Hương vị Tết ở làng lá dong Tràng Cát

Nhịp lao động hối hả giữa sắc xanh làng ven đô

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km, thôn Tràng Cát được xem là vùng trồng lá dong truyền thống có lịch sử hàng trăm năm. Theo người dân địa phương, nghề trồng lá dong đã gắn bó với mảnh đất này hơn 400 năm, nhiều gia đình đã tiếp nối nghề truyền thống qua bốn, năm thế hệ. Chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên danh tiếng cho Tràng Cát - nơi được mệnh danh là “thủ phủ lá dong” của Thủ đô.

Đến Tràng Cát vào những ngày cuối năm, chúng ta dễ dàng cảm nhận được một nhịp sống rất khác. Không khí Tết nơi đây đến sớm hơn thường lệ, không phải bằng sắc đào, quất cảnh, mà bằng màu xanh trải dài của những ruộng lá dong phủ kín khắp lối xóm, sân nhà.

Ruộng lá dong xanh mướt ở làng Tràng Cát (xã Thanh Oai, Hà Nội) vào mùa cao điểm giáp Tết Nguyên đán, cung cấp nguyên liệu gói bánh chưng truyền thống.

Giữa những luống lá cao ngang đầu người, bóng người thoăn thoắt hiện ra rồi khuất vào sắc xanh. Tay cắt lá, tay gom bó, từng công đoạn nối tiếp nhau liên tục, tạo nên nhịp lao động đều đặn đã trở thành quen thuộc mỗi độ Tết về. Từ sáng sớm đến chiều muộn, con đường làng vốn yên ả, nay trở nên nhộn nhịp hơn bởi xe chở lá dong ra vào liên tục. Trong sân các hộ dân, lá được xếp thành từng chồng ngay ngắn, phủ bạt cẩn thận để giữ độ tươi.

Người dân làng lá dong Tràng Cát tất bật thu hoạch lá dong những ngày giáp Tết, chuẩn bị nguồn lá phục vụ nhu cầu gói bánh chưng trên thị trường.

Với hơn 3 hécta trồng lá dong, gia đình bà Phan Thị Lý (thôn Tràng Cát) cho biết, từ những ngày đầu tháng Chạp, công việc trong gia đình gần như kéo dài từ sáng sớm đến khi trời tối hẳn.

“Cứ gần Tết là cả nhà gần như ăn ngủ cùng lá dong. Lá dùng để gói bánh chưng phải đạt yêu cầu rất khắt khe: to bản, xanh đều, không rách, không sâu bệnh. Muốn có lá đẹp, người trồng phải chăm sóc từ nhiều tháng trước, dọn gốc thường xuyên để cây ra mầm khỏe. Lá cắt trong ngày phải xử lý ngay, chậm khâu nào là lá dễ mất màu”, bà Lý chia sẻ.

Theo bà Lý, điều làm nên tên tuổi của lá dong nơi đây không chỉ nằm ở diện tích trồng lớn mà còn ở chất lượng lá.

“Lá dong Tràng Cát là giống lá nếp, tàu lá mềm, bầu lá tròn, cuống dài nên gói bánh rất thuận tay. Bánh chưng gói bằng lá dong Tràng Cát luộc xong bánh xanh đều, màu rất tươi, lại có mùi thơm đặc trưng. Cũng bởi vậy, cứ mỗi dịp giáp Tết, lá dong Tràng Cát luôn được các hộ gói bánh và tiểu thương đặt mua từ sớm. Vào những ngày cao điểm, gia đình phải huy động thêm nhân công để kịp tiến độ giao hàng”, bà Lý chia sẻ thêm.

Bà Phan Thị Lý (xã Thanh Oai) tất bật phân loại lá phục vụ thị trường bánh chưng những ngày cận Tết.

Cùng nhịp tất bật ấy, bà Nguyễn Thị Tuất (thôn Tràng Cát) cũng đang bận rộn phân loại lá dong trong sân nhà. Những tàu lá sau khi thu hoạch được rửa sạch, xếp thẳng, bó gọn gàng trước khi chuyển cho khách.

