Một thập kỷ bảo vệ, phát huy Nghi lễ và trò chơi Kéo co

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Lê Thị Ánh Mai nhấn mạnh: "Nghi lễ và trò chơi Kéo co là một thực hành văn hóa độc đáo, được hình thành bởi cộng đồng cư dân nông nghiệp nhằm phản ánh ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Ở Việt Nam, trò kéo co đã trở thành một phần không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa của cộng đồng, được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, mang trong mình tinh thần đoàn kết, sức mạnh và niềm vui hội làng".

Các đại biểu tham dự Hội thảo.

Lãnh đạo Sở cho biết, vào ngày 02/12/2015, tại phiên họp của Ủy ban Liên Chính phủ về Bảo vệ Di sản Văn hóa Phi vật thể của UNESCO tại Namibia, Nghi lễ và trò chơi Kéo co của Việt Nam, Campuchia, Hàn Quốc và Philippines đã được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào chung của các quốc gia trong hồ sơ đa quốc gia, mà còn là nguồn khích lệ to lớn đối với các cộng đồng thực hành di sản tại Việt Nam.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Lê Thị Ánh Mai phát biểu khai mạc hội thảo.

Sau 10 năm được ghi danh, các cộng đồng thực hành di sản Nghi lễ và trò chơi Kéo co tại Hà Nội cũng như tại các tỉnh Bắc Ninh, Phú Thọ, Lào Cai, Hưng Yên, Ninh Bình không ngừng bảo vệ, phát huy và lan tỏa giá trị di sản. Cùng với đó, sự kết nối quốc tế giữa Việt Nam với Hàn Quốc, Campuchia, Philippines đã mở ra một không gian giao lưu văn hóa rộng mở, kết nối giữa các cộng đồng, tôn vinh, đa dạng bản sắc văn hóa, củng cố tình hữu nghị giữa các dân tộc, vun đắp hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững trong khu vực.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân phường Long Biên phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân phường Long Biên cho biết: "Đối với người dân Long Biên, nghi thức Kéo co ngồi không chỉ là trò chơi dân gian, mà là một Nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, gắn liền với Đức Thánh Huyền Thiên Trấn Vũ và Đức Thánh Linh Lang Đại vương, phản ánh khát vọng của cư dân vùng châu thổ sông Hồng trong việc chống lũ, trị thủy, cầu cho Quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt".

Lãnh đạo phường Long Biên nhấn mạnh, tiếng hò "Kéo co" vang lên trong mỗi mùa Lễ hội không chỉ là âm thanh của một cuộc thi tài, mà còn là tiếng vọng ngàn đời của tinh thần đoàn kết, của sức mạnh cộng đồng, của khát vọng vươn lên làm chủ thiên nhiên và xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

TS. Lê Thị Minh Lý, Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

Kể từ khi được UNESCO ghi danh năm 2015, với sự quan tâm của Thành phố, quận Long Biên trước đây cùng sự đồng lòng của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương đã thực hiện nhiều biện pháp để bảo tồn và phát huy Di sản, như: tổ chức phục dựng nghi thức kéo co trong các mùa lễ hội truyền thống; tuyên truyền, giới thiệu giá trị Di sản qua các chương trình văn hóa, truyền thông; phối hợp nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học, đào tạo thế hệ trẻ; và quan trọng nhất là giữ gìn không gian văn hóa, cảnh quan, di tích gắn liền với di sản, đặc biệt là quần thể Đền Trấn Vũ - chùa Cự Linh - đình Ngọc Trì.

Hội thảo quốc tế lần này được tổ chức trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, khi đất nước đang trong giai đoạn đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, trong tiến trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ, những giá trị truyền thống - từ phong tục, tập quán đến các nghi lễ và trò chơi dân gian như Kéo co ngồi tại Đền Trấn Vũ càng trở nên thiêng liêng và có ý nghĩa sâu sắc. Chính những di sản ấy là nền tảng tinh thần, cội nguồn bản sắc, là sức mạnh nội sinh hun đúc bản lĩnh, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tăng cường gắn kết cộng đồng - những yếu tố then chốt trong quá trình xây dựng và phát triển bền vững.

Biểu diễn ca trù tại Hội thảo.

Về định hướng phát triển trong thời gian tới, phường Long Biên mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của Thành phố; sự hợp tác, chia sẻ của cộng đồng kéo co trong nước, quốc tế và huy động các nguồn lực xã hội hóa để: gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nghi lễ và trò chơi Kéo co ngồi, quần thể di tích Đền Trấn Vũ - chùa Cự Linh với phát triển công nghiệp văn hoá; xây dựng sản phẩm du lịch văn hoá đặc trưng, đưa di sản văn hóa phi vật thể vào đời sống đương đại thông qua giáo dục, du lịch, truyền thông số; tôn vinh các nghệ nhân, người gìn giữ di sản, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong công tác bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa.

Tại hội thảo, TS. Lê Thị Minh Lý, Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam, đã chia sẻ những thành tựu ấn tượng trong công tác bảo vệ và phát huy di sản Kéo co của Việt Nam trong 10 năm qua. Về nghiên cứu nhận diện di sản, từ chỗ chỉ có 6 cộng đồng được đưa vào hồ sơ năm 2015, đến nay đã có thêm 4 cộng đồng nữa được phát hiện, nghiên cứu và sẽ đề xuất để bổ sung. Đặc biệt, một cộng đồng vừa được ghi danh vào danh mục quốc gia là Kéo Cõi ở Nam Trực, tỉnh Nam Định (cũ) nay là tỉnh Ninh Bình.

Về bảo tồn tôn tạo không gian thực hành di sản, có 2 cộng đồng là Kéo Song ở Hương Canh và Kéo co Ngồi ở Thạch Bàn được đầu tư có quy hoạch với quy mô lớn trong nhiều năm. Các cộng đồng khác cũng được quan tâm mở rộng điều kiện thực hành.

TS. Lê Thị Minh Lý nhấn mạnh, tất cả các cộng đồng đều đang thực hành tốt, kể cả các cộng đồng mới được phát hiện, bởi vì hơn bao giờ hết họ hiểu di sản là của chính họ, là lời nhắn gửi của ông cha họ, là sự may mắn và sức mạnh của họ, là niềm vui của con trẻ và hạnh phúc của họ. Vì thế mà họ ra sức và tình nguyện giữ gìn.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Lê Thị Minh Lý cũng nhấn mạnh những điểm mới trong pháp lý bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể tại Luật Di sản văn hóa sửa đổi 2024. Theo TS. Lê Thị Minh Lý, Luật Di sản văn hóa sửa đổi 2024 mở ra nhiều cơ hội mới cho việc bảo vệ di sản Kéo co.