Làm rõ thẩm quyền ban bố, công bố tình trạng khẩn cấp

Các ĐBQH cho rằng, việc ban hành Luật Tình trạng khẩn cấp nhằm sẵn sàng ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống; hợp tác quốc tế trong tình trạng khẩn cấp, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Đại biểu Tô Văn Tám phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Đại biểu Tô Văn Tám (Đoàn ĐBQH tỉnh Kon Tum) cho biết, các tình huống khẩn cấp như dịch bệnh, thiên tai, thảm họa hay khủng bố… đe dọa trực tiếp đến cuộc sống của người dân và trật tự an toàn xã hội. Trong khi đó, các quy định hiện hành về tình trạng khẩn cấp còn ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, chưa đầy đủ và thống nhất.

Do đó, việc ban hành Luật Tình trạng khẩn cấp là cần thiết, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động chỉ đạo, điều hành và bảo đảm quyền con người trong các tình huống đặc biệt, thể chế hóa quan điểm của Đảng và phù hợp với thực tiễn.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật tập trung quy định về tình trạng khẩn cấp và các biện pháp áp dụng trong tình trạng khẩn cấp.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Nông), thực tế ứng phó với đại dịch Covid-19 vừa qua cho thấy, có những trường hợp để bảo đảm ứng phó với các tình huống nguy hiểm đe dọa sức khỏe, tính mạng của người dân, bảo đảm trật tự an toàn xã hội cần thực hiện những biện pháp như trong tình trạng khẩn cấp nhưng không ban bố tình trạng khẩn cấp.

Đại biểu Dương Khắc Mai phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Qua rà soát cho thấy, Luật An ninh quốc gia cũng có quy định về việc áp dụng một số biện pháp cần thiết khi có nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia nhưng chưa đến mức ban bố tình trạng khẩn cấp. Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 cũng quy định Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định áp dụng các biện pháp cấp bách khác quy định của pháp luật hiện hành trong một số trường hợp thật cần thiết.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, cân nhắc bổ sung quy định về việc cho phép Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh được áp dụng một số biện pháp cần thiết được quy định trong tình trạng khẩn cấp nhưng không ban bố tình trạng khẩn cấp để ứng phó kịp thời những tình huống nguy hiểm, cấp thiết, hạn chế khả năng phải ban bố tình trạng khẩn cấp.

Về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban bố, công bố tình trạng khẩn cấp tại Điều 9 dự thảo Luật quy định thẩm quyền ban bố tình trạng khẩn cấp là Ủy ban Thường vụ Quốc hội, công bố tình trạng khẩn cấp là Chủ tịch nước và căn cứ vào Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về ban bố tình trạng khẩn cấp, Chủ tịch nước công bố tình trạng khẩn cấp trong cả nước hoặc ở từng địa phương.

Đại biểu Tô Văn Tám cho rằng, đây là hai việc khác nhau: Ban bố tình trạng khẩn cấp là quyết định của cơ quan có thẩm quyền và ở đây là Ủy ban Thường vụ Quốc hội; còn công bố tình trạng khẩn cấp là việc thông báo công khai cho người dân và toàn xã hội về quyết định ban bố tình trạng khẩn cấp để cơ quan tổ chức và người dân thi hành.

Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV. (Ảnh: QH)

Trong khi đó, ở khoản 1 và khoản 4, Điều 9 quy định, trong trường hợp Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp được thì Chủ tịch nước công bố tình trạng khẩn cấp. Nếu quy định như vậy thì Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp thì cũng không thể quyết định được ban bố tình trạng khẩn cấp. Và nếu không có quyết định ban bố tình trạng khẩn cấp thì không có căn cứ để Chủ tịch nước công bố tình trạng khẩn cấp.

Do vậy, đại biểu Tô Văn Tám đề nghị, cần chỉnh lý lại theo hướng trong tình trạng Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp được thì trao quyền cho Chủ tịch nước ban bố tình trạng khẩn cấp và công bố tình trạng khẩn cấp theo đề nghị của Thủ tướng Chính phủ nhằm bảo đảm tính phù hợp với thực tế.

Đồng quan điểm, đại biểu Lê Xuân Thân (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) đề nghị, quy định lại Điều 9 thành 2 khoản rõ ràng. Trong đó, Khoản 1 là quy định về thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về ban bố tình trạng khẩn cấp như Hiến pháp 2013; đồng thời, quy định về thủ tục trình tự để làm căn cứ dựa vào ý kiến của cơ quan có thẩm quyền thì Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban bố tình trạng khẩn cấp.

Khoản 2 quy định về Chủ tịch nước, nếu như Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp và có Nghị quyết thì Chủ tịch nước công bố tình trạng khẩn cấp; nếu Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp được thì Chủ tịch nước chủ động công bố tình trạng khẩn cấp.