Còn mãi với thời gian

(LĐTĐ) Vào một ngày trời đổi tiết xuân, tôi ngược xe lên phía Tây, lên xứ Đoài. Trong chuyến du khảo, những kiến trúc đình trên đất xứ Đoài mây trắng như đang phô diễn một vẻ đẹp cổ kính. Lạ kỳ hơn, dù đã qua bao biến cố, thăng trầm nhưng quanh những mái đình Đoài cho đến nay vẫn lưu giữ muôn vàn giá trị trân quý. Đó là nét kiến trúc đặc sắc và vô vàn những huyền tích lạ kỳ.
con mai voi thoi gian Dấu ấn thời gian qua linh vật nghê Việt
con mai voi thoi gian Vẻ đẹp thăng trầm qua thời gian

1. Xứ Đoài là vùng đất “sơn kỳ, thủy tú”, với núi Tản Viên, dòng sông Hồng chảy dài, xuyên suốt mấy nghìn năm lịch sử dân tộc, chứa đựng biết bao huyền tích văn hóa từ thuở khai thiên lập địa của cư dân Việt cổ… Chỉ chừng ấy lý do cũng đủ để tôi dong xe, rong ruổi cùng nhà văn Nguyễn Văn Học – một người đam mê kiếm tìm nét cổ ở làng quê Việt ngược tìm những trầm tích xứ Đoài. Anh rỉ rả bảo, nơi đây từ lâu là đề tài hấp dẫn, là nguồn cảm hứng sáng tạo lớn cho các tác phẩm nghệ thuật hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh.

Quả vậy, có đi mới biết, trên vùng đất cổ này đã và đang lưu giữ những di sản đã tồn tại hàng trăm năm. Đó là các ngôi đình cổ với mái ngói cong vút cổ kính như: Làng So, Hương Canh, Vân Canh, Tây Đằng, Chu Quyến, Hạ Hiệp, Đại Phùng, Thụy Phiêu… Nét chung là vậy nhưng ẩn hiện trong mỗi di tích lại có điểm riêng hết sức độc đáo.

con mai voi thoi gian
Nét cổ kính ở đình Yên Bồ như chân cột bằng đá tảng tự nhiên, hoa văn chạm khắc tứ linh… cho đến nay vẫn không thay đổi

Cũng lạ, cho đến nay người Chu Quyến (xã Chu Minh, huyện Ba Vì) vẫn ghi nhớ tên nôm - đình Chàng hơn những danh xưng khác. Xưa cũng thế mà nay vẫn vậy, nơi đình Chàng vẫn luôn là điểm tổ chức hội làng với nhiều nghi lễ truyền thống vào tháng Giêng. Người già trong làng kể rằng, đình Chàng có từ cuối thế kỷ 17, là biểu tượng cho kiến trúc đình gỗ dân gian của Việt Nam thời Lê Trung Hưng.

Như hầu hết các ngôi đình cổ xứ Đoài, đình Chu Quyến đồ sộ và vẹn nguyên với không gian kiến trúc mở. Đình có mái xòe rộng ra bốn phía, các đầu đao đều uốn cong giúp cho phần mái trở nên nhẹ nhàng, thanh thoát và duyên dáng. Đặc biệt, đình được kết cấu khung gỗ kiểu chồng giường với những trang trí tinh xảo, miêu tả cảnh chọi gà, hát múa dân gian, người cưỡi hổ, các họa tiết linh vật… Theo tìm hiểu, ngoài kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc độc đáo, trong đình Chu Quyến hiện còn lưu giữ những thần tích và các di vật cổ có giá trị lịch sử to lớn, đặc biệt là những đạo sắc phong của các triều Lê Trung Hưng, Tây Sơn, triều Nguyễn phong thần cho Nhã Lang Vương.

Giống với đình Chu Quyến, đình Tây Đằng đẹp trong cách bài trí bố cục độc đáo. Đình chỉ có một nếp nhà hình chữ “nhất” như khối hộp hình chữ nhật, không có hậu cung, cũng không có tiền tế. Tuy nhiên, vẻ đẹp của ngôi đình tiềm ẩn bên trong là những giá trị văn hóa nghệ thuật được chạm khắc một cách tài tình của các nghệ nhân dân gian xưa. Cho đến nay, người ta vẫn chưa xác định một cách chính xác đình được xây dựng vào năm nào vì không có giấy tờ ghi chép lại. Một số nhà nghiên cứu đã từng đem đình Tây Đằng ra so sánh với đình Lỗ Hạnh thuộc huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang để nói lên sự cổ kính của di sản văn hóa này.

con mai voi thoi gian
Nhiều ngôi đình chân cột vẫn được kê bằng đá.

