Bức tranh thu - chi ngân sách Nhà nước: Thu đã khó, chi phải chuẩn

	Kinh tế vĩ mô trong nước có nhiều khả quan
	Chi ngân sách cho bảo vệ môi trường đang lớn hơn thu?

Theo Tờ trình về báo cáo quyết toán NSNN năm 2016 thì tổng số thu ngân sách là 1.014.500 tỷ đồng; tổng số chi 1.273.433 tỷ đồng. Tính chung bội chi ngân sách 254.233 tỷ đồng, tương đương 4,95% GDP. Trong đó, các khoản quản lý thu, chi qua NSNN 91.245 tỷ đồng; các khoản vay về cho vay lại 43.010 tỷ đồng.

Chi ngân sách cần công khai, minh bạch tiết kiệm. Ảnh minh họa

Mặc dù công tác quản lý thu chi NSNN đã đạt được những kết quả khả quan, song Tờ trình cũng thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế đó là tình trạng chi tiêu sai chế độ vẫn còn ở một số đơn vị, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị thu hồi khoản chi sai chế độ hàng trăm tỷ đồng, Kho bạc Nhà nước phát hiện nhiều khoản chi không đúng định mức quy định.

Việc triển khai nhiệm vụ chi ngân sách ở một số bộ, cơ quan Trung ương, địa phương còn chậm so với quy định, đặc biệt là mua sắm hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật về đấu thầu, nên chuyển nguồn sang năm sau thực hiện tiếp theo chế độ quy định...

Không những thế, một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm đến NSNN không chỉ riêng năm 2016 mà là thực trạng chung chính là nguồn thu không bền vững. Báo cáo Thẩm tra sơ bộ quyết toán NSNN năm 2016 của Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội nhận thấy, việc thực hiện một số nội dung liên quan đến chính sách tài khóa năm 2016 chưa thực sự hiệu quả; cơ cấu thu ngân sách chưa bền vững, chủ yếu tăng thu từ tài nguyên và đất đai; việc chậm cải cách chính sách thu cùng với giao dự toán vượt quá khả năng thực hiện dẫn đến năm 2016 có 12 địa phương hụt thu cân đối khoảng 5.300 tỷ đồng.

Việc giao dự toán cho một số địa phương vượt quá khả năng thực hiện và hụt thu ngân sách Trung ương vẫn tiếp diễn trong năm ngân sách 2017. Việc cơ cấu lại chi ngân sách chậm nên tỷ trọng chi thường xuyên/tổng chi NSNN có xu hướng tăng (chi thường xuyên năm 2015 chiếm 62,3% tổng chi NSNN nhưng năm 2016 tăng lên mức 63,3%).

Báo cáo thẩm tra cũng chỉ rõ, đây chính là hệ quả của việc chậm triển khai sắp xếp bộ máy, tinh giản biên chế và việc thực hiện cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập, kết quả kiểm toán tại 13 bộ, ngành và 47 địa phương cho thấy, việc tinh giản biên chế chưa được triển khai có hiệu quả, trong khi đó giao biên chế công chức vượt số Bộ Nội vụ giao 5.087 biên chế; sử dụng lao động thực tế trong các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập vượt quy định 63.279 người...

Bên cạnh đó, hoàn thuế VAT không đầy đủ, kịp thời, giao dự toán thu không sát, phân bổ, giao dự toán chi chưa đúng quy định, chi chuyển nguồn lớn… Đồng thời, qua quyết toán thu NSNN năm 2016 còn hạn chế: Chất lượng công tác dự báo còn hạn chế, việc tính toán các yếu tố phát sinh ảnh hưởng tới nguồn thu trong năm chưa bảo đảm dẫn đến việc lập và giao dự toán thu chưa sát thực tế.

Tổng thu NSNN năm 2016 vượt dự toán nhưng chủ yếu là tăng thu từ đất, thu cổ tức, lợi nhuận còn lại của các DNNN; trong đó chủ yếu tăng thu của ngân sách địa phương, còn ngân sách Trung ương thì hụt thu cân đối.

Việc xác định và hoàn thuế GTGT chưa kịp thời làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế và làm cho việc xử lý hụt thu ngân sách Trung ương không phù hợp, tăng thêm bội chi NSNN. Công tác quản lý thu còn hạn chế nhất định, vẫn xảy ra tình trạng trốn thuế, thất thu ngân sách, nợ đọng thuế lớn.

Riêng về chi NSNN, bên cạnh những kết quả đạt được, Báo cáo thẩm tra chