Đẩy mạnh phát triển sản phẩm truyền thống

Làm giàu bằng nghề truyền thống

Chật vật tìm cách thích ứng

Theo Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Minh Phú (thôn Nhân Hiền, xã Hiền Giang), nghề điêu khắc Nhân Hiền có từ khi nào không ai còn nhớ rõ, chỉ biết rằng đây là nghề “cha truyền con nối” và được phát triển cực thịnh vào thế kỷ XVII.

Điều đặc biệt, mộc điêu khắc ở đây là mộc cung đình, mộc chạm để làm đình, chùa nên chú trọng đến các chi tiết tinh xảo chứ không đơn thuần tạc tượng như các làng nghề khác. Rất nhiều nghệ nhân trong làng đã được cử vào kinh thành Huế phục vụ triều Nguyễn xây dựng cung đình, lăng tẩm.

Sản phẩm của làng nghề Nhân Hiền chủ yếu là chạm khắc tượng Phật, phù điêu, đồ trang trí trong các ngôi chùa.

Theo ông Vũ Ngọc Hiểu – Chủ tịch xã Hiền Giang, toàn xã có khoảng 330 hộ làm nghề điêu khắc thì đến 90% hộ thuộc thôn Nhân Hiền. Trong đó, có 2 nghệ nhân được Nhà nước phong danh hiệu là Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Trúc và Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Nguyễn Minh Phú.

Trong đó, NNƯT Nguyễn Minh Phú đã được thừa hưởng “tiếng đục đẽo” của cha ngay từ khi còn trong bụng mẹ. Anh kể, năm 1970 cụ thân sinh của anh là Nguyễn Văn Đáng mở xưởng, thành lập Hợp tác xã (HTX) điêu khắc Nhân Hiền. Theo NNƯT Nguyễn Minh Phú, thời đó HTX làm ăn rất thịnh, dân làng Nhồi (Thanh Hóa) đã cử cả đoàn ra học nghề điêu khắc. Sản phẩm của làng nghề Nhân Hiền chủ yếu là chạm khắc tượng Phật, phù điêu, đồ trang trí trong các ngôi chùa.

Những đổi thay từ đời sống hiện đại khiến làng điêu khắc Nhân Hiền cũng như làng nghề truyền thống phải chật vật tìm cách thích ứng. Anh Phú tâm sự: “Trong bối cảnh khó khăn ấy, xí nghiệp Đá quý Thanh Xuân đã mang một loại đá ở Quảng Ninh về để tôi chế tác thử. Đây là loại đá mềm Pyrophillits, rất dễ đục đẽo. Từ điêu khắc gỗ, tôi đã chuyển sang chất liệu đá rất thành công và là người đầu tiên trong làng làm nghề điêu khắc đá. Nhận thấy đây là hướng chuyển rất tốt để đa dạng hóa các sản phẩm, người dân trong làng cũng đã học theo và đến nay chúng tôi điêu khắc cả đá và gỗ”.

Đóng góp phát triển kinh tế địa phương

Đích thân ông Chủ tịch xã Hiền Giang đã dẫn chúng tôi đến thăm cơ sở sản xuất, kinh doanh tượng gỗ của anh Hoàng Văn Kế – một trong những thanh niên trẻ có chí lập nghiệp từ nghề truyền thống. Đi lên từ đôi bàn tay trắng, anh Kế mạnh dạn vay vốn hộ nghèo, rồi tiếp tục vay vốn giải quyết việc làm lên đến vài trăm triệu đồng.

Đến nay, cơ sở sản xuất của anh đã trả xong nợ và còn tạo công ăn việc làm cho hàng chục công nhân trong địa phương. Thu nhập thợ chính ở đây lên đến 10 triệu đồng/tháng, thợ phụ khoảng 3 – 5 triệu/tháng, tùy từng tay nghề. Nhờ làm ăn có uy tín, anh Kế đã phát triển cơ sở sản xuất đồ tạc tượng chuyên cung cấp cho các tỉnh, thành trong cả nước, thậm chí xuất khẩu sang Trung Quốc.

Đánh giá về làng nghề, ông Hiểu cho rằng: “Dù gặp không ít khó khăn, nhưng làng điêu khắc Nhân Hiền vẫn duy trì sản xuất, tạo việc làm và thu nhập cho lao động, đóng góp cho phát triển kinh tế địa phương. Chính vì thế, chúng tôi cũng đã đề nghị xây dựng và đăng ký thương hiệu làng nghề truyền thống và đã được UBNDTP Hà Nội chấp nhận. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cũng có những chính sách khuyến khích các hộ dân ứng dụng các tiến bộ khoa học – kỹ thuật mới vào sản xuất cũng như hỗ trợ về mặt bằng sản xuất, tạo điều kiện cho họ tự sản xuất và tiêu thụ để phát triển kinh tế”.

Được chính quyền xã quan tâm tạo điều kiện phát triển kinh tế, bản thân cơ sở sản xuất cũng luôn tự ý thức phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường. Cơ sở sản xuất của NNƯT Nguyễn Minh Phú trước kia nằm trong khu dân cư nay đã chuyển ra khu vực ngoài đường lớn để tránh tạo tiếng ồn và dễ dàng hơn trong việc xử lý chất thải rắn. NNƯT Nguyễn Minh Phú cho hay: “Ở đây không có gì là bỏ đi cả. Đồ gỗ thừa trong quá trình tạc tượng chúng tôi dùng làm củi đun, còn đá Pyrophillits thừa thì nghiền ra và được nhiều công ty thu mua phục vụ cho các mục đích khác nhau”.

Mặc dù đã từng bước gỡ được khó khăn trong bối cảnh suy thoái kinh tế, nhưng làng nghề điêu khắc này hiện vẫn đối mặt với không ít thách thức mà một trong số đó là yếu tố môi trường. Phần lớn các cơ sở sản xuất nằm trong các khu dân cư nên ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân. Bụi từ gỗ, đá trong quá trình điêu khắc, tạc tượng gây ô nhiễm môi trường và khó khăn trong quá trình xử lý chất thải.

“Tôi nghĩ để giải quyết những vấn đề này phải có quá trình đồng bộ, nghĩa là tất cả các cơ sở sản xuất tập trung thành vào một khu vực, có sự liên kết giữa các hộ kinh doanh với nhau. Bản thân tôi cũng như các nghệ nhân mong thành phố và chính quyền cơ sở tiếp tục quan tâm để sự phát triển của làng nghề Nhân Hiền thực sự bền vững” – NNƯT Nguyễn Minh Phú trăn trở.

Phương Bùi