“Lá dong bây giờ không chỉ bán số lượng mà còn bán cả hình thức. Khách nhìn rất kỹ màu lá, độ đều, nên công đoạn sau thu hoạch ngày càng tốn nhiều thời gian và công sức hơn. Dù vất vả, nhưng mỗi mùa Tết đến, nhìn lá mình trồng được dùng để gói bánh chưng là thấy Tết đã ở rất gần”, bà Tuất cho biết.

Khi những tàu lá dong được chọn lọc, xếp thẳng và bó gọn, nhịp lao động ở Tràng Cát cũng bước sang giai đoạn cuối. Công việc lúc này không còn gấp gáp như ngoài ruộng, nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm đã tích lũy qua nhiều năm gắn bó với nghề. Dưới những hiên nhà, trong sân gạch quen thuộc, từng bó lá được vuốt phẳng, sắp xếp ngay ngắn, giữ trọn sắc xanh và độ tươi. Đó là khoảng lặng hiếm hoi giữa mùa cao điểm, khi người trồng lá hoàn tất những khâu cuối cùng, để từng tàu lá dong mang theo công sức của cả vụ mùa, sẵn sàng góp mặt trong những gian bếp đỏ lửa ngày Tết.

Từ ruộng lá ven đô đến mâm cỗ ngày xuân

Cuối năm, Tràng Cát bước vào những ngày bận rộn nhất. Trên những thửa ruộng lá dong xanh mướt, người dân tỏa ra từng luống, cúi mình thu hái trong nhịp lao động quen thuộc. Những tàu lá vừa rời khỏi gốc vẫn giữ nguyên sắc xanh non, được đặt ngay ngắn ven bờ, xếp chồng lên nhau thành những dải màu nối dài theo lối đi làng.

Rời khỏi cánh đồng, lá dong theo chân người dân trở về từng nếp nhà. Sân gạch, hiên bếp, khoảng trống trước cửa đều được tận dụng làm nơi sơ chế. Sắc xanh phủ kín không gian sống, len vào từng góc nhỏ của làng quê ven đô. Dưới bàn tay đã quen nghề, từng tàu lá được rửa sạch, vuốt phẳng, xếp thẳng hàng rồi bó gọn. Người trồng hiểu rằng, chất lượng của lá dong không chỉ nằm ở ruộng, mà còn được quyết định ở từng công đoạn sau thu hoạch.

Lá dong sau thu hoạch được người dân Tràng Cát chọn lọc, xếp thẳng và bó gọn trong sân nhà, giữ độ tươi trước khi đưa đi tiêu thụ dịp Tết.

Khi chiều dần buông, Tràng Cát bớt đi vẻ tĩnh lặng thường ngày. Những chuyến xe nối nhau rời làng, trên thùng xe là sắc xanh của lá dong được xếp kín, âm thầm theo bánh xe hướng về phố thị. Ít ai biết rằng phía sau mỗi bó lá là những ngày người dân bám ruộng, giữ từng sắc lá, canh từng độ tươi để kịp đưa “ngọc xanh” của làng nghề đến tay người gói bánh.

Giữa không gian ven đô, nơi nhịp sống hiện đại đang lan dần về làng quê, Tràng Cát vẫn giữ lại một nhịp điệu riêng. Đó là nhịp của lao động bền bỉ, của những công việc lặp lại qua nhiều năm nhưng không thể làm vội.

Từ làng lá dong Tràng Cát, sắc xanh của lá dong theo chân người dân vào gian bếp Tết, góp phần làm nên hương vị bánh chưng truyền thống.

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều nghề nông truyền thống dần mai một, nhưng ở Tràng Cát, nghề trồng lá dong vẫn được người dân bền bỉ gìn giữ. Không chỉ bởi giá trị kinh tế, mà còn là cách để người dân gìn giữ một phần ký ức Tết gắn liền với chiếc bánh chưng xanh.

Mỗi tàu lá dong được thu hoạch không chỉ là sản phẩm của ruộng đồng, mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, sự cần mẫn và tình yêu nghề của người dân Tràng Cát. Từ làng ven đô, sắc xanh ấy theo những chuyến xe tỏa đi khắp phố phường, để rồi trong những gian bếp đỏ lửa ngày Tết, kết tinh thành hương vị quen thuộc của chiếc bánh chưng xanh trên mâm cỗ đầu xuân.