Phải nêu đầy đủ quyền lợi, trách nhiệm của người dùng sản phẩm thử nghiệm khoa học công nghệ

Sáng nay (29/7), Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố quy định hoạt động thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội.

Các đồng chí: Nguyễn Lan Hương, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội; Phạm Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội chủ trì Hội nghị.

Đồng chí Nguyễn Lan Hương, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội phát biểu tại Hội nghị.

Việc ban hành Nghị quyết là cần thiết và cấp bách

Trình dự thảo Tờ trình và dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội về quy định hoạt động thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Việt Hùng cho biết: Chính phủ đã ban hành Nghị định số 94/2025/NĐ-CP ngày 29/4/2025 quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, cho thấy xu hướng mở rộng chính sách thử nghiệm sang các ngành kinh tế trọng điểm. Một số địa phương như TP.Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng đã chủ động ban hành nghị quyết riêng về thử nghiệm có kiểm soát trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Hà Nội là trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và khởi nghiệp quốc gia, vì vậy, việc xây dựng và ban hành Nghị quyết của HĐND Thành phố về hoạt động thử nghiệm có kiểm soát là cần thiết và cấp bách.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Việt Hùng trình dự thảo Tờ trình và dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội.

Việc ban hành Nghị quyết này sẽ tạo cơ sở pháp lý cụ thể cho phép các tổ chức, doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới trong phạm vi, thời gian nhất định với sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý. Qua đó, hỗ trợ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, gia tăng năng suất, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới.

Đồng thời, kết quả của các dự án thử nghiệm sẽ là căn cứ thực tiễn để đề xuất sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành. Trong khi chưa có văn bản pháp luật chung ở cấp quốc gia quy định đầy đủ về thử nghiệm có kiểm soát, việc HĐND thành phố Hà Nội - trên cơ sở phân quyền từ Luật Thủ đô (sửa đổi) - ban hành Nghị quyết quy định chi tiết về tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục thử nghiệm là phù hợp với thẩm quyền, luật pháp và yêu cầu thực tiễn.

Nghị quyết gồm 6 Chương, 27 Điều, quy định chi tiết về tiêu chí, điều kiện lựa chọn và trình tự, thủ tục đăng ký, thẩm định, cấp phép, điều chỉnh gia hạn và kết thúc việc thử nghiệm có kiểm soát; cơ chế hướng dẫn, kiểm soát quá trình thử nghiệm; chính sách khuyến khích, hỗ trợ thử nghiệm; kiểm soát rủi ro trong quá trình thử nghiệm; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình thử nghiệm có kiểm soát quy định tại Điều 25 của Luật Thủ đô.

Chuyên gia phản biện tại Hội nghị.

Về nội dung, sản phẩm, công nghệ, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới được lựa chọn thử nghiệm phải đáp ứng các tiêu chí có tính đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, giải quyết được vấn đề thực tiễn cấp bách của Hà Nội, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội tích cực. Việc thử nghiệm phải có phương án rõ ràng, lộ trình cụ thể, quản trị rủi ro chặt chẽ và đảm bảo an toàn cho người dùng, với phạm vi phù hợp năng lực kiểm soát của cơ quan quản lý…

Cần công khai, minh bạch toàn bộ quá trình thử nghiệm

Góp ý tại Hội nghị phản biện, TS. Lê Văn Hoạt, nguyên Phó Chủ tịch HĐND Thành phố cho rằng, Khoản 4, Điều 25 tại điểm d có quy định nguyên tắc về việc miễn trừ trách nhiệm dân sự và hình sự đối với tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có liên quan trong thực hiện thử nghiệm có kiểm soát. Trong 7 nguyên tắc ghi trong dự thảo không thấy có nội dung này. Đây là một nguyên tắc rất có ý nghĩa trong việc khuyến khích thực hiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Mặt khác, theo TS. Lê Văn Hoạt, Nghị quyết HĐND chỉ có thể bổ sung và cụ thể hóa thêm các nguyên tắc của Luật Thủ đô cho phù hợp với điều kiện cụ thể chứ không được quy định trái với những quy định tại Luật Thủ đô. Thêm nữa, tại Khoản 5, Điều 25 còn có quy định HĐND Thành phố quy định phạm vi miễn áp dụng các quy định pháp luật đối với từng dự án cụ thể trên cơ sở đánh giá về mức độ rủi ro và khả năng kiểm soát. Do vậy, mặc dù có quy định về nội dung này ở Điều 19, chương V nhưng không nên bỏ nội dung này trong nguyên tắc chung.