2. Cũng trên địa phận huyện Ba Vì, khi ghé thăm đình Yên Bồ ở xã Vật Lại tôi được ông Đỗ Văn Lễ - Chi hội trưởng Hội người cao tuổi thôn Yên Bồ khai mở không ít gút mắc. Theo lời ông Lễ, trong lịch sử kiến trúc nghệ thuật Việt Nam, nếu như đền, chùa thường chịu ảnh hưởng của yếu tố ngoại lai khá mạnh mẽ, thì đình làng vẫn luôn là “sản phẩm” khá thuần Việt.

Có thể nói, đình làng không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa, tâm linh, là sợi dây gắn bó cộng đồng, biểu tượng quyền lực làng xã xưa mà còn là một nét đẹp độc đáo trong văn hóa xứ Đoài. Cũng dễ hiểu vì sao trong tâm thức của người Việt nói chung, người dân xứ Đoài nói riêng, hình ảnh “cây đa - bến nước - sân đình” luôn là biểu tượng gần gũi, thân thuộc của quê hương.

Ngay như đình Yên Bồ, dù được xây dựng từ khoảng thế kỷ 17, thời Lê Trung Hưng, thờ Tam vị Đức thánh Tản Viên, đã được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia từ năm 2001, là nơi lưu giữ 11 sắc phong của các triều vua Lê, Nguyễn… đã qua bao biến thiên của thời cuộc nhưng những đặc trưng kiến trúc nguyên bản như: Chân cột bằng đá tảng tự nhiên, hoa văn chạm khắc tứ linh… cho đến nay vẫn không thay đổi. Đặc biệt hơn cả, chính vì mang chức năng là nơi sinh hoạt của cộng đồng làng xã nên đình làng chỉ có cổng tam quan chứ không có tường rào vây quanh. Tất cả mọi người dân trong làng đều bình đẳng như nhau trong việc sử dụng không gian sân đình.

Những chia sẻ của ông Nguyễn Như Chương – Trưởng ban Khánh tiết thôn Tiền Lệ, xã Tiền Yên, huyện Hoài Đức cũng có chung quan điểm như vậy. Dẫn tôi thăm ngôi đình đầy nét cổ kính, rêu phong, ông Nguyễn Như Chương bảo, đình Tiền Lệ đã có từ thời Lê Trung Hưng, vào khoảng thế kỷ 17. Đình được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận “Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 2011”. Một nét riêng khác, bất biến ở ngôi đình này là kiến trúc đặc trưng giai đoạn Lê – Nguyễn. Cụ thể, đình được thiết kế theo kiểu chữ “đinh” gồm 2 gian chính là đại bái và hậu cung. Đặc biệt, với dạng nhà sàn, hệ thống cột được giằng níu với nhau bằng nhiều lỗ mộng và ván ghép khiến không gian của đình mở ra rộng hơn.

Dạo qua các ngôi đình trên xứ Đoài, ngoài nét đặc sắc là tổng thể kiến trúc thì tôi thấy giá trị của những di sản này còn ẩn hiện ngay trong chính hoa văn chạm trổ. Chẳng hạn, ở đình Tây Đằng, trên các cột xà xung quanh mái đình cho đến nay vẫn còn lưu giữ những chạm khắc mô tả sống động một quy trình khép kín của cuộc sống người Việt cổ.

Với đề tài là các hoạt động của con người từ thời khai thiên lập quốc cho đến thế kỉ 16, các nghệ nhân thuở lập đình đã khéo léo xây dựng các hình ảnh như săn bắn, hái lượm, chiến đấu, bơi thuyền, gánh con, đốn củi, múa hát... vào trong những kỹ thuật chạm lộng, chạm nổi, chạm thủ uyển chuyển, nhịp nhàng, mềm mại. Và tài tình hơn, toàn bộ hơn 1.000 chi tiết chạm khắc gỗ trong đình không hề bị trùng lặp.

Hoặc tại các đình khác, dễ thấy hơn cả là các đầu đao, xà, đấu, kèo, cốn của đình đều uốn cong có gắn long, ly, quy, phượng hay các con giống bằng đất nung màu gan trâu. Trong đó, nổi bật nhất là các hình chạm khắc rồng theo phong cách rồng thời Trần và các họa tiết chim phượng theo lối múa xòe cả hai cánh. Trong khoảng thời gian 10 năm lại đây, không ít đình làng đã xuống cấp và được trùng tu.

