Thông qua Nghị quyết về tiếp công dân, xử lý đơn, thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân

Dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung trách nhiệm xử lý đơn của Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội gắn với giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thuộc lĩnh vực phụ trách; bổ sung quy định nhằm hạn chế xử lý đơn trùng lắp, gửi lòng vòng trong các cơ quan của Quốc hội. Điều chỉnh thẩm quyền, trách nhiệm của Thường trực Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã theo mô hình tổ chức mới của chính quyền địa phương.

Bổ sung quy định về tiếp công dân trực tuyến; trách nhiệm tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh…

Dưới góc độ thực tế của địa phương, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai cho biết, về tiếp công dân trực tuyến, hiện nay trong các điều khoản giao Chính phủ có điểm liên quan đến tiếp công dân và nội dung tố cáo, theo quy định phải bảo vệ người tố cáo và bảo mật nội dung.

Do đó trong quá trình đảm bảo an ninh mạng và tính bảo mật của người tố cáo, đề nghị cần có quy định giao Chính phủ ràng buộc trách nhiệm khi tiếp công dân trực tuyến cũng như đảm bảo bảo vệ người tố cáo thông qua hình thức này.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Theo Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai, trước đây, công tác tiếp công dân và tham mưu xử lý đơn thư chủ yếu do cơ quan thanh tra cấp huyện thực hiện.

Hiện nay, theo mô hình tổ chức mới, cấp xã chỉ còn bộ phận văn phòng được phân công thực hiện nhiệm vụ này. Riêng tại thành phố Hà Nội, việc phân cấp quản lý nhà nước được thực hiện rất mạnh mẽ, dẫn đến khối lượng nội dung liên quan đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh được giao xuống chính quyền cấp xã là rất lớn.

Trong thực tiễn phát sinh nhiều trường hợp công dân viện dẫn các quy định của luật, nghị định thuộc thẩm quyền cấp tỉnh, thành phố, nhưng theo phân cấp quản lý nhà nước hiện hành thì nội dung giải quyết lại thuộc thẩm quyền của chính quyền cấp xã. Khi đơn được chuyển về cấp xã giải quyết, cũng có trường hợp công dân không đồng tình với việc xác định thẩm quyền, cho rằng vụ việc phải do cấp trên xem xét.

Hiện nay, các địa phương đang căn cứ vào nghị quyết của HĐND về phân cấp quản lý nhà nước, quyết định của Ủy ban nhân dân và nội dung ủy quyền để thực hiện việc phân loại, hướng dẫn công dân gửi đơn đến đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Vì vậy Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai đề nghị trong Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi quy định về tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn, cần bổ sung nội dung liên quan đến phân cấp quản lý nhà nước phù hợp với tình hình thực tiễn của từng địa phương. Quy định này sẽ tạo thuận lợi cho địa phương trong quá trình phân loại, xử lý đơn, đồng thời góp phần giảm bức xúc của công dân khi cho rằng thẩm quyền giải quyết thuộc cấp tỉnh, thành phố.

Về việc tiếp công dân “khi xét thấy cần thiết”, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội đề nghị bổ sung quy định theo hướng đại biểu tiếp công dân theo đề nghị của công dân. Văn phòng có trách nhiệm tham mưu, phục vụ và thông báo cụ thể về thời gian, địa điểm tiếp công dân.

Đồng thời, cần quy định rõ tính pháp lý của việc đại biểu nhận lời tiếp công dân, để các bộ phận giúp việc có căn cứ tổ chức thực hiện, bảo đảm thống nhất trong quá trình triển khai. Việc tiếp công dân có thể được tổ chức tại trụ sở tiếp công dân hoặc tại địa điểm nơi phát sinh vụ việc kiến nghị, tùy tính chất cụ thể.

Bên cạnh đó, bà Mai cho hay, thực tế cho thấy có trường hợp công dân gửi đơn đến rất nhiều cơ quan, cá nhân, kể cả các đại biểu Quốc hội. Nếu xác định đơn đã được gửi đến các cơ quan có thẩm quyền và đang được giải quyết, thì không tiếp tục chuyển đơn nhằm tránh xử lý lòng vòng.

