Kỳ cuối: Để tiếng Việt được “tỏa sáng” ở các tuyến phố, đô thị Hà Nội

Người Việt hãy sử dụng tiếng Việt

Là người dân Việt Nam, việc giữ gìn ngôn ngữ mẹ đẻ là giữ gìn cội nguồn và một nét văn hóa của dân tộc. Tại sao tại các đất nước như Trung Quốc, Nhận Bản, Hàn Quốc, Lào... các biển quảng cáo, tên các khu chung cư, quán ăn lại rất ít tiếng nước ngoài mà chỉ có tiếng phổ thông? Bởi họ rất tôn trọng tiếng mẹ đẻ. Tôn trọng văn hóa nước họ.

Từ biển hiệu đến tên khu chung cư cũng đều sử dụng tiếng Anh. (Ảnh: P.Linh)

Ở nước ta, về quy định biển hiệu, theo Luật Quảng cáo: “Trong các sản phẩm quảng cáo phải có nội dung thể hiện bằng tiếng Việt, trừ những trường hợp nhãn hiệu hàng hoá, khẩu hiệu, thương hiệu, tên riêng bằng tiếng nước ngoài hoặc các từ ngữ đã được quốc tế hoá không thể thay thế bằng tiếng Việt”. Quy định là vậy, song hầu hết các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, hộ kinh doanh nào thực hiện. Các biển hiệu, biển quảng cáo trên các tuyến phố của Thủ đô vẫn sính sử dụng tiếng Tây, trong đó đa số sử dụng tiếng Anh…

Đối với các khu chung cư, khu đô thị mới các nhà đầu tư cũng sính đặt tiếng Anh cho “tây hóa” để thể hiện sự đẳng cấp. “Đẳng cấp” chưa thấy đâu, nhưng sâu xa có thể là sự “xấu hổ”. “Mang chuông đi đánh xứ người”, chẳng cần nói đâu xa, chỉ cần ở một hội chợ thương mại nào đó, nếu các sản phẩm các nước đều đề tiếng nước họ, còn sản phẩm nước nhà cứ “mặc sức” đề tiếng Tây (thương hiệu) thì các bạn quốc tế sẽ nghĩ thế nào? Tương tự, các du khách nước ngoài, bạn bè quốc tế đi dạo phố mà cứ đập vào mắt những biển hiệu, cửa hàng, khu đô thị chỉ toàn thấy tiếng Tây… Ừ thì tiện ích đối với họ, song liệu trong sâu thẳm họ sẽ nghĩ về chúng ta ra sao?

Nhớ lại gần Tết năm 2019, trong lần dự Tất niên với các bạn học cũ, vô tình tại đây cũng có một nghiên cứu sinh đến từ Nhật Bản được mời tham gia, sau đủ thứ câu chuyện cuối năm, khi bàn đến vấn đề văn hóa, bạn nghiên cứu sinh Nhật nhận xét: “Ở các đô thị của Việt Nam nói chung, Thủ đô Hà Nội nói riêng quá dễ dãi trong việc sử dụng tiếng nước ngoài. Điều này chưa hẳn đã hay đâu! Vì văn hóa là hồn cốt của một dân tộc; đô thị là bộ mặt của thành phố, cũng là nơi “dẫn dắt” câu chuyện về văn hóa đất nước”. Một nhận xét ngắn, đủ và rất đắt khiến tôi không khỏi nhói lòng!

Các quán, các cơ sở làm đẹp cũng đều sử dụng tiếng Tây. (Ảnh: P.Linh)

Trong bài nói chuyện của Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng năm 1996 cũng đã khái quát việc cần làm để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, đó là: Phải “giữ gìn và phát triển vốn chữ của ta; phải “nói và viết đúng phép tắc của tiếng ta; phải “giữ gìn bản sắc, tinh hoa, phong cách của tiếng ta trong mọi thể loại văn (văn nghệ, chính trị, khoa học, kĩ thuật...).

Để bảo vệ tiếng mẹ đẻ, tháng 11 năm 2016, tại Hội thảo khoa học "Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng" do Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Hội Ngôn ngữ học, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức nhiều đại biểu đã đề xuất cần thiết phải có Luật ngôn ngữ để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng, cũng như ngoài xã hội. Song đến nay, Luật ngôn ngữ vẫn chưa được ban hành.

