Làng tre Phú An: Nơi tre kể chuyện đất - người Việt Nam

Cây tre từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống người Việt, không chỉ hiện hữu trong kiến trúc làng quê, mà còn thấm sâu vào đời sống tinh thần, trở thành biểu tượng cho sự kiên cường, mềm mại mà bền bỉ - phẩm chất đặc trưng của người Việt. Nhưng trong nhịp sống hiện đại, khi bê tông hóa phủ đầy, hình ảnh của tre đang dần mai một.

Cây tre đã được lựa chọn không chỉ vì ý nghĩa biểu tượng, mà còn bởi khả năng sinh tồn bền bỉ, cải tạo đất mạnh mẽ. Tre được trồng để phục hồi thổ nhưỡng, từng bước biến vùng đất chết trở thành một khu bảo tồn sinh thái độc đáo, vừa là nơi nghiên cứu khoa học, vừa mở cửa phục vụ cộng đồng và du khách.

Làng tre Phú An - “Bảo tàng sống” của tre Việt giữa lòng phương Nam.

Theo tạp chí Du lịch TP.HCM, bước vào làng tre Phú An, điều đầu tiên du khách cảm nhận được không phải là những dịch vụ thương mại, mà là cảm giác thanh bình, trong lành - một thế giới khác biệt hoàn toàn với sự ồn ào ngoài phố thị. Tiếng gió rì rào qua hàng tre, tiếng chim hót, và màu xanh mát bao trùm khiến nơi đây trở thành không gian lý tưởng cho du lịch chữa lành.

Nhưng điều đặc biệt nhất của làng tre Phú An không nằm ở vẻ đẹp bề ngoài. Đây là nơi lưu giữ hơn 300 mẫu tre, bao gồm gần 90% các giống tre bản địa của Việt Nam - một “ngân hàng gen” sống động của loài cây được xem là linh hồn văn hóa Á Đông. Hệ thống bảng mô tả bằng ba ngôn ngữ (Việt - Anh - Pháp), phim tài liệu, hình ảnh và các tour tham quan có hướng dẫn viên đã giúp du khách hiểu sâu hơn về từng giống tre, ứng dụng của tre trong kiến trúc, y học, ẩm thực và văn hóa dân gian.

Làng tre Phú An không đi theo con đường kinh doanh du lịch đại trà. Thay vào đó, họ định vị mình như một trung tâm bảo tồn và giáo dục. Tất cả hoạt động tại đây đều xoay quanh triết lý “lấy tre nuôi tre”: dùng nguồn thu từ dịch vụ du lịch sinh thái (bán vé tham quan, tổ chức workshop làm đồ thủ công, ẩm thực từ tre...) để tái đầu tư vào hoạt động nghiên cứu, bảo tồn gen tre quý và chi trả cho đội ngũ nhân sự.

Đây chính là một mô hình du lịch bền vững kiểu mẫu - nơi giá trị kinh tế không làm phai nhạt mục tiêu khoa học và bảo tồn. Đặc biệt, việc tổ chức các chương trình giáo dục môi trường dành cho học sinh - sinh viên và gia đình giúp lan tỏa ý thức bảo vệ thiên nhiên từ sớm cho cộng đồng.

Phú An cũng không cô đơn trong hành trình của mình. Ngay từ đầu, dự án đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính quyền địa phương (tỉnh Bình Dương trước khi sáp nhập), các viện nghiên cứu trong nước và đặc biệt là sự hợp tác khoa học quốc tế - nổi bật là với các tổ chức tại Pháp. Chính sự phối hợp chặt chẽ nhiều bên đã giúp nơi đây duy trì chất lượng khoa học, đồng thời đảm bảo trải nghiệm du lịch nhẹ nhàng, sâu sắc và không xô bồ.

Không chỉ gây ấn tượng trong nước, làng tre Phú An đã trở thành một điểm đến uy tín trên bản đồ quốc tế về bảo tồn tre. Năm 2010, dự án giành Giải thưởng Xích đạo (Equator Prize) của Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP), nhờ sự kết hợp thành công giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế cộng đồng.

Đặc biệt, năm 2022, làng tre Phú An được Tổ chức Tre Thế giới (WBO) chọn làm địa điểm tổ chức Hội thảo Tre thế giới lần thứ tư - một cột mốc đánh dấu vị thế hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực bảo tồn và nghiên cứu tre.

Theo báo Chính phủ, bộ sưu tập tre ở đây được trồng theo từng khu vực: khu tre đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Bắc Bộ… Trên mỗi bụi được đánh dấu tên gọi địa phương, tên khoa học, tọa độ tìm thấy, thời gian và tên người sưu tập… để tiện cho việc nghiên cứu. Thường thì tre có thời gian nở hoa trong khoảng 5 - 60 năm một lần. Hoa tre có mùi hương hơi nồng và có màu vàng nhạt như màu đất.

Việc chăm sóc tre cũng khá quan trọng. Với khu đất 10 ha thì tưới tiêu phải tự động hoàn toàn. Các đường nước được kỹ sư cao cấp người Pháp Jacques Gurgand thiết kế rất tỉ mỉ và khoa học theo phương pháp tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước. Độ dài và đường kính của ống nước, các van khóa nước cũng được tính toán, đặt để hợp lý, sao cho ống tưới nhỏ giọt đến từng gốc tre thì chỉ là một ống nhựa màu đen nhỏ 3mm, khi tưới nước sẽ ngấm dần vào đất mà không phải chảy tràn ra một cách không cần thiết.

Làng tre Phú An không chỉ là nơi gìn giữ một phần ký ức văn hóa Việt, mà còn là biểu tượng cho một cách làm du lịch mới - nơi khoa học, giáo dục và phát triển cộng đồng được đặt lên hàng đầu. Đó là câu chuyện của sự phục hồi, của đam mê và của tầm nhìn dài hạn.

Giữa thời đại mà phát triển bền vững không còn là khái niệm xa vời, Phú An là minh chứng rõ ràng: Nếu có đủ yêu thương, kiến thức và sự cộng hưởng, một vùng đất từng hoang hóa vẫn có thể hồi sinh và trở thành điểm đến truyền cảm hứng cho cả thế giới - như chính cây tre Việt đã từng làm suốt hàng nghìn năm lịch sử.