“Sống xanh” giữa lòng Thủ đô

Từng thiếu đồng bộ…

Hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa đô thị của Hà Nội được hình thành và phát triển bắt đầu từ thời Pháp thuộc, chủ yếu là các vườn hoa ở khu vực quận Hoàn Kiếm và Ba Đình, lớn nhất thời đó là Công viên Bách Thảo. Chính quyền thời đó cũng tận dụng hài hòa những khoảng trống giữa các con đường và biến chúng thành một không gian xanh là vườn hoa như vườn hoa Con Cóc, vườn hoa Cổ Tân, vườn hoa Tôn Đản, vườn hoa Yecxanh...

Đến những năm 60 của thế kỷ XX, hai công viên đầu tiên được xây dựng trên nền bãi rác cũ là Công viên Thống Nhất và Công viên Thủ Lệ. Các công trình này không chỉ tạo thêm không gian xanh nghỉ ngơi, vui chơi, thắng cảnh cho người dân Thủ đô cho tới tận ngày nay mà còn là những lá phổi khổng lồ tạo ra môi trường vi khí hậu trong lành cho đô thị.

Tuy nhiên trong những năm cuối thế kỷ XX, việc thiếu kiểm soát trong quản lý đô thị và đặc biệt sự gia tăng dân số cơ học đã tạo nhiều áp lực nặng nề, nhất là về nhà ở, khiến cho những vườn hoa cây xanh, dải cây xanh đường phố, không gian xanh của các khu nhà, cũng như hệ thống mặt nước không những không phát triển mà còn bị thu hẹp, chiếm dụng cho các mục đích khác và bị ô nhiễm.

Mặc dù trong thời gian này, Thành phố vẫn tiến hành xây dựng mới một số công viên, vườn hoa, tiêu biểu trong đó như Công viên Tuổi trẻ Thủ đô, Công viên Hòa Bình, vườn hoa 1/6, các vườn hoa, vườn dạo trong các khu đô thị mới… tuy nhiên, tỷ lệ đất cây xanh, công viên so với quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện vẫn đạt rất thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu. Đó là chưa kể dù là công viên mới nhưng nhiều hạng mục trong đó bị lấn chiếm hoặc nhanh chóng xuống cấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của nhân dân.

Những năm qua, Hà Nội đã có nhiều nỗ lực nhằm nâng cấp, cải tạo và dành diện tích đất tự nhiên để xây dựng công viên, vườn hoa.

Từ thực tế này, nhằm đáp ứng mục tiêu duy trì, phát triển hệ thống công viên, cây xanh, mặt nước của Thành phố một cách bền vững, đáp ứng mục tiêu quy hoạch và tạo bản sắc đô thị, các chuyên gia đô thị đều cho rằng Thành phố cần tiến hành đồng bộ nhiều giải pháp.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, quy hoạch không gian xanh phải được xem là một thành phần không thể thiếu trong quy hoạch hạ tầng kỹ thuật đô thị. Các giải pháp quy hoạch không gian xanh cần được xem xét kỹ hơn về các yếu tố thiên nhiên và làm rõ vai trò điểm nhấn để tạo bản sắc trong đô thị. Đặc biệt, công tác quy hoạch, bảo vệ và bảo tồn cây xanh, mặt nước cần có sự tham gia của cộng đồng. Vì đây là một hoạt động bảo vệ môi trường đô thị, cần phải xã hội hóa nhằm huy động mọi nguồn lực.

Đến bứt phá toàn diện

Trước thực trạng thiếu diện tích sử dụng và việc xuống cấp của hệ thống công viên, vườn hoa, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch nâng cấp, cải tạo, xây dựng mới vườn hoa, công viên cây xanh trên địa bàn thành phố giai đoạn 2021 - 2025, đặt mục tiêu đến năm 2025 sẽ nâng cấp, cải tạo 45 công viên, vườn hoa hiện có, xây dựng sáu công viên mới. Triển khai kế hoạch của thành phố, đến nay, các quận đã hoàn thành cải tạo 62 công viên, vườn hoa - vượt 137,7% kế hoạch đề ra.

Đối với sáu công viên xây dựng mới, gồm: Công viên Khu tưởng niệm danh nhân Chu Văn An, Công viên hồ điều hòa CV1, Công viên hồ điều hòa Khu đô thị tây nam Hà Nội, Công viên văn hóa, du lịch vui chơi giải trí Kim Quy, Công viên hồ Phùng Khoang và Công viên văn hóa, du lịch vui chơi giải trí Hà Đông, các sở, ngành và UBND các quận, huyện phối hợp với nhà đầu tư tập trung hướng dẫn, xử lý, đôn đốc, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Một số công viên đã hoàn thành nhiều hạng mục thi công, điển hình như Công viên hồ điều hòa CV1 đã cơ bản hoàn thành.

