Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII: Hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh cung cấp điện

Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 500/QĐ-TTg ngày 15/5/2023, đưa ra nhiều điểm đổi mới, trong đó có tính động và mở. Quy hoạch này hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo cam kết tại COP26, đồng thời đảm bảo tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 7%/năm giai đoạn 2021 - 2030, và từ 6,5-7,5% trong giai đoạn 2031 - 2050, phù hợp với Nghị quyết số 81/2023/QH15 của Quốc hội.

Ngay sau khi Quy hoạch điện VIII được ban hành, Bộ Công Thương đã tích cực triển khai kế hoạch thực hiện, với các quyết định quan trọng như Quyết định số 262/QĐ-TTg ngày 1/4/2024 và Quyết định số 1682/QĐ-TTg ngày 28/12/2024. Bộ cũng xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản quan trọng, bao gồm Luật Điện lực sửa đổi, các nghị định về mua bán điện trực tiếp, khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà, và hệ thống thông tư về khung giá năng lượng tái tạo, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long phát biểu tại hội thảo.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn đối diện nhiều khó khăn. Nhiều dự án quan trọng đang chậm tiến độ, đặc biệt là nguồn nhiệt điện khí LNG, khi chỉ có 3/13 dự án đang triển khai đúng kế hoạch. Các dự án tua-bin khí nội địa như Báo Vàng và Cá Voi Xanh gặp thách thức do chưa xác định rõ trữ lượng và tiến độ khai thác. Nhiều dự án năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời gặp rào cản do giá điện chưa đủ hấp dẫn và quy trình thủ tục đầu tư còn phức tạp. Bên cạnh đó, các dự án điện khí nhập khẩu yêu cầu vốn đầu tư lớn, công nghệ hiện đại, thời gian chuẩn bị và xây dựng kéo dài.

Ngoài ra, tình hình trong nước và quốc tế cũng có nhiều biến động tác động đến nhu cầu tiêu thụ điện và định hướng phát triển nguồn điện. Cụ thể, Nghị quyết số 174/2024/QH15 của Quốc hội ngày 30/11/2024 đề cập đến việc tiếp tục triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận với quy mô công suất 6.000 MW, có thể làm thay đổi đáng kể cơ cấu nguồn điện quốc gia. Bên cạnh đó, Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 3/1/2025 của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 trên 8%, giai đoạn 2026 - 2030 đạt mức hai con số, kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện tăng từ 12-16% mỗi năm…

Dự báo về nhu cầu điện về liên quan đến Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tại hội thảo TS Nguyễn Ngọc Hưng - Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết, giai đoạn 2016 - 2024, sản lượng điện thương phẩm (ĐTP) toàn quốc tăng trưởng gấp 1,7 lần từ khoảng 158 tỷ kWh lên khoảng 276 tỷ kWh, với tốc độ bình quân khoảng 7,2%/năm.

Theo đó, tốc độ tăng trưởng 2021 - 2024 đạt khoảng 7,1%/năm, thấp hơn so với giai đoạn 2016 - 2020 khoảng 8%/năm. Đáng chú ý, xu hướng tăng mạnh phụ tải điện miền Bắc: Phụ tải công nghiệp và tiêu dùng dân cư. Đặc biệt, khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo có cường độ điện cao nhất.

Đại diện Viện Năng lượng cũng nêu phương pháp và nguồn số liệu dự báo nhu cầu điện với cách tiếp cận từ trên xuống: Sử dụng phương pháp đa hồi quy để điều chỉnh dự báo nhu cầu điện cho toàn quốc, các miền và các Tổng Công ty điện lực giai đoạn 2021 - 2030.

Cụ thể, cách tiếp cận từ dưới lên: Rà soát lại nhu cầu điện của các tỉnh trong toàn quốc từ 2010 - 2019 dựa theo chuỗi số liệu tiêu thụ điện thực tế của các tỉnh thành từ 2010 - 2019, dựa vào kế hoạch tiêu thụ điện các tỉnh do các Tổng Công ty điện lực lập và cập nhật thông tin về các hộ tiêu thụ điện lớn sẽ đưa vào trong giai đoạn đến 2025.