Trao đổi về vấn đề chuẩn hóa sử dụng ngôn ngữ, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Tâm (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: “Trên thế giới, nhiều nước đã ban hành Luật ngôn ngữ (liên quan đến ngôn ngữ hành chính, ngôn ngữ chính thức, ngôn ngữ trong dịch vụ dân sự) như Bỉ, Belarus, Canada, Ấn Độ, Ireland, Kyrgyzstan, New Zealand, Phần Lan, Malta, Na Uy… trong khi Việt Nam chưa có bộ luật nào liên quan đến lĩnh vực này”. Một số học giả cũng đồng ý quan điểm trên và đề nghị khi chưa luật thì cũng sớm ban hành văn bản quy phạm pháp luật về sử dụng tiếng nước ngoài. Không thể để xảy ra tình trạng hỗn tạp trong việc sử dụng ngôn ngữ nước ngoài như hiện tại. Đối việc đặt tên biển hiệu, biển quảng cáo, chung cư, đô thị cũng vậy. Đã đến lúc phải có quy chuẩn, đưa vào khuôn khổ.

“Việc giữ gìn tiếng mẹ đẻ không chỉ là bảo vệ một nền văn hóa của dân tộc mà còn thể hiện được tình yêu nước, như lời thề trịnh trọng của nhà văn Phạm Quỳnh: “Tiếng ta còn, nước ta còn”. Doanh nhân là những người có tinh thần yêu nước nồng nàn càng phải tiên phong trong việc giữ gìn, phát huy giá trị tiếng mẹ đẻ”, một chuyên gia ngôn nữ bình luận.

Thủ đô nên tiên phong ban hành chế tài về sử dụng tiếng, chữ viết nước ngoài

Hà Nội là thành phố trên 1.000 năm tuổi, vì vậy phải xây dựng văn hóa Thủ đô xứng tầm với truyền thống nghìn năm văn hiến. Không những thế, Hà Nội là Thủ đô của cả nước lại càng phải coi trọng yếu tố văn hóa để du khách nước ngoài khi đặt chân đến thành phố không chỉ hiểu về văn hóa Hà Nội mà chỉ “nhìn” qua Hà Nội, trong đó có bộ mặt đô thị còn hiểu hơn về văn hóa của dân tộc Việt Nam.

Mong rằng khi đô thị Hà Nội càng phát triển, một ngày không xa ta lại được nhìn thấy tiếng Việt, chữ Việt "tỏa sáng" tại các tòa chung cư, các khu đô thị, các tuyến phố của Thủ đô. (Ảnh Bắc - Quế).

Trong các lần đến thăm, làm việc với Đảng bộ và chính quyền Thành phố, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đều tin tưởng và kỳ vọng: “Hà Nội là Thủ đô của cả nước nên phải đi trước, về trước trong các phong trào”. Thấm nhuần tư tưởng của Đảng, Nhà nước về phát triển văn hóa, Hà Nội luôn tiên phong và đề cao sự nghiệp xây dựng, phát triển và gìn giữ văn hóa. Trong nhiệm kỳ 2010-2015, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố đã đề phương hướng phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Nhằm cụ thể hóa phương hướng này, năm 2017, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành “Quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan thuộc thành phố” và “Quy tắc ứng xử nơi công cộng”, nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa người Hà Nội”. Với việc banh hành hai Bộ Quy tắc này, Hà Nội là địa phương đầu tiên cả nước ban hành các bộ quy tắc liên quan đến văn hóa, ứng xử văn hóa.

Tiếp tục mục tiêu phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình số 06-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội khóa XVII về “Phát triển văn hóa; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025”.

Thiết nghĩ, để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bản năng văn hóa Thăng Long - Hà Nội cũng như thiết lập lại trật tự, văn minh đô thị, bên cạnh việc thực hiện các Bộ Quy tắc trên, nên chăng Hà Nội cần phải tiên phong bằng việc ban hành chế tài về quy định sử dụng tiếng nước ngoài, chữ nước ngoài trên địa bàn Thành phố, trong đó có các công trình xây dựng, bảng quảng cáo, biển hiệu cửa hàng, cơ quan, doanh nghiệp, các khu đô thị, chung cư… Kiên quyết nói không với việc lạm dụng ngôn ngữ nước ngoài, chữ nước ngoài tại các công trình kiến trúc, các khu đô thị, các tuyến phố. Đồng thời, phải chuẩn hóa giữa sử dụng chữ viết tiếng Việt, tiếng Tây tại các biển hiệu siêu thị, cửa hàng, đơn vị, doanh nghiệp.

Hà Nội là Thủ đô của cả nước, Hà Nội sẽ đi trước trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Nếu làm được điều này, chúng ta tin tưởng rằng không lâu nữa đi trên các con phố của Thủ đô thân yêu bên cạnh tự hào về Thành phố phát triển ta càng thêm tự hào vì đâu đâu, từ các tòa chung cư đời mới, các khu đô thị, biển hiệu, cửa hàng tiếng Việt “lấp lánh” tỏa sáng trong ánh đèn đêm! Hà Nội càng trở nên đẹp hơn, tự hào hơn!