Kỳ 1: Văn minh từ hành vi “đổ rác”

Hiện tại, trên địa bàn 4 quận nội đô đã triển khai nội dung về nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường, thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt. Điểm cẩu rác ngày cơ bản được xóa bỏ, điểm cẩu rác đêm giảm rõ rệt, không còn tình trạng ách tắc giao thông và gây mất mỹ quan đô thị do tập kết xe gom rác. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những bất cập. Tại một số khu vực, người dân chưa tuân thủ giờ đổ rác, dẫn đến rác thải bị vứt bừa bãi trên vỉa hè, lòng đường. Một số nơi, mặc dù đã có thùng rác công cộng, nhưng nhiều người vẫn có thói quen “tiện đâu vứt đó”, gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến cảnh quan.

Đổi mới phương thức thu gom

Một trong những yếu tố cơ bản để đánh giá ý thức bảo vệ môi trường của người dân chính là cách họ xử lý rác thải sinh hoạt. Hiện nay, trên địa bàn 4 quận nội đô (Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng), thành phố đã triển khai nhiều biện pháp nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường, cải thiện công tác thu gom và vận chuyển rác thải. Nhờ đó, các điểm tập kết rác lộ thiên (điểm cầu rác) đã cơ bản được xóa bỏ, tình trạng ùn tắc giao thông và mất mỹ quan đô thị do xe gom rác gây ra cũng giảm đáng kể.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những bất cập. Tại một số khu vực, người dân chưa tuân thủ giờ đổ rác, dẫn đến rác thải bị vứt bừa bãi trên vỉa hè, lòng đường. Một số nơi, mặc dù đã có thùng rác công cộng, nhưng nhiều người vẫn có thói quen “tiện đâu vứt đó”, gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến cảnh quan. Trong khi đó, ở những khu vực được quản lý tốt như phố cổ, các tuyến phố văn minh đô thị, ý thức người dân đã được nâng cao rõ rệt. Rác được phân loại, đúng giờ, đúng nơi quy định, góp phần giữ gìn môi trường sạch đẹp.

Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Lao động Thủ đô, từ đầu năm 2025, trên địa bàn 4 quận nội đô gồm Ba Đình, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Công ty TNHH MTV Môi trường Hà Nội (Urenco) đã không thu rác ngày, từ đó giảm khối lượng rác ngày (từ 252 tấn/ngày xuống còn 67 tấn/ngày) và bỏ điểm cẩu rác ngày từ 139 điểm xuống còn 8 điểm cẩu).

Xe cẩu rác "ùn ứ" trong thời gian cao điểm cẩu rác trên phố Đội Cấn.

Tuy nhiên, đi đôi với hiệu quả này là những “áp lực” trong các khung giờ thu gom, tạo nên tình trạng “ùn ứ” cục bộ đối với các xe thu gom rác trên một số tuyến đường nhất là tại các khung giờ cao điểm buổi tối. Đặc biệt, dù đã tăng cường mức độ xử phạt hành chính cả trực tiến lẫn gián tiếp nhưng tại nhiều tuyến phố, tình trạng đổ rác không đúng giờ, không đúng nơi quy định vẫn thường xuyên diễn ra.

Được biết, nhằm tăng cường hơn nữa hiệu quả thu gom, hồi đầu tháng 3/2025, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội (Urenco) đã ký kết Thỏa thuận hợp tác thực hiện nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường trên địa bàn 4 quận nội đô (bao gồm quận Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa và Ba Đình) với Công ty Cổ phần Năng lượng Môi trường Thiên Ý Hà Nội.

Theo đó, đơn vị sẽ sử dụng 1 loạt xe 3 bánh để kiểm tra định kỳ các tuyến phố (20 phút/lần), việc này sẽ đảm bảo rác vứt ra được gom ngay vào xe 3 bánh. Việc phát hiện rác sẽ được giám sát qua cả hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo AI. Người trực tại nhà điều hành sẽ báo ngay cho lực lượng kiểm tra để thu gom rác rơi trong vòng 15 phút. Công nhân vệ sinh trực tiếp cũng được trang bị thêm máy bơm áp, phụt nước để đưa rác sang 2 bên kết hợp xe quét hút. Toàn bộ đều được thực hiện bằng máy hiện đại. Đáng chú ý, các điểm tập kết rác hiện nay cũng sẽ được xóa bỏ. Thay thế bằng thùng ép rác chuyên nghiệp. Khi rác thu gom về sẽ được máy ép rồi vận chuyển đi nơi khác.

Theo phương thức thu gom mới, rác từ các hộ gia đình đều phải cho vào túi kín, gạn bỏ nước và chuyển giao cho đơn vị thu gom, vận chuyển theo hình thức đưa trực tiếp lên phương tiện thu gom, vận chuyển.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc xử dụng các máy ép rác sẽ mang lại hiệu quả “kép” cho môi trường. Thứ nhất, bỏ được trạm trung chuyển, không gây ô nhiễm trong khu dân cư. Thứ hai, ngân sách sẽ tiết kiệm được nhiều chi phí vận chuyển, do trước nay xe rác cứ 6 - 7 tấn là đầy. Nay 30 tấn chuyển một chuyến giảm tiền vận chuyển và ô nhiễm...

