Quan tâm quyền lợi của người dân khi cải tạo lại chung cư cũ

Từ chủ trương đến hành động

Hơn nửa thế kỷ qua, các khu tập thể, chung cư cũ đã gắn bó với hàng trăm nghìn người dân Thủ đô, thế nhưng, thời gian và sự xuống cấp đã khiến nhiều công trình trở thành “điểm nóng” về an toàn, vệ sinh và mỹ quan đô thị. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, trên địa bàn Hà Nội có 1.579 nhà chung cư cũ có tuổi thọ hơn 50 năm, chủ yếu được xây dựng vào giai đoạn 1960 - 1990. Sau khi rà soát, phân loại, có 200 nhà cấp C, 137 nhà cấp B và 7 nhà thuộc diện nguy hiểm cấp D.

Các nhà chung cư cũ tập trung chủ yếu tại khu vực nội thành và nội đô lịch sử, quy mô xây dựng các nhà chung cư thường có chiều cao từ 2 đến 6 tầng. Ngoài ra, có một số chung cư đơn lẻ độc lập phân bố rải rác trên địa bàn các phường trung tâm.

Trong nhiều năm qua, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội thường xuyên quan tâm, chỉ đạo các cấp, các ngành tập trung triển khai thực hiện để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị; cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư. Đây là nội dung được đặc biệt quan tâm nhằm nâng cao chất lượng sống, cải tạo không gian sống, cải thiện hạ tầng, tạo ra môi trường sống trong lành và an toàn hơn cho người dân, phát triển kinh tế nhằm cải thiện diện mạo đô thị, thu hút đầu tư, du lịch và tạo cơ hội việc làm, bảo tồn văn hóa, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử trong quy hoạch đô thị.

Thành phố cũng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích cải tạo chung cư cũ. Tuy nhiên, số dự án triển khai thành công vẫn chưa tương xứng với nhu cầu. Nhằm gỡ vướng mắc này, Thành phố đã có chủ trương làm “đồng bộ” cả khu theo quy hoạch thay vì cải tạo từng tòa riêng lẻ. Song song, Hà Nội tăng cường phân cấp cho các quận, huyện trước đây trong việc xác định phương án bồi thường, áp dụng hệ số K (tỷ lệ dùng để tính diện tích căn hộ mới mà người dân được nhận khi bàn giao căn hộ cũ để phục vụ cải tạo, xây dựng lại).

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, sau khi rà soát, phân loại, Hà Nội có 200 nhà chung cư cấp C, 137 nhà cấp B và 7 nhà thuộc diện nguy hiểm cấp D.

Tại nhiều buổi lấy ý kiến, hệ số K được dư luận quan tâm nhiều nhất. Đây là hệ số dùng để tính diện tích căn hộ tái định cư mà người dân được nhận lại sau khi bàn giao nhà cũ, được xác định dựa trên diện tích căn hộ cũ và một số yếu tố như tầng, vị trí, hiện trạng sở hữu.

Bà Nguyễn Thu Lan, sống tại khu tập thể cũ quận Ba Đình, cho biết: “Chúng tôi ủng hộ cải tạo, nhưng điều quan trọng là phải biết rõ cách tính hệ số K, căn hộ mới diện tích bao nhiêu, vị trí ở đâu. Nếu mọi thứ chỉ chung chung, người dân sẽ khó yên tâm bàn giao nhà”.

Còn theo anh Trần Văn Khải, tập thể Nguyễn Công Trứ, ngoài diện tích, vị trí tái định cư cũng rất quan trọng. Nếu được bố trí ở xa trung tâm, xa nơi làm việc, học hành của con cái thì cuộc sống bị đảo lộn.

Đặt người dân làm trung tâm

Theo nhiều chuyên gia, việc công khai minh bạch cách tính và công bố trước phương án bồi thường là chìa khoá để hạn chế khiếu kiện. Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, Đoàn Luật sư Hà Nội, mọi số liệu về diện tích, tình trạng sở hữu, phần diện tích lấn chiếm… cần được kiểm kê, niêm yết công khai. Khi người dân thấy mình được đối xử công bằng, họ sẽ đồng thuận. “Hệ số K là một yếu tố. Cần công khai toàn bộ số liệu kiểm kê diện tích, tình trạng sở hữu, phần cơi nới… để người dân thấy mình được đối xử công bằng. Khi quyền lợi minh bạch, họ sẽ hợp tác, dự án mới thuận lợi”, luật sư Nguyễn Văn Nam, Đoàn Luật sư Hà Nội chia sẻ.

Được biết, hiện thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết trình HĐND Thành phố quy định một số chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị; cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư trên địa bàn. Theo đề xuất, cơ chế hỗ trợ di dời, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị trong trường hợp cấp bách: Thực hiện theo quy định của Luật Đất đai năm 2024; trong đó, áp dụng chính sách bồi thường cao nhất cho các chủ sở hữu nhà, đất bị thu hồi.

Đối với chính sách và cơ chế hỗ trợ di dời, bồi thường, hỗ trợ tái định cư dự án cải tạo xây dựng lại nhà chung cư trên địa bàn Hà Nội trong trường hợp cấp bách, cũng ưu tiên được áp dụng chính sách bồi thường cao nhất cho các chủ sở hữu nhà, đất bị thu hồi. Đối với việc đấu giá quyền sử dụng đất dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị, dự án cải tạo xây dựng lại nhà chung cư trong trường hợp cấp bách: Thực hiện theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định của Chính phủ.

Theo Dự thảo của UBND Thành phố, số tiền thu được từ việc đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị, dự án cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư còn lại sau khi đã trừ các chi phí hợp lý sẽ được phân chia theo tỷ trọng tương ứng với phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư của các chủ sở hữu bị thu hồi để thực hiện dự án.

Dự thảo Nghị quyết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi cải tạo, chỉnh trang đô thị sẽ được xem xét, thông qua tại kỳ họp thường lệ giữa năm của HĐND Thành phố vào đầu tháng 9/2025. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội thực hiện mục tiêu cải tạo chung cư cũ trong thời gian tới.