71,4% người đã chuyển giới gặp rắc rối liên quan đến giấy tờ tuỳ thân

Việc thu thập số liệu về số lượng, tỷ lệ người chuyển giới tại Việt Nam còn gặp khó khăn do sự kỳ thị xã hội, khả năng tiếp cận tới những người chuyển giới. Tuy nhiên, nghiên cứu trên thế giới cho thấy, tỷ lệ người chuyển giới là từ 0,3%-0,5% dân số.

Theo Bộ Y tế, nếu sử dụng con số trung bình thấp là 0,3%, Việt Nam ước đoán có gần 295.457 người chuyển giới (tính đến ngày 25/11/2021, dân số Việt Nam là 98.485.682 người), lấy con số trung bình là 0,5% thì Việt Nam ước tính có khoảng 480.000 người chuyển giới.

Mặc dù quyền được chuyển đổi giới tính đã được ghi nhận tại Điều 37, Bộ luật Dân sự năm 2015, tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có văn bản luật chuyên ngành quy định chi tiết về vấn đề này. Người chuyển giới tại Việt Nam vẫn phải đi nước ngoài để thực hiện các can thiệp y học để chuyển đổi giới tính, hoặc thực hiện chuyển đổi giới tính tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bất hợp pháp tại Việt Nam, từ đó gây ra nhiều hệ lụy về vấn đề sức khỏe, tính mạng của người chuyển giới, gánh nặng cho Nhà nước và xã hội.

Nhiều người chuyển giới mong muốn Luật Chuyển đổi giới tính được ban hành.

Theo điều tra được thực hiện vào năm 2017 của Viện nghiên cứu iSEE, 59,6% người chuyển giới hiện đang dùng hooc-môn (nội tiết tố) chưa từng nhận được xét nghiệm và tư vấn trước khi bắt đầu sử dụng. Với những người đã nhận được tư vấn, hầu hết thông tin họ nhận được là từ chính người bán hooc-môn, thường không phải là bác sĩ hay chuyên gia từ các trung tâm y tế hợp pháp.

Có rất nhiều người chuyển giới lựa chọn tự tiêm hooc-môn tại nhà hoặc với sự hỗ trợ của bạn bè hay người quen mà không phải là bác sĩ, điều dưỡng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Mặc dù chưa có số liệu đầy đủ nhưng trong các tham vấn với cộng đồng đều ghi nhận các trường hợp gặp vấn đề về sức khỏe khi tự sử dụng nội tiết tố như: Áp xe, sốc thuốc thậm chí là tử vong… Đồng thời, những người chuyển giới này không được chuẩn bị về mặt tâm lý, các bài trắc nghiệm về tinh thần khi chuyển đổi giới tính.

Họ cũng không được sống đúng với giới tính mà mình mong muốn. Đa số họ bị phân biệt, kỳ thị nên khó khăn trong học tập, lao động, việc làm. Một số người do khao khát có giới tính khác với giới tính sinh học hoàn thiện nên đã bị mắc bệnh “phiền muộn giới”, thậm chí có những người quá bức bối, đau khổ đã tự tử để tìm sự giải thoát…

Bên cạnh đó, những người chuyển giới đã phẫu thuật “chui” hoặc đi nước ngoài thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính về Việt Nam đang gặp khó khăn do không trùng khớp giữa các giấy tờ nhân thân và giới tính hiện có. Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu kinh tế xã hội và môi trường, có 71,4% người tham gia nghiên cứu cho biết sau khi phẫu thuật, họ gặp rắc rối liên quan đến giấy tờ tuỳ thân, do ngoại hình thật không khớp với thông tin và hình ảnh trên giấy tờ…

Để khắc phục những bất cập này, Bộ Y tế cho rằng, cần xây dựng Luật Chuyển giới và đề xuất 7 chính sách quan trọng. Trong đó, đáng quan tâm là Dự thảo luật quy định người chuyển đổi giới tính có quyền được đề nghị công nhận là người chuyển đổi giới tính mà không bắt buộc phải thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính.

Theo Dự thảo luật, việc thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính là hoàn toàn tự nguyện; người chuyển giới có quyền được tư vấn, hỗ trợ về tâm lý, y tế trước, trong và sau khi thực hiện can thiệp y học; được tôn trọng, bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các quyền riêng tư khác; được quyền đăng ký thay đổi giấy tờ hộ tịch sau khi được công nhận là người chuyển đổi giới tính;

Dự thảo cũng quy định người chuyển giới được bảo đảm quyền học tập, lao động và hòa nhập gia đình, xã hội sau khi thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; được bảo đảm quyền kết hôn theo giới tính mới sau khi được công nhận là người chuyển đổi giới tính.

Đồng thời, nghiêm cấm kỳ thị, phân biệt đối xử, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, bạo lực đối với người có mong muốn chuyển đổi giới tính, người chuyển đổi giới tính; cản trở, gây khó khăn đối với việc can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; lợi dụng người chuyển đổi giới tính để mua bán người, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục hoặc có các hành vi trái pháp luật khác; bắt buộc người chuyển đổi giới tính nghỉ học, thôi việc vì lý do chuyển đổi giới tính…

Bộ Y tế dự kiến trình Chính phủ để Chính phủ trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10-11/2023.