Người “giữ hồn” phường rối nước Chàng Sơn

(LĐTĐ) Về xã Chàng Sơn (huyện Thạch Thất, Hà Nội), hỏi thăm ông Nguyễn Văn Dậu - Trưởng phường rối nước Chàng Sơn, không ai là không biết. Nhắc đến ông, người dân tỏ rõ sự kính trọng và cảm mến vì lòng nhiệt huyết, sức sáng tạo không ngừng của ông đã và đang “giữ hồn” cho nghệ thuật rối nước truyền thống độc đáo của quê hương xứ Đoài.
Làng rối nước Ðào Thục: Tự “làm mới” để bảo tồn nghệ thuật Đưa nghệ thuật múa rối nước lên tầm cao mới

Rối nước ăn sâu vào máu thịt

Vượt qua quãng đường hơn 30 km từ nội thành Hà Nội, chúng tôi tìm về thăm nhà ông Nguyễn Văn Dậu - Trưởng phường rối nước Chàng Sơn. Dù năm nay đã gần 80 tuổi nhưng ông vẫn giữ được sự nhanh nhẹn, linh hoạt và khéo léo của một người giỏi nghề. Trong căn nhà nhỏ nhưng được sắp đặt gọn gàng, ngăn nắp, ông kể lại câu chuyện về cuộc đời mình và việc bén duyên với nghệ thuật rối nước.

Ông Dậu cho biết, đến ông là đời thứ 5 trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật rối nước giật dây ở làng Chàng. Từ năm lên 10 tuổi, ông đã theo cha là Trưởng phường rối - cụ Nguyễn Văn Tân đi khắp tỉnh Hà Tây (cũ) biểu diễn. Ngày ấy, mỗi lần được đi phục vụ phường rối của cha, ông đều lẻn vào buồng quan sát các chú, các anh biểu diễn. Lâu dần, có kỹ năng, ông được đảm nhận những điệu múa giản đơn.

Người “giữ hồn” phường rối nước Chàng Sơn
Ông Nguyễn Văn Dậu bên những con rối. Ảnh: P.T

“Cứ như vậy, hình ảnh sống động của những con rối đã thấm vào người tôi từ khi nào không hay. Sau đó, trong suốt 20 năm ròng rã đánh giặc từ Bắc chí Nam, không lúc nào tôi thôi nhớ về những tháng ngày tuổi thơ theo cha đi diễn rối nước. Ngày nhập ngũ, tôi tự hứa khi được trở về sẽ tiếp tục duy trì, phát triển nghệ thuật rối nước” - ông Dậu bộc bạch.

Năm 1985, sau khi về hưu, ông Dậu quyết tâm khôi phục phường rối nước Chàng Sơn. Sau lời đề nghị được chính quyền địa phương đồng ý, ông Dậu đã lặn lội lên tận Hà Giang để thu nhặt lại từng con rối, vì trước đó, cha ông đi xây dựng kinh tế mới ở Hà Giang đã đưa cả gánh rối đi cùng. Số con rối lấy lại được không nhiều, chỉ còn khoảng 40 con, đựng chưa đầy hai hòm gỗ, nhưng mừng nhất là vẫn lưu giữ được những con rối cổ. Để thành lập lại phường rối, ông Dậu đã dày công thuyết phục những người thân trong gia đình, bạn bè yêu nghệ thuật tham gia phường rối. Quá trình khôi phục ban đầu gặp nhiều khó khăn, các thành viên đã dốc tâm sức đục đẽo, tạo tác những con rối mới. Bản thân ông Dậu trong nhiều tháng rong ruổi khắp làng trên xóm dưới, gặp nhiều người để tìm hiểu, sưu tầm những tích trò rối nước bị mai một sau nhiều năm bị quên lãng.

Phường rối làng Chàng đã được phục dựng nhưng theo lời ông Dậu thì từ năm 1986 đến 2000, phường chỉ hoạt động cầm chừng. Nếu không có tình yêu mãnh liệt với con rối của các thành viên trong phường thì có lẽ phường đã bị “xóa sổ”. Trên cơ sở những hoạt động tích cực và những nét riêng đặc sắc mà năm 2001, Quỹ Ford đã tìm đến tài trợ 1.000 USD để phục dựng các trò của phường rối nước Chàng Sơn. Ông Dậu cùng các thành viên đã tạo tác, làm mới toàn bộ các con rối, khôi phục các tích trò truyền thống, trong đó có những trò nổi tiếng như: “Hai Bà Trưng kéo quân” với 30 quân rối, “Chăn vịt” với hơn 20 quân, “Cá vật đẻ” với 20 quân…

