Mùi Tết

Cuối tháng Chạp, khi cơn gió nồm đã ngại thổi, nắng thơm xông hương vàng ruộm, rơi trên đôi bàn tay nhiều kẻ chỉ của cụ ông đang thoăn thoắt, khéo léo chẻ từng ống giang làm sợi lạt buộc bánh bên hiên nhà. Ngoài sân, cụ bà chậm rãi lau rửa từng tấm lá dong xanh mướt, xếp lại thành bó đem hong trong nắng.

Ảnh minh họa.

Thoang thoảng đâu đây, hương mùi già quyện theo làn khói bếp mỏng mảnh, tan vào trong sương, trong gió, ủ hơi xuân trên những gương mặt rạng ngời. Đầu ngõ, lũ trẻ con xúng xính áo quần, chạy tung tăng khắp xóm, thi thoảng lại vùi mặt vào vạt áo, hít hà mùi vải mới rồi phá lên cười khanh khách…

Tiết đông lành lạnh, mặc bao nhiêu áo ấm ra đường vẫn thấy rét lạ. Lại thèm hơi ấm. Thèm ngửi cái mùi mồ hôi mằn mặn trên lưng áo cha. Thèm được rúc vào lòng mẹ hít hà, vỡ vạc những cảm xúc mông lung. Chỉ khi ở bên gia đình, bên những người thân yêu, cuộc sống mới thật nhẹ nhàng và an yên.

Mùi Tết rất lạ, đó không chỉ là sự cảm nhận bằng khứu giác mà là sự giao thoa giữa các giác quan. Nó lẫn vào nhau, trộn lên thành mùi nhớ thương, hoài niệm.

Như một thói quen trong tâm thức, dù ở chốn thôn quê hay nơi thị thành, ngày cuối năm, hẳn là trong nhà ai cũng đun một nồi nước mùi già. Căn bếp nhỏ bốc khói nghi ngút, hơi mùi già thơm lựng lan tỏa cho không gian thêm phần ấm cúng. Thứ mùi đặc trưng không lẫn vào đâu được, khiến lòng người thanh thản đến lạ. Tắm lá mùi như một cách để làm mình thanh sạch, tựa hồ mọi vướng bụi, lo toan, muộn phiền, những điều không may mắn trong năm cũ đều được gột rửa, cuốn trôi. Thứ hương thơm dịu nhẹ ấy như thấm vào da thịt, vấn vít đôi bàn tay, lưu giữ trên mái tóc mà không một loại nước hoa thượng hạng nào sánh bằng.

Tết sẽ không là Tết nếu thiếu nồi bánh chưng. Chỉ cần mùi bánh chưng lẩn khuất đâu đó trong gió Xuân, thì vị Tết cổ truyền dân tộc cũng vì thế mà theo nhau ùa về.

Thời gian khó, bánh chưng là thức ăn “xa xỉ” mà chỉ Tết mới có. Trong quan niệm của người Việt, cả năm làm lụng vất vả để có một cái Tết no ấm, thế nên bánh chưng thường được gói rất nhiều, để dành ăn cả ra Giêng. Lũ trẻ con thì háo hức, mong chờ những chiếc bánh chưng nhỏ được “đặt hàng” theo sở thích riêng của từng đứa. Từng chiếc bánh vuông vức được xếp vào những chiếc nồi ba, nồi bảy bắc lên bếp lửa trong tiếng củi vỡ kêu tanh tánh. Ngồi trông nồi bánh chưng sôi sùng sục, mùi khói, mùi ngô, khoai vùi trong tro củi thơm nức mũi có thể “gây nghiện” đến mãi về sau.

Rồi khi bánh được luộc chín, cái cảm giác tự tay vớt từng chiếc bánh, lựa chọn cặp bánh đẹp nhất, ngon nhất, cẩn thận đăt lên bàn thờ thắp hương cho tổ tiên, chợt nhận ra giá trị nguồn cội, giá trị gia đình thật ý nghĩa, thiêng liêng.

Nhấp chén trà mạn bên hiên nhà, lắng mình theo cung đàn xuân, nhắm mắt lại, chậm rãi thưởng thức một bản nhạc trữ tình phát ra từ chiếc đài đĩa than cũ kỹ sẽ thấy đẫm cái vị Tết.

