Lan tỏa giá trị truyền thống của Phở Hà Nội trong dòng chảy công nghiệp sáng tạo

Phát biểu khai mạc chương trình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Lê Thị Ánh Mai chia sẻ: “Năm 2024 Tri thức dân gian “Phở Hà Nội” đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH&TTDL) đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây không chỉ là sự ghi nhận chính thức của Nhà nước đối với những giá trị văn hóa, lịch sử và khoa học của di sản; đồng thời cũng đặt ra yêu cầu đối với công tác bảo vệ, truyền dạy, quảng bá và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh hiện nay.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Lê Thị Ánh Mai phát biểu khai mạc.

Thực hiện Nghị quyết số 09 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Phở có vai trò đặc biệt quan trọng. Việc gắn kết giá trị truyền thống của Phở với xu hướng sáng tạo và đổi mới trong công nghiệp văn hóa chính là hướng đi bền vững, giúp di sản vừa phát huy giá trị, vừa giữ được bản sắc truyền thống, qua đó góp phần hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược phát triển văn hóa, kinh tế và xã hội của Thủ đô”.

Trong tháng 9 vừa qua, Hà Nội đã đề xuất với Bộ VH&TTDL xin chủ trương của Thủ tướng Chính phủ cho phép Hà Nội chủ trì phối hợp với các tỉnh, Thành phố có di sản “Phở” xây dựng Hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO ghi danh Phở vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là bước đi quan trọng thể hiện sự quyết tâm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời định vị thương hiệu ẩm thực “Phở” không chỉ trong nước mà còn trên trường quốc tế.

Lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao Lê Thị Ánh Mai và Phó Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị Nguyễn Anh Đức tặng hoa các nhà tài trợ.

Chuỗi chương trình nhằm tôn vinh và lan tỏa giá trị văn hóa “phở Hà Nội”, tôn vinh những những nghệ nhân, người thực hành nắm giữ và trao truyền các tri thức, kỹ năng, kỹ thuật, bí quyết chế biến phở. Đồng thời là dịp để các nhà nghiên cứu, nghệ nhân, chuyên gia ẩm thực, các doanh nghiệp và nhà quản lý cùng chia sẻ góc nhìn, câu chuyện và đề xuất những sáng kiến nhằm khẳng định giá trị văn hóa và lịch sử của phở; tìm hướng đi mới trong quảng bá, phát triển phở Việt trên bản đồ ẩm thực thế giới; kết nối phở với các ngành sáng tạo, du lịch, truyền thông và công nghiệp văn hóa.

Tại tọa đàm, Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hoá phi vật thể - Cục Di sản văn hoá, Bộ VHTT&DL Phạm Cao Quý cho biết, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO để ghi danh phở là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là bước tiếp nối của hành trình bảo tồn và phát huy di sản ẩm thực Việt, đồng thời khẳng định năng lực và vị thế của đất nước trong lĩnh vực di sản văn hoá. Đến nay, Việt Nam đã có 16 di sản văn hoá phi vật thể được UNESCO ghi danh, và chưa một hồ sơ nào bị từ chối. “Nếu thành công, phở sẽ là minh chứng mới cho sức sáng tạo và tinh thần gìn giữ của người Việt trong việc đưa giá trị văn hoá dân tộc ra thế giới” - ông Phạm Cao Quý nhấn mạnh.

Các đại biểu tham gia toạ đàm.

Tại nhiều trường đại học, đặc biệt là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), phở không chỉ được nhắc đến như một món ăn, mà còn như một trường hợp điển hình trong nghiên cứu di sản phi vật thể. Sinh viên được học về phở trong các môn du lịch, báo chí, văn hoá học, như một cách để hiểu về bản sắc Hà Nội, về sự giao thoa của truyền thống và hiện đại trong ẩm thực.

Tại toạ đàm, TS Lê Thị Thu Hương, Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế chia sẻ, việc đưa phở vào chương trình giảng dạy là cách để lan toả tình yêu và ý thức bảo tồn di sản đến thế hệ trẻ. Bà cho rằng, bảo tồn không chỉ là lưu giữ nguyên vẹn một món ăn, mà là tiếp tục truyền cảm hứng sáng tạo trên nền giá trị cũ. Chính tinh thần đó khiến phở có thể vượt ra khỏi biên giới của một món ăn, trở thành “đại sứ” văn hoá của Việt Nam trên bản đồ ẩm thực thế giới.

Đông đảo công chúng, người yêu di sản Phở trải nghiệm không gian giới thiệu, thưởng thức di sản văn hóa.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc giữ cho phở Hà Nội vẫn mang hương vị xưa là một thách thức lớn. Đời sống hiện đại khiến nhiều người quen với phở ăn liền, phở đóng gói hay thậm chí là mô hình “phở số” với robot và trí tuệ nhân tạo tham gia chế biến. Sự tiện lợi ấy là cần thiết, nhưng nó cũng đặt ra câu hỏi: liệu phở có còn giữ được linh hồn của mình nếu rời xa không gian văn hoá truyền thống?

Với nhiều người, phở chỉ thực sự trọn vẹn khi người thưởng thức cảm nhận được hơi thở văn hoá trong từng bát nước dùng, trong mùi hương hành hoa, trong không khí se lạnh của một sáng mùa đông Hà Nội. Những yếu tố tưởng chừng nhỏ bé ấy làm nên giá trị phi vật thể - thứ không thể số hoá hay thay thế bằng bất kỳ công nghệ nào.

Tuy nhiên, theo TS Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hoá (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội), bảo tồn không có nghĩa là đứng yên. Những biến tấu như phở cuốn, phở trộn, phở chiên phồng hay phở gà nghệ thuật cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của người Hà Nội. Sự sáng tạo ấy không làm mất đi bản sắc, mà giúp di sản tiếp tục sống trong đời sống hiện đại.

Cùng với đó, nhiều cơ quan báo chí và doanh nghiệp đã góp phần quan trọng trong việc quảng bá phở Hà Nội. Báo Kinh tế & Đô thị cùng các đơn vị như Acecook Việt Nam đã chung tay lan toả tinh thần bảo tồn và phát huy giá trị di sản, biến câu chuyện ẩm thực thành một phần của chiến lược phát triển văn hoá đô thị. Theo đó, chỉ khi cộng đồng cùng tham gia - từ nghệ nhân, sinh viên, người tiêu dùng cho tới doanh nghiệp - thì di sản mới thật sự có sức sống và ý nghĩa trong hiện tại.

Câu chuyện về phở không chỉ là hành trình bảo tồn, mà còn là tầm nhìn phát triển của một đô thị sáng tạo. Hà Nội đang từng bước biến những giá trị văn hoá truyền thống thành động lực cho tăng trưởng mới. Từ một món ăn, phở đã mở ra những hướng đi cho du lịch ẩm thực, cho quảng bá thương hiệu quốc gia, cho công nghiệp sáng tạo gắn với văn hoá.