Thay đổi từ ý thức

Nhằm tăng cường hơn nữa công tác giám sát, đảm bảo môi trường, thành phố Hà Nội đã chỉ đạo các địa phương triển khai lắp đặt hệ thống camera giám sát tại địa bàn 4 quận nội thành (Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Ba Đình, Đống Đa) nhằm kiểm soát tình trạng xả rác không đúng nơi quy định, hướng tới xóa bỏ các bãi rác tự phát. Đây là một giải pháp quan trọng giúp nâng cao ý thức người dân và cải thiện môi trường đô thị.

Thực tế cho thấy, không phải đến bây giờ thành phố Hà Nội mới triển khai lắp camera giám sát, phạt “nguội” hành vi đổ rác bừa bãi. Trước đó, mô hình này đã triển khai tại một số địa bàn và thu được những kết quả nhất định. Hiệu quả của mô hình lắp camera giám sát theo hình thức xã hội hóa tại các phường Đội Cấn là một ví dụ.

Hình ảnh người dân bỏ rác không đúng nơi quy định được ghi nhận qua camera giám sát.

Thời gian đầu khi camera mới được lắp đặt, cùng với đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng, các biện pháp tăng cường phát hiện, xử lý vi phạm bước đầu phát huy tác dụng. Các tổ kiểm tra, ứng trực được thành lập tập trung kiểm tra, trực chốt nhắc nhở nhân dân đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, lập biên bản các trường hợp vi phạm. Các cơ quan, đơn vị, hộ dân, chủ cơ sở kinh doanh tại mặt phố cũng được huy động chia sẻ dữ liệu camera để phục vụ quản lý, phát hiện vi phạm vứt rác không đúng quy định, thông báo kịp thời.

Những ngày đầu phải huy động 12 tổ bảo vệ an ninh trật tự trực chốt tại 25 điểm chân rác thường xuyên có vi phạm trên địa bàn, đến nay chỉ duy trì 13 tổ kiểm tra thường xuyên. Nhiều người mang rác đi đổ không đúng quy định thấy có người giơ điện thoại lên quay phim, chụp ảnh hay được nhắc nhở đã tự giác mang rác về, bởi biết rõ nếu cố tình không chấp hành sẽ bị xử phạt. Các hộ gia đình, hộ kinh doanh đã dần thích nghi, chấp hành phân loại và bỏ rác đúng theo phương án về thời gian, địa điểm và cách thức bỏ rác: Bỏ rác vào túi kín, thùng kín đúng nơi quy định, gạn bỏ nước trong rác, đổ rác 1 lần/ngày. Năm trường hợp cố tình vi phạm đổ rác thải sinh hoạt không đúng quy định đã bị UBND phường xử phạt hành chính.

Chia sẻ về hiệu quả, ông Ngô Mạnh Sơn, Tổ trưởng Tổ dân phố số 6, phường Đội Cấn cho biết, hình thức tuyên truyền đa dạng: qua trang Zalo, bảng tin, đến từng nhà tuyên truyền trực tiếp. Thường xuyên giám sát, kiên trì và kiên quyết nhắc nhở các trường hợp không chấp hành tốt bước đầu tạo chuyển biến tích cực. Người dân nhận thức rõ không chỉ giữ sạch nhà mình mà còn góp sức xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp cho cả cộng đồng, các hành vi đổ xả chất thải, rác thải bừa bãi gây mất vệ sinh môi trường vắng bóng, các điểm chân rác bị xóa bỏ.

Dù đã tăng cường tuyên truyền và cả xử phạt nghiêm nhưng tình trạng đổ rác bừa bãi vẫn diễn ra thường xuyên ngay dưới biển cảnh báo "khu vực cấm đổ rác", "khu vực đã có camera giám sát".

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng cùng triển khai camera giám sát nhưng không phải địa bàn nào cũng đạt được mục tiêu kiểm soát tình trạng xả rác bừa bãi. Thực tế nhiều năm qua, một số phường trên địa bàn thành phố Hà Nội đã triển khai việc lắp đặt camera. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạn, rác thải vất bừa bãi ngay sau những tấm biển thông báo “cấm đổ rác”. Nhiều điểm cắm biển cảnh báo “khu vực cấm đổ rác”, “đổ rác sai quy định bị phạt từ 1 - 2 triệu đồng” thậm chí bổ sung cả thông báo “khu vực có camera giám sát” nhưng tình trạng vứt rác bừa bãi hầu như không được cải thiện.

Xây dựng nếp sống văn minh trong bảo vệ môi trường không phải là việc một sớm một chiều, mà đòi hỏi sự kiên trì, đồng lòng của cả xã hội. Mỗi hành động nhỏ, từ việc đổ rác đúng giờ, phân loại rác tại nguồn, đến việc hạn chế sử dụng đồ nhựa, đều góp phần làm cho Hà Nội trở thành một thành phố xanh - sạch - đẹp. Mọi việc đều bắt đầu từ những điều đơn giản nhất, đó chính là trách nhiệm của mỗi người dân đối với môi trường xung quanh.