Cần phải xây dựng hệ thống tiêu chuẩn thống nhất cho tất cả đường sắt đô thị

Tiêu chuẩn cho các tuyến đường sắt đô thị chưa đồng nhất

Tại phiên hội thảo 4 với chuyên đề “Quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật - công nghệ và quản lý dự án đường sắt đô thị” diễn ra sáng 19/1, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, khi triển khai các dự án Metro, một trong số những nguyên nhân của việc chậm tiến độ do chủ đầu tư cũng như các nhà thầu gặp một số vướng mắc khi áp dụng nhiều hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn trong nước cũng như nước ngoài.

Cũng tại hội thảo, các chuyên gia, đại biểu đã thể hiện sự đồng tình và thống nhất cao về vai trò ngày càng lớn của của hệ thống đường sắt đô thị, không những làm thay đổi diện mạo và đóng góp vào sự phát triển của mỗi quốc gia mà còn góp phần đáng kể nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng đã thẳng thắn chia sẻ các vấn đề nan giải trong quá trình đầu tư xây dựng hệ thống đường sắt đô thị. Cụ thể như những khó khăn trong việc áp dụng hệ thống Quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật - công nghệ trong lĩnh vực đường sắt đô thị, đây là vấn đề thực tế đã gặp phải tại các dự án đã triển khai tại Việt Nam.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn phát biểu.

Đồng thời thực trạng, bất cập, vướng mắc trong công tác tổ chức thực hiện dự án theo các mô hình tổ chức quản lý thực hiện các dự án đầu tư, vận hành, bảo dưỡng các dự án đường sắt đô thị tại Việt Nam và kinh nghiệm từ các mô hình tổ chức, quản lý, thực hiện dự án triển khai tại các nước phát triển.

Theo đó, TS Phan Hữu Duy Quốc, chuyên gia hàng đầu ngành xây dựng nhận định, hiện trạng áp dụng tiêu chuẩn cho các tuyến đường sắt đô thị ở nước ta hiện nay chưa đồng nhất. Tiêu chuẩn kỹ thuật từng tuyến đường sắt đô thị thay đổi theo yêu cầu của nhà tài trợ vốn, có thể theo công nghệ Nhật Bản, Trung Quốc, hoặc châu Âu.

TS Phan Hữu Duy Quốc khẳng định, cần thiết phải xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất cho việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị của cả Việt Nam. Tuy nhiên, việc này cần rất nhiều thời gian và chi phí, vì nó phải dựa trên một quá trình nghiên cứu lâu dài, có hệ thống.

Về tiêu chí lựa chọn tiêu chuẩn áp dụng cho đường sắt đô thị, TS Phan Hữu Duy Quốc đưa ra một số tiêu chí như: Đã được áp dụng và kiểm chứng qua nhiều dự án ở nhiều nơi trên thế giới; dễ dàng tìm kiếm thông tin, dễ dàng tiếp cận tư liệu; thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh giữa những thực thể liên quan công tác thiết kế, tư vấn, và xây dựng; thúc đẩy việc huy động nguồn nhân lực quốc tế, đảm bảo tính toàn cầu hoá trong đội ngũ kỹ thuật khi thực thi các dự án; không có sự xung đột với hệ thống quy chuẩn và tiêu chuẩn của Việt Nam; không có rào cản lớn về ngôn ngữ cho người sử dụng…

Trên cơ sở đó, các chuyên gia đã đề xuất chính sách sách ưu tiên, ưu đãi cho phát triển thị trường, các cơ sở công nghiệp đường sắt, công nghiệp phụ trợ cho đường sắt; cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp trong nước tham gia các dự án để tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ các nhà thầu nước ngoài.

Ông Nguyễn Nam Trung, người phân xử FIDIC, Chủ tịch Hội Pháp luật xây dựng Việt Nam lưu ý về việc ký kết hợp đồng FIDIC. Ông Nguyễn Nam Trung phân tích, bất cập trước nhất của lựa chọn hợp đồng trong mô hình tổ chức dự án hiện nay là Chính phủ Việt Nam bảo lãnh để vay vốn ODA từ các bên như WB, ADB, JICA… và giao cho nhà đầu tư (UBND thành phố Hà Nội).

Toàn cảnh hội thảo.