Đại biểu tham gia phản biện tại Hội nghị.

“Ngoài ra, tại Điều 6 về thời gian thử nghiệm có kiểm soát, thời gian của giấy phép thử nghiệm không được vượt quá thời hạn hiệu lực của 4 loại giấy tờ quy định trong dự thảo. Đề nghị cân nhắc thêm việc bổ sung thời hạn thực hiện dự án đầu tư ghi trong quyết định phê duyệt dự án đầu tư hoặc quyết định phê duyệt kết quả đấu thầu dự án vì trong một số dự án đầu tư có thể triển khai thử nghiệm áp dụng công nghệ mới hoặc cơ chế, chính sách đặc thù”, TS. Lê Văn Hoạt nêu.

Bày tỏ nhất trí, tán thành dự thảo Nghị quyết, ông Phạm Ngọc Thảo, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ - pháp luật đề nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung vào Điều 3, thêm một khoản về khái niệm “Thử nghiệm có kiểm soát” một cách tóm tắt. Thử nghiệm có kiểm soát là việc thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới có trính đổi mới sáng tạo, có khả năng mang lại giá trị, hiệu quả cao về kinh tế - xã hội mà pháp luật có quy định. Làm rõ khái niệm như vậy sẽ đầy đủ và logic với các niệm sau đó trong Điều 3. Như vậy, Điều 3 sẽ có 9 khoản.

Bên cạnh đó, ông Phạm Ngọc Thảo cũng đề nghị cần bổ sung, sắp xếp lại Khoản 2, Điều 5 của Nghị quyết về nguyên tắc, đảm bảo công khai, minh bạch, bình đằng giữa các tổ chức, doanh nghiệp về tiêu chí, điều kiện, quy trình đề xuất, đánh giá, lựa chọn, quyết định đã ký và thực hiện quyền, trách nhiệm trong quá trình thử nghiệm có kiểm soát. Quy định như vậy mới đầy đủ, chính xác về nguyên tắc cũng như cần thiết trong toàn bộ quy trình với tất cả các chủ thể liên quan đến thử nghiệm có kiểm soát.

Phản biện dự thảo Nghị quyết, PGS.TS Bùi Thị An, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Kinh tế, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho rằng, về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng cần làm rõ và phân loại theo lĩnh vực như: Công nghệ tài chính, giáo dục, môi trường, giao thông… để bảm bảo các cơ chế thử nghiệm phù hợp đặc thù từng ngành, tránh chung chung có thể dẫn đến khó thực hiện hoặc chồng chéo với các văn bản của Trung ương.

“Dự thảo Nghị quyết là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với tinh thần cải cách thể chế. Tuy nhiên, để dự thảo khả thi hơn cần rõ tiêu chí lựa chọn; rõ quy trình phê duyệt; rõ cơ chế phối hợp liên ngành; công khai, minh bạch toàn bộ quá trình từ tiêu chí, hội đồng xét duyệt, đơn vị trúng tuyển, kinh phí, tiến độ cấp kinh phí… Nếu làm được như vậy, khoa học và công nghệ sẽ tạo ra bước đột phá đóng góp cho sự tăng trưởng bền vững của Thủ đô”, bà An chia sẻ.

Đại biểu tham gia phản biện tại Hội nghị.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Nguyễn Lan Hương yêu cầu Sở Khoa học và Công nghệ tiếp thu đầy đủ các ý kiến phản biện của các chuyên gia; bổ sung, sửa đổi dự thảo Nghị quyết theo hướng rõ nội dung, rõ đặc thù Hà Nội đặc biệt là khi thành phố Hà Nội đã nằm trong mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO. Đặc biệt, nội dung người dùng sản phẩm thử nghiệm cần phải được thể hiện đầy đủ về quyền lợi, trách nhiệm khi tham gia các dự án.

Đồng chí Nguyễn Lan Hương yêu cầu đơn vị soạn thảo cần lưu ý đến tính công khai, minh bạch; hiệu quả và tác động xã hội cần phải được thể hiện bằng tính định lượng, cơ chế đánh giá. Đồng thời, Nghị quyết cần quy định rõ trách nhiệm giải trình, kiểm tra giám sát của các cơ quan liên quan.

"Trách nhiệm giải trình theo phân công khi phát sinh vấn đề, không chỉ là Sở Khoa học và Công nghệ, phần việc của ai thì người đó phải chịu trách nhiệm đến cùng", Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Nguyễn Lan Hương đề nghị.