Còn nhiều trăn trở

Theo ông Dậu, để làm được một quân rối phải trải qua rất nhiều công đoạn, đòi hỏi sự cẩn thận, tỉ mỉ. Tất cả quá trình đều được làm hoàn toàn bằng tay, yêu cầu sự tập trung và khéo léo. Gỗ là nguyên liệu chính dùng để làm quân rối, vì vậy trong cách lựa chọn cũng phải đảm bảo đủ các tiêu chí như thân gỗ to, chắc, không mối mọt, nhẹ, dai và dẻo để giúp người điều khiển con rối dễ dàng biểu diễn, dễ nổi trên mặt nước, do đó gỗ mít, gỗ sung thường được ưu tiên. Thân gỗ sau khi lựa chọn sẽ được bổ ngang làm đôi hoặc làm tư rồi cắt theo chiều dài tùy thuộc vào kích thước của quân rối, tiếp đó ngâm trong nước 3 tháng. Thanh gỗ khi ngâm xong được mang phơi khô rồi đục cốt, đẽo với những đường nét cách điệu riêng đã được phác họa từ trước. Sau đó gọt giũa, lắp ráp tay chân, bảng điều khiển, đánh bóng bằng giấy ráp và trang trí với nhiều màu sơn khác nhau để làm tôn thêm đường nét tính cách cho từng nhân vật. Hình thù của con rối thường tươi tắn, ngộ nghĩnh, tính hài và tính tượng trưng cao. Mỗi con rối đều được xây dựng hình dáng, tính cách điển hình, giúp cho khán giả có thể dễ dàng phân biệt.

Có tận mắt chứng kiến một tích trò biểu diễn mới hiểu vì sao rối nước Chàng Sơn lại được coi là sản phẩm văn hóa đặc sắc của Thủ đô. Dưới bàn tay khéo léo, điêu luyện của các nghệ nhân, những con rối vô tri bỗng trở thành nhân vật có tính cách, tâm hồn, truyền tải những câu chuyện đời thường xưa nay.

Ấy là những người nông dân hai sương một nắng, tay cấy, tay cày luôn yêu đời, yêu cuộc sống được gửi gắm qua các tích trò Quay tơ dệt cửi, Múa tiên, Câu ếch, Cày bừa, Rắn bắt chuột, Xay lúa giã gạo… Ấy là không khí tưng bừng, náo nhiệt của hội làng ngày xuân được lồng ghép tinh tế qua Bật cờ, Đánh đu, Rối leo cột… Ấy là khí thế hào hùng của Hai Bà Trưng dẫn quân ra trận…

“Không chỉ đặc sắc trong khâu chế tác, kỹ thuật của rối nước Chàng Sơn cũng rất đặc biệt. Rối Chàng Sơn sử dụng dây để điều khiển chứ không dùng sào. Con rối nhờ thế có thể đi xa buồng trò đến gần khán giả, các động tác của con rối uyển chuyển, sinh động hơn. Ðây là lý do mà khán giả rất thích thú khi xem rối nước làng Chàng. Nổi bật như tích trò “Mời trầu”, con rối có thể đi từ thủy đình ra tận chỗ khán giả để mời trầu. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi người điều khiển con rối phải là người tài năng, khéo léo và có duyên với nghề để mỗi cử động tay của người biểu diễn có thể tạo ra sự chuyển động phức tạp, chính xác và sống động cho con rối…” - ông Dậu chia sẻ.

Một thành viên phường rối, người đã đồng hành cùng phường rối nhiều năm qua, bà Chu Thị Nội cho biết: “Tấm lòng là yếu tố quan trọng nhất để theo đuổi nghệ thuật rối. Nhất là phường rối Chàng Sơn trung thành với múa dây đòi hỏi mỗi thành viên phải chăm chỉ tập luyện, học hỏi thì mới đạt yêu cầu”.

Những cống hiến cho nghệ thuật rối của ông Dậu và những thành viên của phường đã đạt nhiều thành quả. Phường rối đã đi biểu diễn ở nhiều nơi trên địa bàn huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, tham gia Festival Huế, liên tục có lịch biểu diễn ở Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam… Tại Liên hoan nghệ thuật múa rối nước Hà Nội 2019, phường rối nước Chàng Sơn vinh dự giành giải Nhất cùng nhiều bằng khen tại các cuộc thi.

Hiện tại, trăn trở lớn nhất của ông Dậu là nguồn kinh phí để duy trì hoạt động của phường rối. Các đạo cụ biểu diễn đã xuống cấp rất nhiều. Việc tạo ra một bộ rối mới hoàn chỉnh cũng cần nguồn chi phí rất cao. Cùng đó, không ít những nghệ nhân đã phải bỏ nghề vì những khó khăn của cuộc sống. Còn lại số ít những nghệ nhân tâm huyết với nghề như ông Dậu, muốn gắn bó với rối nước của Chàng Sơn thì đã bước sang tuổi xế chiều.