Ngoài ra, có 3 công viên quy mô lớn khác được bổ sung vào kế hoạch của thành phố, gồm Công viên thiên văn học - Khu đô thị Dương Nội, công viên Hữu nghị và Công viên, hồ điều hòa khu phía bắc và phần mở rộng phía nam nghĩa trang Mai Dịch. Trong đó Công viên thiên văn học, Công viên, hồ điều hòa khu phía bắc và phần mở rộng phía nam nghĩa trang Mai Dịch đã cơ bản hoàn thành, đưa vào khai thác phục vụ người dân. Như vậy, với 9 công viên mới đang được đầu tư xây dựng, người dân sẽ có thêm 320 ha không gian xanh trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, trên cơ sở đề xuất của UBND các quận, huyện Thành phố cũng đã hoàn thành xây dựng mới và đưa vào sử dụng 24 vườn hoa gồm vườn hoa ngõ 135 Núi Trúc, vườn hoa đầu ngõ 459 phố Đội Cấn và 5 điểm vườn hoa trong khu 7,2ha Vĩnh Phúc, vườn hoa, cây xanh phần diện tích đất xen kẹt giữa đường Thi Sách kéo dài và dự án 94 Lò Đúc... Đối với cải tạo, nâng cấp công viên, vườn hoa, Hà Nội đã hoàn thành đưa vào sử dụng 29 vườn hoa như vườn hoa Lê Trực, vườn hoa Vạn Xuân, vườn hoa Hoàng Diệu, vườn hoa Phan Đình Phùng, vườn hoa Trúc Bạch...

Các "không gian xanh" đã trở nên quen thuộc, gần gũi và trở thành một phần không thể thiếu của người dân Hà Nội.

Trong thời gian tiếp theo, Sở Xây dựng Hà Nội đang tiếp tục đôn đốc các quận, huyện, thị xã tiếp tục triển khai 182 công viên, vườn hoa, dự kiến hoàn thành trong năm 2025. Trong số này, quận Ba Đình có 3 vườn hoa, quận Hai Bà Trưng có 1 vườn hoa, quận Tây Hồ có 2 vườn hoa, quận Nam Từ Liêm có 2 vườn hoa, quận Long Biên có 1 công viên, 3 vườn hoa; huyện Đan Phượng có 29 vườn hoa, huyện Hoài Đức có 33 vườn hoa, huyện Đông Anh có 1 công viên và 107 vườn hoa.

Đáng chú ý, không chỉ đẩy mạnh các hoạt động cải tạo, xây mới công việc công tác quản lý các vườn hoa, công viên cũng đã được đổi mới rất nhiều, các không gian xanh đã trở nên gần gũi với người dân hơn bao giờ hết. Nếu như trước đây, các công viên ở Hà Nội bị bao quanh bởi hàng rào sắt, tạo cảm giác khép kín thì việc xóa bỏ các hàng rào, tạo thành không gian mở đã nhận được sự đồng tình ủng hộ của người dân. Đó là chưa kể sau khi hoàn thành hạng mục hạ tường rào, Công viên Tuổi trẻ Thủ đô, Công viên Thống Nhất như được khoác lên một diện mạo mới, hiện đại hơn, khang trang hơn khang trang. Các vỉa hè quanh khu vực này đã được cải tạo, sửa chữa, bổ sung hệ thống chiếu sáng và trồng hoa tạo ra một không gian mở, kết nối công viên với khu vực xung quanh.

Chị Nguyễn Thị Hồng, phường Trung Tự - Kim Liên chia sẻ: “Từ khi bỏ đi hàng rào tôi cảm giác không gian rộng hơn, không bị gò bó như trước. Các hè phố được cải tạo, chỉnh trang cũng trở nên sạch hơn, hiện đại hơn, ai cũng thích, ai cũng muốn vào công viên để thư giãn, giải trí và tập thể thao”.

Có thể nói, bằng những giải pháp đồng bộ từ Thành phố đến địa phương, những không gian xanh đã trở nên quen thuộc, gần gũi và trở thành một phần không thể thiếu của người dân Hà Nội. Đây cũng chính là động lực để các cơ quan chức năng tiếp tục “tự tin” xây dựng và phát triển thêm nhiều hơn nữa các không gian xanh của Thành phố.