Tuy nhiên, do nhiều đơn không ghi rõ đã gửi đến những đâu, việc phân loại gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, bà Phạm Thị Thanh Mai mong muốn sớm có phần mềm kết nối, chia sẻ thông tin để hỗ trợ công tác này.

Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai. Ảnh: Quốc hội

“Hiện nay, chúng tôi mới chỉ kết nối được với phần mềm của Ban Tiếp công dân thành phố để nắm tình trạng xử lý vụ việc; trong khi đó, các đại biểu khác chưa có tài khoản truy cập, nên vẫn phải thực hiện chuyển đơn theo quy trình thông thường, chưa xử lý triệt để tình trạng chồng chéo, trùng lặp”, bà Mai chia sẻ.

Về thời hạn giải quyết đơn, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội cũng đề nghị bổ sung quy định về thời hạn giải quyết đơn đối với Thường trực HĐND cấp tỉnh, cấp xã và các Ban của HĐND, nhằm bảo đảm tính thống nhất và trách nhiệm trong xử lý. Thực tế hiện nay, dù đơn gửi đến Chủ tịch, Phó Chủ tịch hay đại biểu, thì đều tập trung về một đầu mối là Văn phòng (Phòng Thông tin dân nguyện) để thực hiện phân loại và báo cáo, do đó việc quy định rõ thời hạn là hết sức cần thiết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định góp ý, về Điều 4 việc tiếp công dân của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội hiện quy định “tiếp công dân khi xét thấy cần thiết” còn mang tính chung chung, khó áp dụng thống nhất. Đề nghị làm rõ theo hướng chỉ tiếp công dân đối với các nội dung thuộc đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền được phân công và lĩnh vực phụ trách. Trường hợp không thuộc thẩm quyền thì từ chối tiếp hoặc trả lại đơn, đồng thời hướng dẫn công dân gửi đến cơ quan có thẩm quyền phù hợp.

Về việc tiếp công dân của đại biểu Quốc hội tại địa phương, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, trường hợp đại biểu Quốc hội tiếp công dân tại địa phương nào thì phải thông báo cho Đoàn đại biểu Quốc hội của địa phương đó, để Đoàn chủ trì bố trí địa điểm và tham gia phục vụ, bảo đảm sự phối hợp và quản lý thống nhất.

Về việc xử lý đơn thư, cần quy định rõ nguyên tắc đơn thuộc thẩm quyền thì xem xét, giải quyết theo quy định; không thuộc thẩm quyền thì trả lại và nêu rõ lý do. Thực tiễn tại Ủy ban Pháp luật trước kia cho thấy, khi thực hiện trả lời đầy đủ tất cả các đơn, kể cả đơn từ chối vì không đúng thẩm quyền, thì số lượng đơn thư gửi đến đã giảm ngay khoảng 50%-60%.

Để hạn chế tối đa việc lưu đơn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng đề nghị, đối với các đơn không đủ điều kiện xử lý (như đơn vô danh, không rõ nội dung, không đọc được), cần hủy ngay và lập biên bản, không cần lưu trữ một năm rồi mới hủy.

Đối với các đơn đã được cơ quan có thẩm quyền giải quyết và không có căn cứ xem xét lại, nên trả lại đơn và chỉ lưu hồ sơ theo dõi việc đã trả lại, không lưu kéo dài. “Nguyên tắc chung là mọi đơn đều cần có phản hồi, để người dân nắm rõ kết quả xử lý và tránh tâm lý chờ đợi, khiếu kiện kéo dài”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xác định dự thảo Nghị quyết đủ điều kiện để biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc và giao Ủy ban Dân nguyện và Giám sát phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn thiện dự thảo. Theo đó, tại phiên họp, 100% Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt đã biểu quyết thông qua Dự thảo Nghị quyết về mặt nguyên tắc.