Đến Mai Châu múa điệu xòe tình yêu

	Tây Bắc đẹp mơ màng qua góc ảnh của chàng trai Hà thành
	Đẹp mê hồn hoa Súng cuối Thu
	Du xuân không đơn giản

1- Ký ức nơi “mùa em”

Thị trấn Mai Châu ở đúng cái rốn thung lũng, nên thời tiết diễn ra khá dịu, chứ không lạnh, cho dù ở độ cao hàng trăm mét so với nước biển. Có một nhà thơ đã viết về phố huyện trong một chiều thu, đầy thi vị: “Tôi theo chân hụt hẫng bậc thang. Hương cứ ngát và hoa cứ thắm. Bỗng chợt nghiêng qua chớp chiều vạn dặm. Lang thang phố huyện. Là đôi mắt em. Trong cánh ô đỏ thắm. Níu chặt hồn tôi”. Chúng tôi đi chậm rãi trên con dốc phố. Những ngôi nhà lúp xúp ngày xưa trên quốc lộ số 15 không còn nữa. Giờ đã có tuyến xe buýt, đi từ thành phố Hòa Bình về đây, nên cứ vào cuối tuần, các bạn trẻ hay về vui chơi…

Thung lũng Mai Châu là điểm đầu nơi đoàn quân Tây Tiến tiến về phía Tây. Trung đoàn Tây Tiến (thành lập tháng 2.1947), có nhiệm vụ vừa củng cố lực lượng, huấn luyện chiến đấu, vừa giúp đỡ lực lượng vũ trang địa phương, sẵn sàng phối hợp cùng các đơn vị bạn và quân, dân Hòa Bình đánh địch bảo vệ vùng Tây Bắc. Mai Châu là một chốt chặn hữu hiệu để tiêu diệt giặc Pháp từ vùng cao đánh xuống, đồng thời là bàn đạp triển khai những chiến dịch khi thời cơ đến. Từ đây án ngữ đường số 6 huyết mạch cho các đoàn quân tiến lên Tây Bắc, cơ động sang Lào, xuôi về Thanh Hóa…Đặc biệt, quốc lộ 15 chạy qua thị trấn Mai Châu lại hợp lực với đường thủy sông Đà, sông Mã, tạo nên thế vững vàng “Tiến có thể đánh. Lui có thể giữ”.

Ngay từ khi mới thành lập, Trung đoàn Tây Tiến (sau để giữ bí mật, đổi thành Trung đoàn 52) đã phải ứng chiến với cuộc đánh chiếm Hòa Bình của quân đội Pháp nhằm chiếm giữ đường 6 và 15, để chia cắt hành lang chiến lược giữa Khu 4, Khu 3 với miền Tây Bắc và Việt Bắc. Âm mưu của chúng còn tiến xa khi chuẩn bị cho cuộc tấn công căn cứ địa Việt Bắc và phối hợp với quân viễn chinh Pháp đóng ở Thượng Lào đánh phá cách mạng ở cả 2 nước. Trận chiến đầu tiên của trung đoàn ngày 15.4.1947 đã tiêu hao lực lượng địch ở ngay trung tâm thành phố và các vùng lân cận như Kỳ Sơn, Dốc Cun, Suối Rút, Chợ Bờ. Liên tiếp sau đó là cuộc phối hợp với du kích Mai Châu bao vây địch và cầm chân chúng ở Bãi Sang - Chiềng Sai để quân đội ta triển khai thuận lợi ở những mặt trận khác.

Vào mùa hè năm 1948, Trung đoàn 52 đã phối hợp với Trung đoàn 9 (Liên khu 4) tiến công đồn Chiềng Vang, gây cho địch nhiều tổn thất lớn. Nhưng, thế giặc lúc đó vô cùng hung hãn. Tháng 8.1948, chúng tập trung lực lượng lớn đánh chiếm Hòa Bình, làm cho lực lượng ta phải quay về vùng tự do. Trung đoàn 52 được chia thành những đội vũ trang tuyên truyền luồn sâu vào các bản, mường mà địch đã tạm chiếm. Khi Đoàn công tác miền Tây được thành lập, nhiều cán bộ, chiến sĩ của Đội vũ trang tuyên truyền Tây Tiến đã tham gia làm nòng cốt. Vào thời gian này, nhà thơ Quang Dũng được cử làm Phó đoàn tuyên truyền Lào - Việt. Bài thơ “Tây Tiến” được thi sĩ Quang Dũng sáng tác khi về dự Đại hội toàn quân ở Liên khu 3, tại làng Phù Lưu Chanh (Hà Nam).

Thắng lợi của quân đội ta trong chiến dịch Lê Lợi (Thu - Đông 1949), đánh tan lực lượng giặc Pháp, chiếm lại đường 6 và các tuyến đường quan trọng, giúp Mai Châu được hoàn toàn giải phóng vào tháng 1.1950, trở thành căn cứ địa cách mạng, đồng thời làm bàn đạp cho quân, dân ta triển khai mặt trận Tây Bắc (1950-1954) cho đến ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy 5 châu.