Thành phố lại giao cho Đại diện chủ đầu tư là Ban Quản lý ĐSĐT Hà Nội ký hợp đồng FIDIC với các nhà thầu để thi công dự án. Các quy định trong hợp đồng FIDIC có vai trò làm rõ mối quan hệ giữa các bên tham gia hợp đồng và phân chia rủi ro giữa chủ đầu tư với nhà thầu.

Tuy nhiên, các điều khoản trong hợp đồng FIDIC không phù hợp hoàn toàn với tất cả các quốc gia. Thực tế là tại dự án xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 3.1 Nhổn - Ga Hà Nội, sự bất cập và khác biệt này đã gây nên nhiều rủi ro cho dự án, đặc biệt là chậm tiến độ, đội vốn.

Bài học kinh nghiệm cho Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, sau thời gian làm việc tích cực, khẩn trương, hội thảo đã hoàn thành tốt đẹp các nội dung và chương trình đặt ra.

Theo số liệu từ Ban tổ chức, đã có nhiều đoàn đại biểu đăng ký tham gia với số lượng khoảng 200 đại biểu đến từ các cơ quan Trung ương, địa phương, các tổ chức, cơ quan ngoại giao. Đặc biệt, có sự góp mặt của 30 đại biểu là các chuyên gia trong lĩnh vực đường sắt đô thị và giao thông công cộng. Điều đó cho thấy sự quan tâm của xã hội đối với lĩnh vực phát triển hệ thống đường sắt đô thị công cộng.

Hội thảo đã nhận được tổng số 11 bài báo cáo, tham luận. Qua đánh giá, các tham luận đều có chất lượng tốt, được chuẩn bị công phu, đề cập vào các nội dung cốt lõi, phản ánh thực trạng, xu thế phát triển của hệ thống đường sắt đô thị trên thế giới nói chung và tại hai thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.

Ảnh minh họa.

Các ý kiến đặc biệt nhấn mạnh vào việc xây dựng tầm nhìn dài hạn với sự tham gia và đồng thuận của người dân; hoàn thiện chiến lược phát triển đồng bộ hệ thống đường sắt đô thị xuyên suốt từ bộ máy chính quyền, cơ chế, chính sách đến nhận thức, tổ chức thực hiện; khuyến khích, huy động, đa dạng hóa các nguồn lực để xây dựng, ứng dụng khoa học công nghệ nâng cao hiệu quả công tác thiết kế cũng như triển thực hiện dự án.

“Các ý kiến đóng góp sẽ là nguồn tư liệu có giá trị để các nhà lãnh đạo, các nhà quản lý, hoạch định chính sách tham khảo trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển hệ thống đường sắt đô thị nói riêng và hệ thống giao thông công cộng nói chung, góp phần xây dựng Thủ đô và Thành phố mang tên Bác trở nên văn minh, hiện đại”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh.

Trước đó, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn chia sẻ, theo quy hoạch Giao thông vận tải Thủ đô hiện nay, Hà Nội sẽ có 10 tuyến đường sắt đô thị (09 tuyến chính và 01 tuyến nối các đô thị vệ tinh), với tổng chiều dài 417,8 km (trong đó 75,6 km đi ngầm), tuy nhiên hiện nay mới chỉ hoàn thành được 13 km (Tuyến đường sắt đô thị số 2A, đoạn Cát Linh - Hà Đông) và đang triển khai thi công 12,5 km (Tuyến ĐSĐT số 3, đoạn Nhổn - ga Hà Nội), như vậy theo Kết luận số 49-KL/TW ngày 28/02/2023 của Bộ Chính trị, đến năm 2035 Thành phố Hà Nội phải hoàn thành 404,8 km tuyến đường sắt đô thị còn lại.

Hiện nay, tuyến đường sắt đô thị số 2A, đoạn Cát Linh - Hà Đông do Bộ Giao thông vận tải đầu tư đã đi vào khai thác vận hành, được toàn thể nhân dân thành phố Hà Nội chào đón và sử dụng với tần suất cao, bước đầu cho thấy hiệu quả về mặt khai thác. Sắp tới UBND thành phố Hà Nội sẽ đưa vào khai thác đoạn trên cao thuộc dự án tuyến đường sắt đô thị thí điểm thành phố Hà Nội đoạn Nhổn - Ga Hà Nội, cũng như UBND thành phố Hồ Chí Minh sắp đưa vào khai thác tuyến đường sắt đô thị số 1 đoạn Bến Thành - Suối Tiên.