Những ngày giáp Tết, có một thứ mùi ẩn, hiện trong ký ức nhiều người với đủ màu sắc, đủ cung bậc cảm xúc, ồn ã, nhộn nhịp hơn thường. Đó là mùi của phiên chợ chiều ba mươi Tết, phiên chợ cuối cùng của năm cũ tấp nập kẻ bán, người mua. Chợ Tết không thiếu loại hàng hóa nào. Tiếng cười, tiếng nói, tiếng trả giá đan xen, hòa lẫn tiếng bước chân rộn ràng tạo nên một không gian xuân đậm đặc. Chen giữa dòng người xuôi ngược, ướp mình vào mùi cỏ cây, hoa lá, mùi rau củ, mùi hành, tỏi hăng hắc, cay nồng, mùi gà, mùi cá tanh tao... mới thấy mình thật con người.

Trong không gian trầm mặc, những mùi hương ấy vừa ngửi thấy thôi đã làm người ta chộn rộn nghĩ về cái Tết sum vầy. Mùi hương của Tết cũng chính là mùi hương của nét văn hóa đậm đà, của tình người ấm áp đến nao lòng.

Cuối năm cũng là dịp để con cháu tề tựu bên gia đình, tỏ lòng thành kính với tổ tiên. Tháng Chạp, trên những con đường dẫn ra nghĩa trang, hai bên lối nhỏ ghim đầy cỏ may. Khi tờ lịch cuối cùng trong năm chờ tay người bóc cũng là lúc con cháu cùng nhau ra mộ phần các cụ phất cỏ, dọn dẹp, sửa sang, mời tổ tiên về nhà ăn tết. Từng nhát cuốc xới lên, mùi cỏ khô ngai ngái, mùi bùn tanh nồng trên mảnh ruộng cày ải bên cạnh, quyện lẫn mùi khói hương bảng lảng, vấn vít cài vào lòng người những nỗi nhớ khôn nguôi.

Sau một năm bận rộn, giây phút thắp nén nhang thơm, kính cẩn trước phần mộ tổ tiên, bao nhiêu ký ức lại ùa về, mới cảm nhận hết sự xích lại gần của âm dương cách trở ở nơi này. Ta đi qua những ngày khôn lớn, những thành bại trong cuộc đời đều có bóng hình của quá khứ hôm qua.

Giữa bộn bề cuộc sống, gác lại những lo toan, còn gì hạnh phúc hơn khi được về ăn bữa cơm đoàn viên cùng gia đình; hít hà mùi đồ ăn mẹ nấu chiều ba mươi Tết, để thấy mình là đứa trẻ vụng dại trong hình hài người lớn.

Tết là khi ở đó có đầy đủ gia đình, có thể nhìn thấy ông bà, cha mẹ, những người thương yêu của mình vẫn còn khoẻ mạnh, an vui. Là khoảnh khắc chờ đón đón phút giao thừa thiêng liêng, ngắm màn pháo hoa rực rỡ bung tỏa trên bầu trời đêm. Là giây phút sum vầy bên mâm cỗ đầm ấm, tỏa ngát thơm hương trầm.

Thoang thoảng, dịu nhẹ thế thôi mà bao nhiêu năm luôn quanh quẩn, len lỏi trong tâm trí, thiết tha, đau đáu một nỗi niềm không gọi được thành tên. Có những giá trị tinh thần không dễ nhìn thấy như những thứ vật chất thường ngày, nhưng nó lại chạm vào sâu thẳm trong tâm hồn mỗi người. Cũng như mùi của Tết, thứ mùi hương vĩnh cửu được pha chế bằng công thức đặc biệt từ tình yêu và nỗi nhớ, của quá khứ và hiện tại, mà chỉ khi ta sống chậm lại, lắng lòng mình, ta mới chợt nhận ra.

Một mùa Xuân mới lại về. Xuân về đem theo những mong ngóng đầy vơi. Hít hà những yêu thương lan tỏa, căng tràn trong lồng ngực, bỏ lại sau lưng những nhọc nhằn của năm cũ, chúng ta hãy sống trọn vẹn thời khắc ấm áp bên gia đình và tìm về với thứ mùi đặc biệt quyện trong lòng mỗi người để nhớ, để thương, để luyến lưu và để được là chính mình.

Song Thu