TS Nguyễn Ngọc Hưng cũng đưa ra 4 kịch bản nhu cầu điện cụ thể: Kịch bản thấp; kịch bản cơ sở; kịch bản cao; kịch bản cao đặc biệt. Đáng chú ý với kết quả dự báo của kịch bản cao đặc biệt chỉ ra tốc độ tăng ĐTP: Từ năm 2026 - 2030: 12,8%/năm; năm 2031 - 2040: 8,6%/năm; năm 2041 - 2050: 2,8% năm. Theo đó, chênh lệch với dự báo kịch bản cơ sở Quy hoạch điện VIII năm 2030: ĐTP trên 56 tỷ kWh, Pmax trên 10,0 GW; năm 2050: ĐTP trên 430 tỷ kWh, Pmax trên 71,5 GW. Cường độ điện năm 2030: 51,0 kWh/triệu đồng; năm 2050: 19,1 kWh/triệu đồng (mức giảm 4,8%/năm)…

Góp ý về điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII, TS Nguyễn Mạnh Cường - Phó trưởng Phòng phụ trách phòng Phát triển Hệ thống điện (Viện Năng lượng) nêu ra một số giải pháp về đảm bảo an ninh cung cấp cấp điện. Cụ thể như, xây dựng danh mục dự án khẩn cấp theo Luật Điện lực 2024; ưu tiên các dự án có khả năng COD (vận hành thương mại đầu tiên) trong giai đoạn 2025 - 2027, được xem xét đưa vào danh mục dự án khẩn cấp để đảm bảo an ninh cung cấp điện.

Bên cạnh đó, triển khai hiệu quả phương án nhập khẩu điện từ các nước láng giềng như Lào, Trung Quốc theo các Hiệp định, Thỏa thuận đã ký; đảm bảo tiến độ các dự án đầu tư xây mới, mở rộng và nâng cấp hệ thống truyền tải liên miền, các đường trục chính và hệ thống lưới điện phân phối theo định hướng lưới điện thông minh; đảm bảo nguồn cung năng lượng sơ cấp, đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ nhập khẩu LNG, than đáp ứng kịp thời nhu cầu nhiên liệu của các nhà máy nhiệt điện hiện hữu và phù hợp với lộ trình chuyển dịch năng lượng…

Đối với các giải pháp về thu hút và huy động vốn đầu tư ngành điện, TS Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, cần hoàn thiện các cơ chế tài chính song phương, đa phương hiện có với các chính phủ, tổ chức/định chế tài chính quốc tế theo các cam kết hỗ trợ JETP, AZEC... các cơ chế huy động nguồn tín dụng xanh, tín dụng khí hậu, trái phiếu xanh trong nước và quốc tế cho các doanh nghiệp Nhà nước, tư nhân; xây dựng, hoàn thiện và kịp thời điều chỉnh đối với các quy định về sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn áp dụng đối với dự án điện năng lượng mới, dự án điện gió ngoài khơi;

Đề cập đến cơ chế thực hiện quy hoạch, cụ thể cơ chế khuyến khích tăng cường tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả, TS Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, Bộ Công Thương ban hành cơ chế giá điện 2 thành phần đối với các hộ tiêu thụ điện, thực hiện lộ trình thí điểm vào năm 2025 và triển khai rộng rãi từ 2026. Đồng thời, ban hành cơ chế về điều chỉnh phụ tải thương mại để khuyến khích các tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động này, từng bước xây dựng thị trường DR (chương trình phụ tải điện).

Cơ chế khuyến khích đầu tư vào phát triển điện lực: Tập trung vào cơ chế đầu tư vào nguồn năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện: Xem xét cơ chế phát triển nguồn năng lượng tái tạo thông qua đấu giá và cơ chế thanh toán qua hợp đồng CFD (hợp đồng chênh lệch hai chiều) để đảm bảo doanh thu cho nhà đầu tư.

Đồng thời quan tâm đến cơ chế khuyến khích đầu tư điện mặt trời mái nhà, pin tích năng. Cụ thể, xây dựng cơ chế kiểm soát linh hoạt nguồn điện mặt trời mái nhà gồm: Quy định công suất tối đa được phép lắp đặt đối với mỗi hộ gia đình; giá mua điện mặt trời mái nhà phát vào lưới với mức giá thấp để khuyến khích đầu tư, đồng thời với mức giá thấp các hộ gia đình cũng sẽ có xu hướng lắp đặt với mục đích tự sản tự tiêu…