Trước mắt chúng tôi là những nấm mộ của các chiến sĩ đã hy sinh trên mặt trận và đó chính là những người con của Mai Châu. Họ đã chiến đấu để bảo vệ huyết mạch của chiến dịch Điện Biên Phủ. Năm 1990, Nhà nước đã xây Nhà bia Tây Tiến tại Mai Châu như một sự tôn vinh thành kính với một trung đoàn lừng danh làm khiếp vía quân thù. Và, bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng chính là bản tráng ca bất tử về đoàn quân anh dũng này. Không ai có thể quên những hình ảnh bi tráng: “Tây Tiến người đi không hẹn ước. Đường lên thăm thẳm một chia phôi. Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy. Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”.

2 - Điệu xòe có tự bao giờ…?

Đó là câu mở đầu của bài hát xòe mà chúng tôi chợt nghe từ bản Lác vang lên rộn ràng. Người người tấp nập đi vào bản du lịch. Những cô gái Thái xinh xắn đi lại mời chào khách. Những áng mây bồng bềnh trôi từ trên núi xuống làm cánh đồng xã Chiềng Châu mở ảo trong tiếng khèn và tiếng cồng mời gọi. Chúng tôi theo dòng người vào bản trong lời ca: “Điệu xòe có tự bao giờ. Mà vẫn mê say như tự thuở nào. Chân đi nhịp nhàng mà sao bối rối. Tay trong tay đêm nay. Chân bước đi rộn ràng. Em bâng khuâng trong điệu xòe. Để lại hơi ấm bàn tay”. Đúng là tôi cứ ngỡ như đang cầm tay xòe cùng những cô gái Thái xinh đẹp trong vòng tròn của bếp lửa. Chiều dần buông và khói lam chiều bay lên. Cánh đồng Mai Châu nghiêng nghiêng xanh trong hồn tôi.

Điệu xòe điệu múa của cô gái Thái (Mai Châu).

Chợt bên vệ đường, có nhóm thanh niên chen chúc nghe một ông già kể chuyện. Đó là câu chuyện tình yêu từ tác phẩm dân gian của người Thái “Xống chụ xôn xao”. Một ông già gầy đen với đôi mắt hiền từ chậm rãi giải thích cho các bạn trẻ về những áng văn thần thoại của người Thái. Thật khó có thể nhớ được những lời thơ trong bản trường ca. Ông đọc thơ mà như hát vậy. Sau đó ông tóm tắt nội dung về sự thủy chung và sắt son một lòng giữa cô gái và chàng trai. Giọng kể ông già trầm ấm thu hút lòng người.

Sau khi mọi người mua bán và chụp ảnh lưu niệm, chúng tôi được mời vào mâm cơm, với những thực đơn đặc sản của đồng bào dân tộc Thái. Nhưng có lẽ với chúng tôi, món ngon nhất vẫn là xôi nếp nương, với thịt gà nướng. Chõ xôi bằng gỗ tỏa lan hương nếp gợi nhớ những kỷ niệm một thời chiến binh mà chúng tôi đã trải qua. Vì lẽ đó, mà chúng tôi trở lại cái thung lũng mờ mịt trong khói sương bay bay này. Mai Châu vẫn thơm hương trong câu thơ lãng mạn của Quang Dũng. Cuộc chiến đấu kiên cường, giữa cái sống và cái chết, vậy mà hình ảnh Mai Châu vẫn chôn giấu trong lòng những người chiến binh cái hương thơm ấy. Bâng khuâng trong nỗi nhớ Mai Châu…

Bản Lác - Mai Châu.

3 - Tay em nâng chén rượu mời

Thật là vui khi vò rượu cần được đưa ra. Cũng là lúc những chiếc khăn hồng của các cô gái xòe lại tung bay. Họ vây quanh bếp lửa múa ca. Họ mời rượu và dắt tay chúng tôi vào xòe. Lúng túng một lúc sau, mấy cựu binh chúng tôi cũng hòa nhịp được với những bước chân thanh thoát. Nét uyển chuyển nhịp nhàng của các cô gái làm chúng tôi bồng bềnh bên lửa bếp nhà sàn. Tay trong tay. Chúng tôi được truyền hơi ấm và tình người Mai Châu gửi lại. Đó là một thời các chiến sĩ và du kích Mai Châu đã từng kề vai sát cánh. Giờ đây, giữa chúng tôi chỉ còn lại những điệu xòe cổ. Riêng điệu xòe mà chúng tôi đang nắm tay nhau vòng tròn gọi là “Khẳm Khen” - biểu hiện cho tình đoàn kết các dân tộc anh em trong cộng đồng người Việt.

Bản nhạc xòe có tiếng khèn bè da diết và trống rộn rã lòng người. Kèm theo đó là tiếng ống nứa gõ vào nhau tạo nên âm thanh dẫn nhịp làm những bước xòe vững vàng hơn. Những nụ cười trao nhau trong sự quyến luyến khó có thể rời xa. Mai Châu đã phủ đầy sương. Một mùa thu tháng 8 như ngày nào.

Chúng tôi bỗng nhớ đến cũng một mùa sương buông. Thuở ấy. Cuộc hành quân của Trung đoàn Tây Tiến bắt đầu…

Vương Tâm