Nhìn lại thị trường lao động năm qua: Thăng trầm nhưng vẫn có gam màu sáng

Thị trường lao động phục hồi tích cực dù vẫn còn “điểm nghẽn”

Theo thống kê của cơ quan chức năng, năm 2025 lực lượng lao động cả nước đạt khoảng 53,2 triệu người, tăng gần 590.000 người so với năm trước. Số người có việc làm đạt khoảng 52,4 triệu, tăng hơn 578.000 người; tỉ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động ở mức 2,22%, giảm nhẹ so với năm 2024. Tỉ lệ thiếu việc làm cũng giảm xuống còn 1,65%.

Những con số này cho thấy thị trường lao động cơ bản duy trì được đà phục hồi sau giai đoạn khó khăn. Khu vực thành thị tiếp tục là động lực chính, đóng góp tới 90% mức tăng lao động có việc làm của cả nước. Ngược lại, khu vực nông thôn tăng chậm hơn, phản ánh xu hướng dịch chuyển lao động về các trung tâm công nghiệp và dịch vụ.

Một điểm đáng chú ý là thu nhập bình quân tháng năm 2025 đạt khoảng 8,4 triệu đồng/người, tăng gần 9% so với năm trước. Lao động thành thị có thu nhập bình quân 10,1 triệu đồng/tháng, cao hơn mức 7,3 triệu đồng/tháng ở nông thôn; thu nhập của lao động nam vẫn cao hơn nữ.

Lực lượng lao động cả nước năm 2025 tăng gần 590.000 người so với năm trước. Ảnh minh hoạ

Với nhiều người lao động, sự cải thiện này mang lại cảm giác “dễ thở” hơn sau thời gian khó khăn. Anh Nguyễn Văn Hùng - công nhân một doanh nghiệp điện tử ở khu công nghiệp Thăng Long, chia sẻ: “Đơn hàng ổn định trở lại nên thu nhập của tôi cũng khá hơn năm trước. Dù chưa dư dả nhiều nhưng ít nhất đã bớt áp lực chi tiêu hằng tháng”.

Tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ tăng lên 29,2%, cho thấy chất lượng nguồn nhân lực từng bước được cải thiện. Tỉ lệ lao động phi chính thức giảm xuống còn khoảng 63,1%, phản ánh quá trình chuyển dịch sang việc làm chính thức với hợp đồng và chế độ bảo đảm tốt hơn.

Dù bức tranh tổng thể tương đối khả quan, thị trường lao động năm 2025 vẫn bộc lộ những “điểm nghẽn”. Tình trạng thiếu việc làm tăng nhẹ ở một số thời điểm, đặc biệt tại khu vực nông nghiệp và nhóm lao động phổ thông. Riêng quý IV/2025 có khoảng 784.000 người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động, trong đó khu vực nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn nhất.

Sự mất cân đối cung - cầu lao động giữa các vùng, ngành nghề và trình độ vẫn tồn tại: doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng, trong khi một bộ phận người lao động lại khó tìm được việc phù hợp. Lao động trung niên, lao động chưa qua đào tạo và lao động trẻ mới gia nhập thị trường là những nhóm dễ bị tổn thương khi mô hình sản xuất thay đổi nhanh chóng.

Chị Trần Thị Mai - 42 tuổi, từng làm việc trong lĩnh vực gia công truyền thống, cho biết: “Công ty bắt đầu đưa máy móc tự động vào nhiều hơn. Tôi muốn học thêm kỹ năng mới nhưng vừa đi làm vừa lo cho gia đình nên khó thu xếp, tôi khá căng thẳng vì không biết có đáp ứng được những yêu cầu mới của công việc hay không.”

Các chuyên gia nhận định thị trường đang bước vào giai đoạn “nâng chuẩn”. Doanh nghiệp không còn ưu tiên tuyển số lượng lớn lao động phổ thông mà chuyển sang tìm kiếm nhân lực có tay nghề, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng cao. Cơ hội việc làm vì thế vẫn rộng mở, nhưng yêu cầu ngày càng khắt khe.

