Vai trò Công đoàn trong việc xây dựng văn hóa an toàn lao động

Nguy cơ luôn rình rập trong lao động sản xuất

Trong mọi điều kiện sản xuất, dù hiện đại đến đâu, yếu tố nguy hiểm, có hại vẫn tồn tại. Việc loại bỏ hoàn toàn mối nguy là lý tưởng nhưng hiếm khi khả thi. Theo quan điểm của TS. Đỗ Thị Lan Chi (Trường Đại học Công đoàn), trong hệ thống các biện pháp đảm bảo an toàn vệ sinh lao động, các giải pháp kỹ thuật, tổ chức quản lý và huấn luyện người lao động cần được ưu tiên triển khai trước. Tuy nhiên, trong những trường hợp các biện pháp này chưa đủ để loại bỏ hoặc kiểm soát hoàn toàn nguy cơ, PTBVCN đóng vai trò như “tuyến phòng thủ cuối cùng” nhằm bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người lao động.

Đại dịch Covid-19 là minh chứng rõ rệt. Hình ảnh nhân viên y tế làm việc trong bộ đồ bảo hộ kín mít nhiều giờ liền đã khẳng định vai trò sống còn của PTBVCN. Không chỉ bảo vệ nhân viên y tế, chúng còn ngăn nguy cơ lây nhiễm lan ra cộng đồng.

Trong các ngành sản xuất cơ khí, điện cơ nguy cơ tai nạn luôn tiềm ẩn. (Ảnh minh họa)

Trong các ngành sản xuất cơ khí, điện cơ, nơi công nhân tiếp xúc với nhiệt, bụi, dầu mỡ, tiếng ồn, nguy cơ tai nạn luôn tiềm ẩn. Một công nhân từng bị mảnh vụn văng trúng mắt do không đeo kính bảo hộ; một trường hợp khác ở Bắc Ninh, công nhân rơi từ giàn giáo nhưng nhờ có dây an toàn đạt chuẩn nên chỉ bị thương nhẹ. Những sự cố này nhắc nhở rằng chỉ một lần lơ là cũng có thể dẫn đến hậu quả nặng nề.

Theo thống kê, mỗi năm vẫn còn hàng nghìn vụ tai nạn lao động, trong đó không ít bắt nguồn từ việc không sử dụng hoặc sử dụng sai PTBVCN. Điều đáng lo ngại là nhiều người lao động còn chủ quan, coi việc mang PTBVCN là phiền toái, làm chậm tiến độ hoặc gây khó chịu. Chính tâm lý này khiến họ dễ bỏ qua quy định, dẫn tới tai nạn không chỉ cho cá nhân mà còn ảnh hưởng cả tập thể. Đây cũng là thách thức lớn trong xây dựng văn hóa an toàn - nơi Công đoàn cần vào cuộc mạnh mẽ hơn trong công tác tuyên truyền, vận động, giám sát để việc sử dụng PTBVCN trở thành thói quen tự nhiên chứ không phải sự gượng ép.

Thực tiễn doanh nghiệp và giải pháp an toàn

Trong ngành sản xuất cơ khí, điện, nơi công nhân thường xuyên làm việc với máy móc quay tốc độ cao, PTBVCN trở thành vật bất ly thân. Kỹ sư Phan Anh Tuấn Dương (Công ty Điện cơ Thống Nhất) chia sẻ: “Không có găng tay, kính bảo hộ hay nút tai, chúng tôi khó tránh khỏi nguy cơ kim loại bắn ra hoặc tiếng ồn kéo dài”.

Ở góc độ Công đoàn, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Công đoàn Công ty Điện cơ Thống Nhất, nhấn mạnh: “Công ty chúng tôi không chỉ cấp phát PTBVCN miễn phí mà còn định kỳ thay mới, đồng thời tổ chức tập huấn để công nhân hiểu rằng bảo hộ không phải hình thức mà là bảo vệ chính mình”. Đây là minh chứng cho thấy Công đoàn chính là cầu nối quan trọng, biến quy định thành hành động thực tế.

Tại nhiều doanh nghiệp, Công đoàn đã tích cực, chủ động tham gia vào công tác đảm bảo an toàn vệ sinh lao động. (Ảnh minh họa: Mai Quý)

Nhiều doanh nghiệp tiên tiến cũng chuyển từ tư duy “cấp phát cho đủ” sang “chọn đúng - chọn tốt”, coi chất lượng và sự thoải mái của PTBVCN là một khoản đầu tư cho sức khỏe và năng suất lao động. Công đoàn trong các đơn vị này cũng đóng vai trò giám sát, phản ánh ý kiến của người lao động để doanh nghiệp lựa chọn sản phẩm bảo hộ phù hợp hơn.

Tuy nhiên, không ít công nhân thừa nhận PTBVCN còn bất tiện: Quần áo nóng bức, khẩu trang khó thở, găng tay làm giảm độ linh hoạt. Đây là lý do khiến họ ngại sử dụng đầy đủ. Theo TS. Đỗ Thị Lan Chi, song song với quy định, cần chú trọng thiết kế PTBVCN vừa vặn, thoáng mát và chất lượng để người lao động sẵn sàng sử dụng. Công đoàn ở cơ sở cũng có thể góp phần bằng cách nắm bắt tâm tư công nhân, kiến nghị với doanh nghiệp cải thiện mẫu mã, chất lượng.

Hiện nay, Việt Nam đã ban hành hơn 70 tiêu chuẩn quốc gia về PTBVCN. Nhưng thực tế, trên thị trường vẫn còn nhiều sản phẩm kém chất lượng, nhập khẩu trôi nổi. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý phải siết chặt kiểm định, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất PTBVCN đạt chuẩn. Ở nhiều nơi, Công đoàn cơ sở cũng tham gia giám sát, kiến nghị khi phát hiện trang bị không đạt chuẩn. Đây chính là cách Công đoàn góp phần bảo vệ quyền lợi thiết thực của đoàn viên và người lao động.

Một số công ty trong nước đã thử nghiệm trang phục bảo hộ có gắn quạt mini làm mát nhằm giảm nóng bức mùa hè. Tuy nhiên, thiết kế này cần nghiên cứu kỹ để không làm ảnh hưởng đến độ an toàn.

TS. Đỗ Thị Lan Chi khẳng định: “Đầu tư cho PTBVCN chính là đầu tư cho sự an toàn, sức khỏe của người lao động, cũng là nền tảng cho phát triển bền vững”. Và để khoản đầu tư ấy thực sự đi vào đời sống sản xuất, Công đoàn là lực lượng không thể thiếu - vừa đồng hành, vừa giám sát, vừa lan tỏa văn hóa an toàn.