Thế nhưng, theo đó cũng xuất hiện những ngôi đình trùng tu không đạt yêu cầu, đánh mất đi những nét cổ kính trân quý. Dù vậy, mừng vui hơn cả, hiện ứng xử của người dân với đình cho đến nay vẫn không thay đổi. Tình cảm người dân dành cho đình vẫn trọn vẹn như bao thế hệ người Việt vẫn một lòng “Qua đình ngả nón trông đình”. Và ngày xuân, khi mọi vật đâm chồi, khoe sắc, đình vẫn là nơi tụ họp, là điểm để người làng tìm về.

Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Thực hiện Nghị quyết 43: Chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động chỉ đạt 56% kế hoạch

Thực hiện Nghị quyết 43: Chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động chỉ đạt 56% kế hoạch

(LĐTĐ) Báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết 43, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính, Ngân sách Lê Quang Mạnh cho biết, chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động đạt 56% kế hoạch, phải chuyển nguồn để thực hiện chính sách khác.
Giá vàng SJC bất động quanh ngưỡng 89 triệu đồng mỗi lượng

Giá vàng SJC bất động quanh ngưỡng 89 triệu đồng mỗi lượng

(LĐTĐ) Sáng nay (25/5), giá vàng SJC ổn định quanh ngưỡng 89 triệu đồng/ lượng, vàng nhẫn quanh ngưỡng 76 triệu đồng/lượng.
LĐLĐ huyện Chương Mỹ thăm, tặng quà công nhân lao động có hoàn cảnh khó khăn

LĐLĐ huyện Chương Mỹ thăm, tặng quà công nhân lao động có hoàn cảnh khó khăn

(LĐTĐ) Nhân Tháng Công nhân năm 2024, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Chương Mỹ đã tổ chức đoàn công tác tới thăm, tặng quà, động viên đoàn viên, công nhân lao động có hoàn cảnh khó khăn.
Chủ tịch UBND huyện Thanh Oai đối thoại với công nhân lao động

Chủ tịch UBND huyện Thanh Oai đối thoại với công nhân lao động

(LĐTĐ) Ngày 24/5, Ủy ban nhân dân (UBND) và Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Thanh Oai đã tổ chức Hội nghị gặp gỡ, đối thoại giữa Chủ tịch UBND huyện với cán bộ công đoàn, đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) năm 2024. Phó Chủ tịch Thường trực LĐLĐ thành phố Hà Nội Lê Đình Hùng và Bí thư Huyện ủy Thanh Oai Bùi Hoàng Phan dự hội nghị.
Chủ tịch thị xã Cửa Lò bị bắt giam do sai phạm về thu hồi, bố trí đất tái định cư

Chủ tịch thị xã Cửa Lò bị bắt giam do sai phạm về thu hồi, bố trí đất tái định cư

(LĐTĐ) Tối 24/5, Công an tình Nghệ An cho biết, Cơ quan Cảnh sát Điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, ra lệnh bắt bị can để tạm giam đối với 5 cán bộ của thị xã Cửa Lò.
Hỏa hoạn tại nhà trọ, chung cư cũ: Những hiểm họa được báo trước

Hỏa hoạn tại nhà trọ, chung cư cũ: Những hiểm họa được báo trước

(LĐTĐ) Hai vụ hỏa hoạn nghiêm trọng đã xảy ra chỉ trong vòng chưa đầy 1 năm qua khiến 70 người tử vong. Những vụ cháy nhà trọ hay chung cư mini, nơi mà công tác phòng cháy chưa được quan tâm đúng mức, dường như là hiểm họa đã được báo trước.
Tây Hồ đẩy mạnh chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội không dùng tiền mặt

Tây Hồ đẩy mạnh chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội không dùng tiền mặt

(LĐTĐ) Tính đến hết tháng 4, quận Tây Hồ có 19.423 người được hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, trong đó, 10.538 người đã có thẻ ATM, đạt 54,26%; 8.895 người nhận tiền mặt, chiếm 45,7%. Trong tháng 5/2024, quận phấn đấu 100% số người được hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội chuyển đổi hình thức chi trả bằng tiền mặt sang không dùng tiền mặt.

Tin khác

Bừng sắc phượng đỏ ngày hè

Bừng sắc phượng đỏ ngày hè

(LĐTĐ) Hà Nội mùa hè không chỉ có những cơn mưa mà còn nổi bật với màu đỏ rực của hoa phượng. Tại hồ Tây, những ngày này, hoa phượng nở sáng bừng cả một góc trời, nhiều bạn trẻ nô nức diện váy áo xúng xính chụp ảnh cùng hoa phượng.
Những suất cơm "0 đồng" lan tỏa yêu thương

