Chủ động giám sát ngay từ khi triển khai thi hành luật, pháp lệnh, nghị quyết

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Dương Thanh Bình trình bày Tờ trình dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2026 cho biết, năm 2024 và những tháng đầu năm 2025, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và ĐBQH đã tổ chức triển khai toàn diện, đồng bộ các hoạt động giám sát với nhiều cải tiến, đổi mới, bám sát những vấn đề lớn, nổi lên trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời chủ động điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với tình hình thực tiễn và đã đạt được những kết quả quan trọng.

Về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2026, căn cứ đặc điểm, tình hình đặc thù của năm 2026, UBTVQH kiến nghị Quốc hội cho phép không đề xuất nội dung giám sát chuyên đề vào Chương trình giám sát năm 2026 của Quốc hội.

UBTVQH dự kiến tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI xem xét 8 báo cáo của Chính phủ, 1 báo cáo của UBTVQH và các báo cáo khác của các cơ quan hữu quan theo quy định của pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Dương Thanh Bình. Ảnh: Quốc hội

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI xem xét 22 báo cáo của Chính phủ, 3 báo cáo của UBTVQH và các báo cáo khác của các cơ quan hữu quan theo quy định của pháp luật; tiến hành 1 phiên chất vấn và trả lời chất vấn.

Những tháng còn lại của năm 2025 và năm 2026 có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Cùng với đó, cơ cấu tổ chức của Quốc hội đã thay đổi khi 2 Ủy ban của Quốc hội mới được thành lập, đồng thời thực hiện việc sắp xếp tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị, sáp nhập các đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Từ đó, số lượng đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố từ 63 còn 34 đoàn, nhưng quy mô của các đoàn sẽ lớn hơn, số lượng đại biểu hoạt động chuyên trách cũng tăng. Vì thế, bên cạnh những khó khăn, sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi để thực hiện chức năng giám sát tốt hơn, hiệu quả hơn.

Do đó, công tác giám sát cần tiếp tục được tập trung chỉ đạo, rút kinh nghiệm, có các giải pháp cải tiến, đổi mới để phù hợp với bối cảnh tình hình thực tiễn mới. Trong đó, chú trọng phát huy tinh thần chủ động trong hoạt động giám sát, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chủ động giám sát ngay từ khi triển khai thi hành luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội.

Thảo luận tại nghị trường, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho rằng, những kết quả đạt được cho thấy tinh thần đổi mới, cải tiến trong hoạt động giám sát của Quốc hội ngày càng sâu, rộng hơn, ngày càng sát dân, có trách nhiệm với dân hơn, phù hợp với mong đợi của cử tri.

Thông qua hoạt động giám sát đã góp phần quan trọng nâng cao chất lượng quản lý của Nhà nước trên các lĩnh vực. Các ngành, các cấp chịu sự giám sát nhận thức được trách nhiệm của mình, ngày càng thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ, nhất là khắc phục những hạn chế, thiếu sót sau giám sát, đáp ứng được kỳ vọng của người dân và cử tri trong cả nước...

Các đại biểu tại Kỳ họp. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu đoàn Đồng Tháp kiến nghị, nội dung giám sát của Quốc hội năm 2026 cần tập trung vào các nội dung chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Cùng với đó, cần giám sát các vấn đề “nóng” hiện nay như tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng...

Đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) đề nghị nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn. Đại biểu nêu thực tế, vừa qua, do thời gian chất vấn trực tiếp tại hội trường có hạn, trong khi nhiều ĐBQH đăng ký chất vấn nên nhiều đại biểu phải gửi phiếu chất vấn đến Chính phủ, các bộ, ngành liên quan đến nội dung chất vấn.

Nhìn chung việc trả lời của Chính phủ và các bộ, ngành đối với các chất vấn bằng hình thức gửi phiếu là nghiêm túc, song đại biểu cho biết, các nội dung trả lời thường chung chung, chưa cụ thể, rõ vấn đề mà cử tri phản ánh. Do vậy, đại biểu Ma Thị Thúy đề nghị, cần có tiêu chí, công cụ quản lý, theo dõi việc thực thi lời hứa của Chính phủ và các bộ, ngành trước cử tri và Nhân dân.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đồng tình với đề xuất không tổ chức giám sát chuyên đề của Quốc hội trong năm 2026. Đây là kinh nghiệm hợp lý từ các nhiệm kỳ trước, phù hợp với bối cảnh năm chuyển giao. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ nội hàm của hoạt động "xem xét báo cáo" của Chính phủ trong dự thảo Nghị quyết.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị Quốc hội bổ sung nội dung giám sát về việc sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, chứ không riêng việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025 để người dân nắm thông tin...

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nêu rõ, với các đề xuất nội dung giám sát chuyên đề trong năm 2026 sẽ báo cáo với UBTVQH để có thể thực hiện giám sát chuyên đề hoặc giao cho Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội theo chức năng, nhiệm vụ thực hiện giám sát hoặc tổ chức bằng các hình thức giám sát khác như chất vấn, giải trình cho linh hoạt và phù hợp với thực tế.

Về đề nghị tăng thêm thời gian chất vấn cho ĐBQH, khắc phục các báo cáo không chỉ rõ hạn chế, nguyên nhân, cải tiến cách đăng ký phần mềm đăng ký phát biểu…, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, UBTVQH đang tập trung thực hiện chuyển đổi số, cố gắng đi tiên phong trong việc vận dụng trí tuệ AI và sẽ có báo cáo chuyên đề để các ĐBQH tham gia ý kiến...