Đền Cờn xứ Nghệ - Điểm hành hương linh thiêng mỗi độ xuân về

Dấu ấn lịch sử gắn với truyền thống dân tộc

Theo sử liệu và truyền thuyết dân gian, đền Cờn được xây dựng từ thế kỷ XIII dưới triều Trần. Ngôi đền thờ Tứ vị Thánh Nương, những vị nữ thần được nhân dân tôn kính vì đã hiển linh phù trợ triều đình trong công cuộc chống giặc ngoại xâm. Trải qua các triều đại Lê và Nguyễn, đền nhiều lần được trùng tu, mở rộng, trở thành quần thể kiến trúc bề thế như ngày nay.

Đền Cờn tọa lạc bên dòng Mai Giang ở phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An được mệnh danh là nơi linh thiêng nhất trong thế giới tâm linh của người dân xứ Nghệ. (Ảnh: QN)

Trong dân gian Nghệ An, vị thế của đền Cờn được khẳng định qua câu ca: “Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng”. Câu nói không chỉ phản ánh sự linh ứng mà còn cho thấy vai trò đặc biệt của ngôi đền trong đời sống tâm linh địa phương. Năm 1993, đền được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Từ đó đến nay đã phục dựng và mở rộng các lễ hội, phong tục truyền thống như: Lễ rước kiệu từ đền ngoài vào đền trong, lễ hội đua thuyền, các trò chơi dân gian (đẩy gậy, kéo co, cờ thẻ...) hay tục chạy ói vô cùng đặc sắc, lễ hội cầu ngư mang đậm phong tục nếp sống của ngư dân miền biển nơi đây.

Đền Cờn tọa lạc trên ngọn đồi cao, phía trước là dòng Mai Giang hiền hòa, phía xa là biển cả mênh mang, phía sau tựa núi. Sự kết hợp giữa sông, núi và biển tạo nên thế đất được xem là “tụ linh, tụ khí”. Theo quan niệm dân gian, tổng thể địa hình nơi đây có dáng hình chim phượng hoàng, tượng trưng cho sự thịnh vượng và bền vững.

Cả kiến trúc bên ngoài và bên trong của ngôi đền đều thể hiện sự tinh tế và điêu luyện trong thiết kế. Cổng đền dẫn vào sân, với 10 bậc đá dẫn đến tòa Nghi môn, là một kiệt tác kiến trúc với hình dáng hình chữ Công, bao gồm 2 tầng, 8 mái. Phía sau tòa Nghi môn là Chính điện, Trung điện và Hạ điện. Tòa ca vũ cũng độc đáo với 3 gian chính và 2 gian phụ, trang trí theo nhiều đề tài đặc sắc.

Không gian nơi đây luôn mang đến cảm giác khoáng đạt nhưng trang nghiêm. Những ngày đầu xuân, gió biển hòa cùng mùi hương trầm tạo nên bầu không khí đặc trưng khó quên.

Ông Phan Xuân An (Phú Thọ) cho biết năm nào ông cũng thu xếp thời gian về đền Cờn dâng hương. Theo ông, vị trí phong thủy đặc biệt cùng cảnh quan hài hòa khiến nơi đây trở thành điểm tựa tinh thần mỗi dịp năm mới. “Đến đền, tôi cảm thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn, như được tiếp thêm niềm tin cho một năm sắp tới”, ông chia sẻ.

Ngay từ sáng sớm, những ngày đầu năm Bính Ngọ khu vực đền Cờn đã rộn ràng bước chân người trẩy hội. (Ảnh: QN)

Kiến trúc cổ kính, chạm khắc tinh xảo

Tổng thể kiến trúc đền được xây dựng theo hình chữ Công, gồm Nghi môn, Chính điện, Trung điện và Hạ điện liên hoàn. Từ cổng đền, du khách bước qua mười bậc đá để lên tòa Nghi môn hai tầng, tám mái bề thế. Các đường nét kiến trúc cân xứng, hài hòa, thể hiện tư duy quy hoạch chặt chẽ của người xưa.

Bên trong đền, hệ thống cột, xà, kèo rường đều được làm bằng gỗ quý, chạm khắc công phu theo các đề tài “Tứ linh”, “Tứ quý”. Những mảng chạm nổi, chạm lộng sắc nét thể hiện tay nghề điêu luyện của nghệ nhân cổ. Từng chi tiết nhỏ đều được chăm chút kỹ lưỡng, góp phần tạo nên không gian trang nghiêm và giàu giá trị nghệ thuật.

Anh Việt Hải (Hà Nội), lần đầu ghé thăm, cho biết anh đặc biệt ấn tượng với kiến trúc cổ kính và các hoa văn chạm khắc tinh xảo trong đền. Theo anh, đây không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là nơi để tìm hiểu về nghệ thuật kiến trúc truyền thống và lịch sử của vùng đất Nghệ An.

Ngay từ sáng sớm những ngày đầu xuân, dòng người đã nối nhau tiến về sân đền. Hương khói nghi ngút, tiếng chuông ngân vang tạo nên không khí trang nghiêm nhưng không kém phần rộn ràng. Người dân địa phương và du khách từ nhiều tỉnh thành đều thành tâm dâng lễ, cầu mong sức khỏe, công việc hanh thông và gia đình ấm êm.

Theo anh Việt Hải, nơi đây không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là nơi để tìm hiểu về nghệ thuật kiến trúc truyền thống và lịch sử của vùng đất Nghệ An.

Để đảm bảo trật tự và thuận tiện cho du khách, ban quản lý đền đã bố trí bãi giữ xe rộng rãi, sắp xếp lại khu vực buôn bán và tăng cường công tác an ninh. Không gian trước cổng đền được giữ gìn thông thoáng, góp phần tạo ấn tượng đẹp cho người hành hương.

Từ ngày 19 đến 21 tháng Giêng âm lịch hằng năm, lễ hội đền Cờn được tổ chức long trọng với hai phần chính: phần lễ và phần hội.

Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như khai quang, yết cáo, khai hội, cầu ngư, đại tế và lễ tạ. Lễ cầu ngư mang ý nghĩa đặc biệt đối với cư dân vùng biển, thể hiện mong ước mưa thuận gió hòa, ra khơi bình an, tôm cá đầy khoang.

Phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa - thể thao như đua thuyền, đẩy gậy, bóng chuyền và các trò chơi dân gian. Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi mà còn góp phần bảo tồn giá trị truyền thống của địa phương.

Giá trị bền vững trong đời sống đương đại

Trải qua hàng trăm năm tồn tại, đền Cờn vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân xứ Nghệ. Trong nhịp sống hiện đại, nơi đây không chỉ là điểm hành hương mà còn là không gian giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc.

Với lịch sử lâu đời, kiến trúc đặc sắc và hoạt động lễ hội phong phú, đền Cờn tiếp tục là điểm du xuân tiêu biểu của miền Trung. Mỗi mùa xuân, dòng người lại tìm về nơi đây, mang theo niềm tin và hy vọng vào một năm mới bình an, thịnh vượng, để rồi khi rời bước, trong lòng mỗi người vẫn còn đọng lại âm vang của tiếng chuông và cảm giác thanh thản giữa không gian linh thiêng nơi cửa biển xứ Nghệ.

Bởi thế trong những ngày đầu năm mới Bính Ngọ 2026, hàng ngàn du khách cùng nhân dân địa phương đã đổ về đây, thành tâm dâng hương cầu những điều bình an đến gia đình trong năm mới.