Chủ động thích ứng với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng

Theo dự báo của ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm, năm 2026 nhu cầu tuyển dụng lao động có trình độ và kỹ năng có thể chiếm khoảng 60% tổng nhu cầu của thị trường. Các vị trí liên quan đến công nghệ, quản lý, sản xuất tiên tiến và dịch vụ chất lượng cao sẽ tiếp tục gia tăng.

Đào tạo, nâng cao trình độ tay nghề là yêu cầu tất yếu đối với người lao động để thích ứng với thị trường lao động ngày càng có những tiêu chuẩn khắt khe hơn. Ảnh minh họa

Chuyển đổi số, tự động hóa và tái cấu trúc sản xuất đang làm thay đổi nhanh cấu trúc việc làm. Nhiều vị trí giản đơn dần được thay thế bằng máy móc, phần mềm; trong khi các công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn, tư duy số và khả năng làm việc đa nhiệm ngày càng quan trọng. Thị trường không thiếu việc làm, nhưng “thiếu người phù hợp”.

Ở góc độ doanh nghiệp, xu hướng tuyển dụng cũng thay đổi rõ rệt: giảm quy mô nhân sự phổ thông nhưng tăng yêu cầu về năng suất, kỷ luật và kỹ năng. Điều này nâng cao hiệu quả sản xuất song cũng tạo áp lực cho những lao động chưa kịp nâng cấp năng lực.

Các tổ chức nhân sự quốc tế đánh giá Việt Nam vẫn là thị trường lao động hấp dẫn trong khu vực. Nền kinh tế duy trì tăng trưởng, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đổ vào và chính sách hỗ trợ thị trường lao động dần hoàn thiện. Giai đoạn 2025 - 2026, thị trường nhân sự Việt Nam được dự báo có thể tăng trưởng trên 14% mỗi năm, thuộc nhóm cao nhất châu Á - Thái Bình Dương.

Tuy vậy, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh và mô hình làm việc linh hoạt đang tái định hình thị trường. Lao động theo dự án, freelancer và làm việc bán thời gian gia tăng, mở ra cơ hội mới nhưng cũng kéo theo rủi ro về thu nhập và phúc lợi. Khoảng cách kỹ năng giữa nhóm thích ứng tốt và nhóm còn lại có nguy cơ nới rộng nếu thiếu chiến lược đào tạo phù hợp.

Để thị trường lao động phát triển bền vững, cơ quan quản lý đề xuất tăng cường kết nối cung - cầu, mở rộng hệ thống dịch vụ việc làm, hỗ trợ tín dụng tạo việc làm và thúc đẩy chuyển dịch lao động phi chính thức sang chính thức đồng thời, cần chú trọng đào tạo kỹ năng, ngoại ngữ và tác phong công nghiệp, đặc biệt với thanh niên và lao động trung niên.

Từ góc nhìn người lao động, mong muốn lớn nhất vẫn là được tiếp cận cơ hội đào tạo linh hoạt, chi phí phù hợp và gắn sát nhu cầu thực tế. Anh Nguyễn Ngọc Tuấn - xã Sơn Đồng, Hà Nội - một kỹ thuật viên lĩnh vực công nghệ thông tin chia sẻ: “Tôi mới chỉ có bằng trung cấp về công nghệ thông tin và hiện vẫn đang ổn định công việc của mình nhưng trước sự phát triển về công nghệ như bây giờ tôi thấy rất cần phải đi học thêm để nâng cao trình độ nếu không muốn bị tụt lại phía sau. Tuy nhiên, tôi cũng mong muốn cơ quan chức năng sẽ xây dựng các chương trình đào tạo có nội dung thiết thực, linh hoạt về thời gian, chi phí phù hợp để tôi có thể vừa làm, vừa học”.

Nhìn lại năm 2025, có thể xem đây là một năm “thăng trầm” nhưng theo chiều hướng tích cực. Việc làm tăng, thu nhập cải thiện, tỉ lệ thất nghiệp ổn định là những tín hiệu đáng khích lệ. Tuy nhiên, chặng đường phía trước là quá trình chuyển đổi mạnh mẽ, đòi hỏi cả người lao động và doanh nghiệp phải chủ động thích ứng với một thị trường ngày càng đề cao chất lượng, kỹ năng và năng suất.