Cần cơ chế vượt trội để phát triển Thành phố Hồ Chí Minh

Đại biểu Nguyễn Văn Lợi (Đoàn đại biểu thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, thay vì liệt kê chi tiết từng tên công trình, mức đền bù giải tỏa (gấp 2 hay 3 lần) vào trong Nghị quyết, Quốc hội nên trao quyền cho địa phương tự quyết định dựa trên quy hoạch đã được duyệt. Bởi nếu quy định quá cụ thể, khi thực tế thay đổi, địa phương lại phải đi xin điều chỉnh, rất mất thời gian.

Đại biểu Nguyễn Văn Lợi phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Đề xuất 5 nhóm giải pháp đột phá để các “siêu đô thị” sau sáp nhập như Thành phố Hồ Chí Minh hay các tỉnh thành lớn có thể phát huy hết tiềm năng, đại biểu Nguyễn Văn Lợi nêu rõ: Một là về quy hoạch. Cần giao quyền cho địa phương điều chỉnh quy hoạch cục bộ sau khi đã sắp xếp lại đơn vị hành chính, không để tình trạng doanh nghiệp và người dân phải "chờ quy hoạch" gây lãng phí nguồn lực.

Hai là về đầu tư. Giao HĐND và UBND cấp tỉnh quyết định toàn bộ các dự án nội vùng, đặc biệt là hạ tầng chiến lược và kết nối với Trung ương (như cao tốc, cảng biển, khu thương mại tự do). Trung ương chỉ cần quản lý quy hoạch và hậu kiểm. Ba là về tài chính, để lại 100% nguồn thu vượt dự toán và nguồn thu từ đất cho các địa phương này tái đầu tư.

Bốn là chống tham nhũng. Việc phân cấp mạnh mẽ phải đi đôi với cơ chế giám sát chặt chẽ, nghiêm túc thực hiện phòng chống tiêu cực, tham nhũng để đảm bảo dòng vốn được sử dụng hiệu quả. Năm là về nhân lực, trao quyền cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn xây dựng cơ chế riêng để đào tạo và thu hút nhân tài cho các ngành mũi nhọn như y tế, giáo dục, kinh tế mới nổi.

Các đại biểu dự Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. (Ảnh: QH)

Theo nhận định của đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn đại biểu thành phố Hà Nội), Thành phố Hồ Chí Minh cần một thể chế riêng, rộng hơn để tự do sáng tạo và phát triển, thay vì áp dụng chung một “chiếc áo” như các địa phương khác.

Đại biểu Hoàng Văn Cường cho rằng, cần loại bỏ các quy định mang tính rào cản. Cần rà soát, loại bỏ những quy định cho phép HĐND Thành phố sử dụng ngân sách nhưng lại kèm điều kiện tuân thủ quy định pháp luật. Nếu tuân thủ quy định pháp luật thì không cần xin cơ chế đặc thù.

Bên cạnh đó, dự thảo không nên liệt kê danh sách cứng các dự án, vì sẽ phát sinh thêm dự án mới trong tương lai dẫn đến phải xin điều chỉnh. Thay vào đó, nên quy định các nguyên tắc, tiêu chí và giao HĐND Thành phố tự quyết định. Đồng thời bổ sung cơ chế tương tự như Hà Nội vào Nghị quyết của Thành phố Hồ Chí Minh. Trong trường hợp cần thiết, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh được quyền quyết định các biện pháp khác với quy định pháp luật hiện hành, báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, sau đó báo cáo Quốc hội.

Đại biểu Hoàng Văn Cường phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Đáng chú ý, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn đại biểu tỉnh Đồng Nai) cho rằng, cần có “luật riêng” cho Thành phố Hồ Chí Minh thay vì chỉ là các nghị quyết thí điểm. Tuy nhiên, trước mắt, đề nghị mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù ra cả vùng Đông Nam Bộ, đặc biệt là sự kết nối với Đồng Nai.

Trong khi đó, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn đại biểu tỉnh Vĩnh Long) cũng bày tỏ quan điểm ủng hộ chủ trương cho phép Thành phố Hồ Chí Minh giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất khu vực TOD để tái đầu tư. Tuy nhiên, để khả thi, đại biểu kiến nghị cần làm rõ phạm vi khu vực TOD (bán kính 400 - 800m tính từ nhà ga, theo kinh nghiệm Tokyo) và áp dụng phân khu mật độ để tránh tranh chấp ranh giới. Đặc biệt, đại biểu đề xuất nguồn thu này phải được đưa vào một quỹ độc lập, chỉ chi cho đường sắt đô thị và hạ tầng kết nối (học hỏi mô hình tại Hồng Kông).

Đại biểu Thạch Phước Bình phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Liên quan đến việc thanh toán hợp đồng BT bằng quỹ đất, đại biểu Thạch Phước Bình cảnh báo nguy cơ thất thoát nếu không kiểm soát chặt chẽ, vì đất công tại các đô thị lớn là “tài sản không tái tạo”. Do vậy, việc thanh toán phải tuân thủ nguyên tắc: Định giá đất tiệm cận giá thị trường, kiểm toán độc lập bắt buộc và công khai danh mục quỹ đất thanh toán. Mọi giao dịch với khu vực tư nhân cần tuyệt đối minh bạch.

Về vấn đề thu hồi đất (sửa đổi Điều 6), đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị, việc thu hồi đất phải có tiêu chí rõ ràng (tác động lan tỏa, tạo việc làm, tiêu chuẩn môi trường xã hội ESG...) để tránh thu hồi tràn lan. Đồng thời, cần quy định bắt buộc đối thoại với cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng trước khi hành chính hóa việc thu hồi đất, tương tự cách làm của Hàn Quốc hay Đức.