Độc đáo nghề làm chuồn tre Thạch Xá

Về làng chuồn chuồn tre

Nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 30km về phía Tây, Thạch Xá được nhiều người biết đến với nghề làm chuồn tre. Chuồn chuồn tre lạ và cũng khá đẹp mắt, giá cũng không đắt, dao động chỉ từ 5000 đồng - 10.000 đồng/con nên du khách mua rất nhiều.

Sau 20 năm, nghề làm chuồn chuồn tre đã phát triển với quy mô lớn, ngày càng có nhiều hộ gia đình nhận làm chuồn chuồn tre để kiếm thêm thu nhập trang trải cho cuộc sống.

Những chú chuồn chuồn nhỏ nhắn hết sức sinh động và lạ mắt

Ban đầu dân làng Thạch Xá làm chuồn chuồn tre bán làm quà lưu niệm cho du khách khi họ tới đây tham quan, đi lễ chùa Tây Phương. Những tưởng rằng việc làm thêm vào những lúc nông nhàn không mang lại hiệu quả kinh tế cho gia đình nhưng điều kỳ diệu là chuồn tre làm ra bao nhiêu thì tiêu thụ hết bấy nhiêu, nhiều du khách hiếu kỳ tìm đến tận nhà các nghệ nhân để xem cách làm và đặt mua.

Ban đầu sản xuất nhỏ lẻ nên thu nhập của các hộ gia đình còn thấp, dần dần chuồn chuồn tre được nhiều người biết tới nhiều hơn nên quy mô sản xuất được mở rộng, thu nhập của các hộ gia đình từ đó cũng được nâng cao.

Nói về thu nhập từ làm chuồn tre trong những năm gần đây, Cô Nguyễn Thị Chi, xóm Tây Phương- Thạch Xá cho biết: “Nhà cô làm chủ yếu để xuất khẩu đi nước ngoài, thu nhập nình quân mỗi tháng thu về hơn chục triệu đồng, đủ để trang trải cho gia đình và nuôi các con cô ăn học.”

Tre được coi là nguyên liệu chính để tạo nên chuồn chuồn. Tre được lấy ở các tỉnh lân cận như Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Sơn La. Các chủ cơ sở sản xuất cho biết tre ở các tỉnh đó mới đảm bảo được chất lượng cho chuồn tre vì chúng là tre rừng, tuy mỏng nhưng khá cứng. Khâu lựa chọn nguyên liệu được coi là khâu quan trọng để sản phẩm có được độ mềm dẻo và bền lâu.

Một chú chuồn chuồn tre trong giai đoạn cân chỉnh

Để tạo nên được một lô chuồn chuồn tre, người nghệ nhân phải mất khá nhiều thời gian và công sức. Vốn yêu thích và gắn bó với nghề làm chuồn tre lâu năm, chú Nguyễn Văn Tái, xóm Tây Phương cho biết: “Các công đoạn làm chuồn chuồn tre là cào tinh tre, phơi khô, cắt chia từng bộ phận cánh, thân, mỏ, vót thân uốn mỏ cong, lắp ghép cánh vào thân và cuối cùng là sơn vẽ. Khó nhất là khâu chắp cánh vào thân làm sao để con chuồn chuồn đậu lên cây vững vàng, cân đối. Lực đối xứng phải chuẩn thì con chuồn chuồn mới đậu được, mới đạt được yêu cầu. Không chỉ làm chuồn chuồn không mà làng còn làm có cả con chim, bướm hoặc con công, con rùa".

Các công đoạn để tạo nên những chú chuồn chuồn bé xinh không hề đơn giản mà nó còn đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác trong từng chi tiết. Đầu tiên là sự chính xác trong khâu cắt gọt, lắp ráp, uốn mỏ rồi căn chỉnh làm sao để chuồn chuồn đậu được trên mọi địa hình.

Để chuồn chuồn thêm đẹp, hấp dẫn, những người thợ đã trang trí lên chuồn chuồn các hoa văn, họa tiết bắt mắt, những chú công hay chuồn chuồn to còn được đính lên mình những viên đá lấp lánh. Tùy thuộc vào yêu cầu phía đặt hàng mà nghệ nhân được thỏa sức sáng tạo để đưa tới khách hàng những sản phẩm chất lượng nhất.

Những chú công được đính lên mình những viên đá lấp lánh

Chú Nguyễn Văn Tái còn cho biết thêm: “Chuồn chuồn tre không chỉ có mặt ở thị trường trong nước mà chúng còn có mặt ở Mỹ, Pháp, Đức, Anh, Nhật Bản…. Du khách trong nước và nước ngoài tò mò về cách làm thì tới đây tham quan.

Nhiều người thấy chuồn chuồn tre đậu trên các loại địa hình và giữ được cân bằng thì họ lấy làm lạ và thích thú lắm. Chuồn tre làm hoàn toàn bằng thủ công nên du khách cũng thích, đặt hàng với số lượng lớn, từ đó thu nhập của gia đình cũng ổn định và có thể thuê thêm công nhân để tăng số lượng sản phẩm cung cấp ra thị trường.”

Chuồn chuồn không chỉ là một món đồ chơi yêu thích của những bạn nhỏ mà còn là một món đồ trang trí trong nhà. Chuồn chuồn tre làm chúng ta gợi nhớ về tuổi thơ, biểu trưng cho sự yên bình của đồng quê Việt Nam.

Lương Hằng