Những năm tháng này, ông Dậu cùng các nghệ nhân luôn tích cực vận động con cháu tham gia phường rối của làng với hy vọng sẽ gìn giữ nghệ thuật tổ tiên để lại./.

Phạm Thảo

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Kiến nghị Công an thành phố Hà Nội khởi tố hình sự 4 vụ vi phạm về pháp luật bảo hiểm xã hội

Kiến nghị Công an thành phố Hà Nội khởi tố hình sự 4 vụ vi phạm về pháp luật bảo hiểm xã hội

(LĐTĐ) Thực hiện Quy chế phối hợp liên ngành đã ký kết, đến nay, Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội đã kiến nghị Công an thành phố Hà Nội ...
Ngày 23/1: Hà Nội ghi nhận thêm 2.971 ca F0, 16 ca tử vong do Covid-19

Ngày 23/1: Hà Nội ghi nhận thêm 2.971 ca F0, 16 ca tử vong do Covid-19

(LĐTĐ) Chiều 23/1, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội cho biết, tính từ 18 giờ ngày 22/1 đến 18 giờ ngày 23/1, Hà Nội ghi nhận 2.971 ca bệnh ...
“Tết sum vầy - Xuân bình an” đến với đoàn viên, người lao động huyện Sóc Sơn

“Tết sum vầy - Xuân bình an” đến với đoàn viên, người lao động huyện Sóc Sơn

(LĐTĐ) Sáng 23/1, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Sóc Sơn đã tổ chức chương trình “Tết sum vầy - Xuân bình an” năm 2022, trao quà Tết tới công nhân, ...
Hỗ trợ xe đưa công nhân về quê đón Tết Nhâm Dần 2022

Hỗ trợ xe đưa công nhân về quê đón Tết Nhâm Dần 2022

(LĐTĐ) Phát huy truyền thống “Tương thân tương ái, lá lành đùm lá rách” giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn về quê đón Tết Nhâm Dần 2022, Sở Giao thông ...
Đẩy mạnh ngoại giao kinh tế để góp phần phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội

Đẩy mạnh ngoại giao kinh tế để góp phần phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội

(LĐTĐ) Bộ Ngoại giao vừa tổ chức Hội nghị trực tuyến triển khai công tác ngoại giao kinh tế năm 2022 phục vụ phục hồi và phát triển kinh tế - ...
Liên đoàn Lao động huyện Gia Lâm phát động 2 đợt thi đua năm 2022

Liên đoàn Lao động huyện Gia Lâm phát động 2 đợt thi đua năm 2022

(LĐTĐ) Năm 2022, phong trào thi đua trong công nhân viên chức lao động (CNVCLĐ) huyện Gia Lâm được tập trung thành 2 đợt nhằm thực hiện thắng lợi các mục ...
Mang “Xuân nhân ái - Tết sẻ chia” đến với hộ nghèo, có hoàn cảnh khó khăn huyện Thường Tín

Mang “Xuân nhân ái - Tết sẻ chia” đến với hộ nghèo, có hoàn cảnh khó khăn huyện Thường Tín

(LĐTĐ) Nhân dịp Tết Nguyên đán Nhâm Dần năm 2022, sáng nay (23/1), Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức ...

Tin khác

Mang “Xuân nhân ái - Tết sẻ chia” đến với hộ nghèo, có hoàn cảnh khó khăn huyện Thường Tín

Mang “Xuân nhân ái - Tết sẻ chia” đến với hộ nghèo, có hoàn cảnh khó khăn huyện Thường Tín

(LĐTĐ) Nhân dịp Tết Nguyên đán Nhâm Dần năm 2022, sáng nay (23/1), Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức Chương trình “Xuân nhân ái - Tết sẻ chia”, trao tặng quà Tết cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19 tại huyện Thường Tín.
Gần 40 cán bộ y tế ngoài công lập tại quận Tây Hồ tham gia hỗ trợ F0 điều trị tại nhà

Gần 40 cán bộ y tế ngoài công lập tại quận Tây Hồ tham gia hỗ trợ F0 điều trị tại nhà

(LĐTĐ) Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, số lượng các trường hợp F0 trong tuần tại quận Tây Hồ có giảm tuy nhiên số bệnh nhân Covid-19 (F0) điều trị tại nhà cần hỗ trợ ngày càng lớn. Khối lượng công việc này đang tạo áp lực lớn lên tuyến y tế cấp cơ sở, theo đó Ủy ban nhân dân (UBND) quận đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ, tăng hiệu quả ứng phó với các tình huống dịch phát sinh, trong đó sự tham gia hỗ trợ của cán bộ y tế ngoài công lập được chú trọng.
Quận Hoàn Kiếm tặng quà hộ cận nghèo, người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn

Quận Hoàn Kiếm tặng quà hộ cận nghèo, người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn

(LĐTĐ) Ngày 22/1, Quận ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc quận Hoàn Kiếm tổ chức Chương trình “Xuân đầm ấm - Tết yêu thương” tặng quà tới đại diện hộ cận nghèo, người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn quận.
Lãnh đạo thành phố Hà Nội dâng hương tưởng niệm đồng chí Nguyễn Phong Sắc

Lãnh đạo thành phố Hà Nội dâng hương tưởng niệm đồng chí Nguyễn Phong Sắc

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 92 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930-3/2/2022), 92 năm Ngày thành lập Đảng bộ thành phố Hà Nội (17/3/1930-17/3/2022) và kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Nguyễn Phong Sắc (1/2/1902-1/2/2022), sáng 22/1, Đoàn đại biểu thành phố Hà Nội đã tới dâng hương tưởng niệm đồng chí Nguyễn Phong Sắc tại số nhà 152, phố Bạch Mai, quận Hai Bà Trưng.
Thanh Trì khai mạc Hội chợ thương mại và chợ hoa Xuân Nhâm Dần 2022

Thanh Trì khai mạc Hội chợ thương mại và chợ hoa Xuân Nhâm Dần 2022

(LĐTĐ) Huyện Thanh Trì vừa tổ chức khai mạc sự kiện tuyên truyền, giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm OCOP, làng nghề, nông sản gắn với Hội chợ thương mại, bình ổn giá và chợ hoa Xuân Nhâm Dần 2022 tại đường Vũ Lăng, xã Ngũ Hiệp. Sự kiện nhằm tạo điều kiện, tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển mạnh các hoạt động thương mại dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp gắn với du lịch sinh thái trên địa bàn huyện.
Hà Nội: Không đặt ra quy định gây khó khăn cho người dân về quê ăn Tết

Hà Nội: Không đặt ra quy định gây khó khăn cho người dân về quê ăn Tết

(LĐTĐ) Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội Chu Ngọc Anh đề nghị các đơn vị thực hiện nghiêm Nghị quyết số 128 của Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Y tế trong việc quy định và tổ chức thực hiện các biện pháp y tế, hành chính liên quan tới hoạt động sản xuất kinh doanh, đi lại của người dân… không đặt ra những quy định về phòng, chống dịch trái với hướng dẫn, quy định, gây khó khăn cho người dân trong dịp về quê ăn Tết.
Hà Nội còn 4 quận, huyện “vùng cam”, huyện Gia Lâm ghi nhận nhiều ca nhiễm Covid-19 nhất

Hà Nội còn 4 quận, huyện “vùng cam”, huyện Gia Lâm ghi nhận nhiều ca nhiễm Covid-19 nhất

(LĐTĐ) Ở quy mô cấp quận, huyện, thị xã, thành phố Hà Nội hiện đang có 4 địa phương có dịch ở cấp độ 3 (vùng cam). Riêng huyện Gia Lâm có 1.688 ca mắc Covid-19, là địa bàn ghi nhận nhiều ca nhiễm nhất trong 14 ngày qua.
Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội: Quan tâm chế độ, chính sách cho tuyến đầu chống Covid-19

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội: Quan tâm chế độ, chính sách cho tuyến đầu chống Covid-19

(LĐTĐ) Sáng 21/1, đồng chí Nguyễn Văn Phong - Phó Bí thư Thành ủy, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo phòng, chống Covid-19 thành phố Hà Nội, đã thăm, chúc Tết và kiểm tra kế hoạch công tác phòng, chống dịch trước, trong và sau Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022 tại Phòng khám Đa khoa Phú Minh, huyện Sóc Sơn.
Tuổi trẻ Thủ đô mang Tết yêu thương đến với học sinh vùng cao

Tuổi trẻ Thủ đô mang Tết yêu thương đến với học sinh vùng cao

(LĐTĐ) Mới đây, Thành đoàn - Hội Liên hiệp thanh niên (LHTN) Việt Nam thành phố Hà Nội phối hợp với Hội LHTN Việt Nam tỉnh Sơn La tổ chức Lễ khởi công xây dựng Công trình Thanh niên chào mừng Đại hội Đoàn các cấp nhiệm kỳ 2022 - 2027 tại Điểm trường Mầm non Huổi Tóng, xã Chiềng Lao, huyện Mường La, tỉnh Sơn La.
Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội thăm, chúc Tết, động viên nhân viên y tế và người lao động

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội thăm, chúc Tết, động viên nhân viên y tế và người lao động

(LĐTĐ) Nhân dịp Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022, sáng nay (21/1), Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến đã tới thăm, động viên công nhân lao động Công ty TNHH thời trang Star (Khu công nghiệp Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ) và các y, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Hà Đông. Cùng đi có Chủ tịch Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Hà Nội Nguyễn Phi Thường và lãnh đạo một số sở, ngành, địa phương.
Xem thêm
Phiên bản di động