Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật

Đổi mới quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL

Ngày 12/2, tại Kỳ họp bất thường lần thứ 9 của Quốc hội khóa XV, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật Ban hành VBQPPL (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, Dự thảo Luật bố cục gồm 8 chương, 72 điều (giảm 9 chương, tương ứng với 53% số chương, 101 điều tương ứng với 58,4% số điều so với Luật năm 2015).

Đoàn đại biểu Quốc hội Hà Nội thảo luận tại tổ về dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo Luật Ban hành VBQPPL (sửa đổi) tập trung 7 vấn đề đổi mới quan trọng, mang tính đột phá về quy trình xây dựng pháp luật. Cụ thể gồm: Tiếp tục đơn giản hóa hệ thống VBQPPL, tăng cường kiểm soát quyền lực; phân định rõ thẩm quyền lập pháp và lập quy; Bổ sung quy định Chính phủ ban hành nghị quyết quy phạm; Đổi mới việc xây dựng Chương trình lập pháp của Quốc hội theo hướng xây dựng Định hướng lập pháp nhiệm kỳ, chương trình lập pháp hằng năm của Quốc hội với tính chất linh hoạt cao.

Đồng thời, đổi mới quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL. Cơ quan trình chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với cơ quan thẩm tra và các cơ quan có liên quan trong việc nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội để chỉnh lý dự thảo luật.

Dự thảo Luật bổ sung các quy định nhằm tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan trong quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL; bổ sung quy định về các trường hợp, nguyên tắc, tiêu chí, thẩm quyền hướng dẫn áp dụng VBQPPL.

Rút ngắn quy trình xây dựng chính sách

Thảo luận tại tổ, nhiều đại biểu cho rằng, sửa đổi Luật Ban hành VBQPPL là hết sức cần thiết, để đáp ứng mục tiêu yêu cầu sửa đổi về thể chế đặt ra hiện nay.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Phương Thủy nhất trí sửa Luật Ban hành VBQPPL để rút ngắn được quy trình xây dựng chính sách. Hiện quy trình đã khá chặt chẽ, được thực hiện trong thời gian dài, nhưng từ khi đề xuất chính sách đến khi ban hành còn khá dài, chưa đáp ứng yêu cầu có những chính sách hiệu quả, kịp thời trong điều kiện mới.

Đại biểu cũng bày tỏ nhất trí với việc dự thảo Luật đã tập trung quy định quy trình xây dựng luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội mà không đi sâu vào quy trình của các cơ quan vì đẩy mạnh phân quyền; nhất trí nâng cao trách nhiệm cơ quan trình chịu trách nhiệm đến cùng với dự án luật do mình trình.

Cũng theo đại biểu Nguyễn Phương Thủy, định hướng chương trình lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội là điểm mới trong dự thảo Luật, nhưng cần quy định cụ thể hơn về việc triển khai lập định hướng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần có chỉ đạo, các Ủy ban cần rà soát. Đồng thời, cần rà soát các mốc thời hạn thẩm tra, thời gian gửi tài liệu cho đại biểu Quốc hội, cần tính toán đảm bảo thời gian cho đại biểu nghiên cứu, góp ý...

Đại biểu Hoàng Hữu Chiến (Đoàn tỉnh An Giang) quan tâm đến quy định về tham vấn chính sách và đề nghị cần làm rõ giữa vấn đề “tham vấn chính sách” và “lấy/xin ý kiến”.

Đại biểu cho rằng, nếu không làm rõ hai vấn đề này thì sẽ gây khó khăn cho các cơ quan lấy ý kiến và các cơ quan được tham vấn. Theo quy định của luật hiện nay, chỉ được tham vấn các cơ quan như Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, các cơ quan ngang bộ đối với chính sách. Như vậy, muốn tham vấn rộng hơn, mở hơn lại không được. Trong khi đó, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, các cơ quan ngang bộ cũng là đối tượng xin ý kiến. Như vậy là vừa có văn bản xin ý kiến, vừa có tham vấn chính sách, do đó khó bảo đảm tính độc lập và minh bạch.

Nhấn mạnh “tham vấn” rộng hơn “lấy/xin ý kiến” và “lấy/xin ý kiến” chỉ là một bước trong quy trình xây dựng luật, đại biểu Hoàng Hữu Chiến đề nghị làm rõ khái niệm “tham vấn” trong phần giải thích từ ngữ để bảo đảm tính độc lập, minh bạch, giúp ích cho các cơ quan xây dựng chính sách.

Về hình thức tham vấn chính sách, đại biểu Hoàng Hữu Chiến cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, nếu chỉ tham vấn bằng hội nghị rất là khó, vì vậy, đề nghị nên mở rộng hơn hình thức tham vấn để đem lại hiệu quả tốt hơn...

Trao đổi với báo chí, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, Bộ Tư pháp đã tập trung tối đa mọi nguồn lực để nghiên cứu, xây dựng hồ sơ dự án Luật Ban hành VBQPPL (sửa đổi). Trong đó có sự đổi mới rất căn bản, có những nội dung mang tính chất “đột phá” trong quy trình làm luật.

Cụ thể, đổi mới căn bản quy trình lập chương trình xây dựng pháp luật để bảo đảm sự linh hoạt, kịp thời phản ứng chính sách theo hướng tách quy trình xây dựng chính sách ra khỏi chương trình lập pháp hằng năm để giao cho Chính phủ hoặc cơ quan trình chịu trách nhiệm nghiên cứu, thông qua chính sách làm cơ sở cho việc quy phạm hóa văn bản Luật trước khi trình Quốc hội và Quốc hội giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định chương trình lập pháp hằng năm theo nguyên tắc chỉ đưa vào chương trình những dự án được Chính phủ hoặc cơ quan trình xây dựng bảo đảm chất lượng.

Về quy trình thông qua văn bản luật, dự thảo Luật quy định quy trình thông qua các đạo luật trong 1 kỳ họp. Đồng thời quy định rõ, đơn giản hóa quy trình, thủ tục rút gọn và bổ sung quy trình thông qua văn bản trong trường hợp đặc biệt đối với các dự án, dự thảo văn bản xử lý các tình huống khẩn cấp và quan trọng quốc gia sau khi có ý kiến của Bộ Chính trị để kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến lợi ích quốc gia, dân tộc...

Phương Thảo