Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khoẻ, dân số và phát triển: Tập trung cho y tế cơ sở

Thảo luận tại Tổ 1 (Đoàn ĐBQH Hà Nội), đại biểu Trần Thị Nhị Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đánh giá cao các nội dung được nêu trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khoẻ, dân số và phát triển giai đoạn 2025 - 2030 đã bám sát với định hướng tại Nghị quyết 72, tập trung cho y tế cơ sở, ưu tiên vùng khó khăn, gắn với chuyển đổi số và quản lý sức khoẻ người dân theo vòng đời.

Theo bà, Dự thảo đặt ra các chỉ tiêu rất cao, trong bối cảnh y tế Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ việc già hoá dân số nhanh, tỷ suất sinh thấp, mất cân bằng giới tính khi sinh, các bệnh không lây nhiễm, tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi, béo phì cũng gia tang. Trong khi đó nhân lực y tế cơ sở vừa thiếu, vừa yếu, vừa chưa đồng bộ, chênh lệch tiếp cận dịch vụ y tế giữa đô thị, vùng nông thôn vẫn còn rất lớn.

Cụ thể, Dự thảo Nghị quyết đưa ra mục tiêu “tỷ lệ xã, phường, đặc khu đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã là 90% vào năm 2030 và đạt 95% đến năm 2035”. Đây là tiêu chuẩn cao so với tiêu chuẩn chung của các nước có cùng mức thu nhập. Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã của Việt Nam do Bộ Y tế ban hành cũng tiếp cận vấn đề tiêu chí y tế xã rộng hơn, không chỉ quy định về điều kiện đối với trạm y tế.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát. (Ảnh: Như Ý)

Hiện nay, nhiều tỉnh, thành phố có nguồn ngân sách địa phương lớn đã hoàn thành mục tiêu này, thậm chí Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt trên mức 95%, trong khi nhiều địa phương mới chỉ ở mức 70, 80%. Vì vậy, nữ đại biểu cho rằng, Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã cần phải thay đổi phù hợp với mô hình trạm y tế xã phường mới, và Trạm y tế là đơn vị sự nghiệp công lập.

Bên cạnh đó Dự thảo Nghị quyết đưa ra mục tiêu: “Tỷ lệ trạm y tế xã, phường, đặc khu trên toàn quốc triển khai thực hiện dự phòng, quản lý, điều trị một số bệnh không lây nhiễm đầy đủ theo quy trình được hướng dẫn đến năm 2030 đạt 100% và duy trì đến năm 2035”.

Bà Hà cho rằng, mục tiêu trong Dự thảo Nghị quyết là mục tiêu rất cao, vượt mức trung bình trong khu vực và các nước có mức thu nhập trung bình tương đương. Triển khai được thành công mục tiêu này đòi hỏi phải đầu tư nguồn lực rất bài bản, có các chính sách để đảm bảo nhân lực tại tuyến xã. Cần phải được triển khai đồng bộ Hồ sơ sức khỏe điện tử gắn với VneID trên tất cả các địa bàn.

Vì vậy, đại biểu Trần Thị Nhị Hà đề nghị sửa điểm b mục 4 của Dự thảo Nghị quyết: “Tỷ lệ phân bổ bắt buộc tối thiểu tổng vốn đầu tư công từ 60-70% được sử dụng cho hệ thống y tế tại xã, phường, đồng thời quy định hệ số ưu tiên đầu tư theo vùng, trong đó những vùng khó khăn được ưu tiên mức đầu tư cao hơn từ 1,3-1,5 lần theo thực tiễn của từng địa phương.”

Đồng thời, đại biểu Trần Thị Nhị Hà đề nghị phân tích căn cơ, lượng hoá rõ ràng từng chỉ tiêu; đối chiếu với chuẩn quốc tế; xác định rõ yêu cầu về nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất; và bảo đảm cân đối được các nguồn lực ngay từ đầu, tuyệt đối tránh tình trạng sau khi ban hành lại phải điều chỉnh quy định, điều chỉnh thang đánh giá chỉ để đạt được số liệu đã đề ra.

“Một Nghị quyết của Quốc hội phải là cam kết thực chất, khả thi, có cơ sở khoa học và có tính ràng buộc đủ mạnh để tổ chức thực hiện”, bà Hà nhấn mạnh.

Đại biểu Đặng Thị Bảo Trinh (Đoàn ĐBQH Đà Nẵng). (Ảnh: Phạm Thắng)

Cùng thảo luận về nội dung này, đại biểu Đặng Thị Bảo Trinh (Đoàn ĐBQH Đà Nẵng) đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc xây dựng Chương trình Mục tiêu quốc gia, đặc biệt là việc xác định đối tượng thụ hưởng và phân chia các dự án thành phần.

Đồng tình cao về các đối tượng thụ hưởng được liệt kê, nhưng đại biểu đề nghị cần làm rõ nhóm “người yếu thế” là những ai (ví dụ là người khuyết tật, phụ nữ đơn thân, trẻ em mồ côi, người dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu, vùng xa, người mất khả năng lao động, hoặc nhóm bị thiệt thòi về tiếp cận dịch vụ xã hội và y tế), tránh trùng lặp với các nhóm đã được ưu tiên khác. Đồng thời nên bổ sung đối tượng là người khuyết tật.

Ngoài ra, cần thống nhất tiêu chí đánh giá quyền lợi và ưu tiên, đảm bảo tất cả các địa phương thực hiện đồng bộ, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu khác nhau, dẫn đến phân bổ nguồn lực không đồng đều, hiệu quả đầu tư giảm.

Bày tỏ sự thống nhất cao về tên gọi và nội dung chi tiết của 5 dự án thành phần, tuy nhiên, đại biểu đoàn Đà Nẵng lưu ý, để đạt khả năng đạt mục tiêu 4-5 bác sĩ/trạm y tế theo Nghị quyết 72-NQ/TW, cần đánh giá rõ số lượng bác sĩ hiện đang làm việc tại trạm y tế xã năm 2025.

Đồng thời, cần xem xét cơ chế huy động, bố trí nhân lực, phối hợp liên ngành, cộng đồng, ưu tiên các vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa và ứng dụng công nghệ để hỗ trợ việc triển khai thực tế đạt được hiệu quả.

Liên quan đến mục tiêu khuyến khích sinh đủ hai con, bà Trinh cho hay, hiện nay, tỷ lệ sinh thay thế giảm chủ yếu do các yếu tố kinh tế, giáo dục, môi trường làm việc chứ không chỉ do thiếu thông tin hay kỹ năng. Vì vậy, các hoạt động tập huấn, hướng dẫn… nếu không đi kèm giải pháp cụ thể về kinh tế, chăm sóc sức khỏe sinh sản, cơ sở hạ tầng y tế thì e rằng sẽ rất khó đạt hiệu quả.

“Tôi đề nghị tách bạch rõ hoạt động mang tính chính sách/thể chế và hoạt động đầu tư/hỗ trợ mô hình, đồng thời bổ sung các hoạt động cụ thể, có thể đo lường kết quả, ví dụ ứng dụng công nghệ số để theo dõi biến động dân số, đầu tư khám sức khỏe tiền hôn nhân và chăm sóc sức khỏe sinh sản”, đại biểu nêu rõ.