đại của nghề báo. Việc thực hành thường xuyên giúp các em rèn luyện khả năng thích ứng, tư duy xử lý thông tin nhanh và tinh thần chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Đó là những yếu tố được xem là sống còn trong bối cảnh báo chí cạnh tranh khốc liệt với truyền thông số hiện nay.

Nếu chỉ giỏi lý thuyết mà thiếu trải nghiệm thực tế thì rất khó để bước vào nghề. Đào tạo báo chí phải đi cùng thực tiễn, phải để sinh viên được làm thật, sai thật và sửa thật. Chỉ khi tích lũy đủ trải nghiệm, các em mới có đủ bản lĩnh và sự tự tin để bước ra môi trường làm nghề chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, điều chúng tôi nhấn mạnh nhất vẫn là nền tảng. Người làm báo phải có nền tảng tri thức vững chắc, bản lĩnh chính trị, bản lĩnh nghề nghiệp, và quan trọng hơn là sự nhân văn trong trái tim. Nhà báo thời đại số vừa phải giỏi công nghệ, vừa phải có tư duy sâu sắc và hiểu biết đầy đủ. Chỉ như vậy, các em mới có thể đứng vững và phát triển trong môi trường báo chí đầy biến động như hiện nay.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

Phương Mai - Kim Quyên (thực hiện)