Những suất cơm "0 đồng" lan tỏa yêu thương

(LĐTĐ) Nhiều năm qua, trên địa bàn thành phố Hà Nội có nhiều bếp ăn nghĩa tình hoạt động đều đặn để mang đến các suất ăn thấm đẫm sự quan tâm, chia sẻ dành tặng bệnh nhân nghèo, những mảnh đời gặp khó. Nhà ăn không đồng Bạch Mai là một trong những nơi như vậy. Người đến nhận cơm đa phần là bệnh nhân và người nhà bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai. Đều đặn từ thứ hai đến thứ sáu hàng tuần, mỗi ngày nhà ăn phục vụ miễn phí khoảng 500 suất ăn cho bà con.
Hoa Bằng Lăng nhuộm tím cả Hà Nội vào hạ

Hoa Bằng Lăng nhuộm tím cả Hà Nội vào hạ

(LĐTĐ) Hoa Bằng Lăng với sắc tím ngọt ngào, là biểu tượng của mùa hạ. Những cánh hoa mong manh nhưng tràn đầy sức sống, tạo nên khung cảnh thơ mộng và quyến rũ. Hoa Bằng Lăng không chỉ làm dịu lòng người, mà còn gợi nhớ những kỷ niệm đẹp đã qua.
Công an phường Hàng Bồ trao trả tài sản bị thất lạc cho nữ du khách Philippines

Công an phường Hàng Bồ trao trả tài sản bị thất lạc cho nữ du khách Philippines

(LĐTĐ) Ngày 15/5, Công an phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, cho biết đơn vị đã làm thủ tục trao trả tài sản bị thất lạc cho nữ du khách Philippines khi đi du lịch ở Hà Nội.
Công an phường Phương Mai tìm được hai cháu bé đi lạc

Công an phường Phương Mai tìm được hai cháu bé đi lạc

(LĐTĐ) Chiều 13/5, Công an phường Phương Mai, quận Đống Đa, thông tin, đơn vị đã kịp thời phối hợp với các đơn vị chức năng khẩn trương rà soát và tìm được 2 cháu bé đi lạc, bàn giao về gia đình.
Dấu ấn về trận chiến Điện Biên Phủ của xạ thủ Lê Bình

Dấu ấn về trận chiến Điện Biên Phủ của xạ thủ Lê Bình

(LĐTĐ) Trong trận chiến Điện Biên Phủ, chiến sĩ Lê Bình và đồng đội của mình khi ấy còn rất trẻ, ôm những gói bộc phá đi đầu tạo cửa mở, phá hàng rào dây thép gai bao quanh đồn địch để quân ta xung phong đánh vào trung tâm đồn giặc.
Hơn 2.000 phụ nữ Mỹ Đức đồng diễn dân vũ chào mừng kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

Hơn 2.000 phụ nữ Mỹ Đức đồng diễn dân vũ chào mừng kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

(LĐTĐ) Nằm trong chuỗi các hoạt động chào mừng kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Mỹ Đức phát động hội viên phụ nữ huyện đồng loạt thực hiện màn đồng diễn dân vũ tại 22 xã, thị trấn.
Ấn tượng những màn đồng diễn “tạo hình” con số 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

Ấn tượng những màn đồng diễn “tạo hình” con số 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, và hướng tới Kỷ niệm 70 năm Giải phóng Thủ đô các cấp hội phụ nữ ở Thủ đô Hà Nội đã thực hiện màn đồng diễn dân vũ, "tạo hình" cờ đỏ sao vàng và con số 70 lịch sử. Với sự sáng tạo và luyện tập miệt mài, phụ nữ Thủ đô đã tạo nên những hình ảnh đẹp mắt, ấn tượng để kỷ niệm ngày trọng đại này.
Sơn Tây: Phát động cuộc thi tìm hiểu Ngày giải phóng Thủ đô

Sơn Tây: Phát động cuộc thi tìm hiểu Ngày giải phóng Thủ đô

(LĐTĐ) Ngày 26/4, Thị ủy Sơn Tây tổ chức Lễ phát động Cuộc thi tìm hiểu "Thị xã Sơn Tây - Lịch sử hình thành và phát triển”; sưu tầm, trao tặng hiện vật, xây dựng Phòng Truyền thống thị xã và hưởng ứng Cuộc thi tìm hiểu chủ đề 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024).
Mê mẩn ngắm Hà Nội mùa cây xanh lá

Mê mẩn ngắm Hà Nội mùa cây xanh lá

(LĐTĐ) Những ngày này, đi qua các tuyến phố của Hà Nội không khó để bắt gặp hình ảnh những hàng cây đã thay lá và bật chồi xanh non. Màu xanh mơn mởn của cây khiến đường phố Hà Nội trở nên đẹp lạ kỳ và tràn đầy sức sống.
Xem thêm
Phiên bản di động