Đổi mới tư duy, nhận thức để đột phá phát triển giáo dục

Theo Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn, nhiệm kỳ 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng là một giai đoạn đặc biệt đối với ngành GD&ĐT. Đây là giai đoạn tiếp tục triển khai mạnh mẽ việc đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT cùng các chủ trương, định hướng lớn của Trung ương. Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ cùng sự nỗ lực của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, học sinh và sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân, phụ huynh, ngành GD&ĐT đã đạt được những kết quả quan trọng.

Các mục tiêu, chỉ tiêu và yêu cầu được đề ra trong Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng về cơ bản đã được hoàn thành, trong đó một số nội dung hoàn thành sớm và đạt kết quả tích cực.

Nhiệm kỳ 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, ngành GD&ĐT đã đạt được những kết quả quan trọng.

Tuy nhiên, đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế - xã hội, cùng những mục tiêu phát triển mới được đặt ra trên cơ sở thực tiễn. Trước mục tiêu phấn đấu đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập trung bình cao, nền giáo dục Việt Nam thuộc nhóm 20 quốc gia có hệ thống giáo dục phát triển hàng đầu thế giới, yêu cầu phát triển GD&ĐT phải đặt ra với một cường độ, tốc độ, quy mô, tính chất ở tâm mức mới, cao hơn so với giai đoạn trước.

Trước yêu cầu này, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW vào tháng 8/2025; xác định mục tiêu đột phá phát triển GD&ĐT, hiện đại hóa, nâng cao chất lượng GD&ĐT nhằm phát triển con người toàn diện, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp phát triển đất nước. Nghị quyết số 71-NQ/TW được ban hành có ý nghĩa định hướng quan trọng, tạo cơ sở cho những thay đổi mang tính chiến lược trong phát triển GD&ĐT thời gian tới.

Cũng theo Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 71-NQ/TW sẽ có rất nhiều việc phải làm. Ngành GD&ĐT đang triển khai với một tinh thần, quyết tâm mới và ý chí rất cao. Trong đó, nhiệm vụ đặt ra trước hết và có ý nghĩa nền tảng là đổi mới tư duy, nhận thức về GD&ĐT. Đây được xác định là khâu mở đầu có vai trò đặc biệt quan trọng, làm cơ sở và tiền đề để triển khai đồng bộ các nội dung đổi mới tiếp theo.

Đổi mới tư duy bao gồm việc xác lập nhận thức mới về vai trò, vị trí, trách nhiệm, sứ mệnh của GD&ĐT; nhận thức đầy đủ, thống nhất về vai trò, vị trí chủ đạo của Nhà nước; vị trí nòng cốt của hệ thống giáo dục công lập; về việc huy động, đầu tư và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho GD&ĐT. Cùng với đó là nhận thức mới về tự chủ trong giáo dục; đặc biệt, gia tăng sự lãnh đạo toàn diện của tổ chức Đảng trong cơ sở giáo dục, đặc biệt là cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Cụ thể, gia tăng vai trò định hướng của Đảng trong công tác đào tạo, nhất là đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Tinh thần là hệ thống cơ sở giáo dục công lập, đặc biệt các trường đại học công lập, cần tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới.

Đối với giáo dục phổ thông, giai đoạn tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới theo chiều sâu, trên cơ sở kế thừa những kết quả đạt được trong quá trình triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Ngoài ra, việc chuẩn bị và huy động các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Hiện nay, ngành GD&ĐT đang tích cực triển khai Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng GD&ĐT giai đoạn 2026 - 2035.

Chương trình mục tiêu quốc gia này đặt ra các mục tiêu cụ thể về trang bị, cải thiện cơ sở vật chất cho các cấp học, từ giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông đến giáo dục đại học; trong đó trọng tâm là hiện đại hóa các cơ sở giáo dục đại học và một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trọng tâm, trọng điểm; xác định rõ các đối tượng, đơn vị thụ hưởng đầu tư. Thông qua tăng cường nguồn lực tài chính, đẩy mạnh đầu tư từ ngân sách Nhà nước, nâng cao tỷ lệ chi cho giáo dục và nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục, kỳ vọng sẽ tạo ra diện mạo mới cho hệ thống giáo dục, góp phần thúc đẩy nhanh hơn sự phát triển về quy mô, chất lượng, cơ cấu và vị thế của các cơ sở giáo dục đại học trong giai đoạn tới…

Theo tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW, Bộ GD&ĐT cũng đã đưa vào Kế hoạch công tác 5 năm rất nhiều nhiệm vụ. Đối với giáo dục mầm non, ngành sẽ tập trung hoàn thiện và triển khai Chương trình giáo dục mầm non mới song song, đồng bộ với việc thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 5 tuổi. Chương trình mới được xây dựng theo định hướng phát triển toàn diện trẻ em, chú trọng các yếu tố về thể chất, sức khỏe và kỹ năng, đáp ứng yêu cầu chăm sóc, giáo dục trẻ trong giai đoạn mới.

Đối với giáo dục phổ thông, giai đoạn tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới theo chiều sâu, trên cơ sở kế thừa những kết quả đạt được trong quá trình triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trong đó, một trong những trọng tâm là hoàn thiện việc trang bị kỹ năng, phát triển toàn diện người học; tổ chức đào tạo tốt hơn các môn học mới như: Mĩ thuật, Giáo dục thể chất… nhằm bảo đảm mục tiêu giáo dục toàn diện.

Ngoài ra, một nhiệm vụ rất quan trọng đang được ngành GD&ĐT tích cực triển khai là từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Đây là nhiệm vụ nhiều thách thức, song với quyết tâm cao, sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của các địa phương, ngành GD&ĐT tin tưởng sẽ từng bước thực hiện hiệu quả, hướng tới hoàn thành các mục tiêu đặt ra đối với giáo dục phổ thông trong thời gian tới.

Mục tiêu 5 năm tới, ngành GD&ĐT cũng sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số; xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu ngành; phát triển hệ thống học liệu mở, học liệu dùng chung. Đồng thời, xây dựng và triển khai chiến lược về trí tuệ nhân tạo (AI), ứng dụng AI trong giáo dục theo hướng có kiểm soát, an toàn và hiệu quả cũng là một yêu cầu mới, vừa mở ra nhiều cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức.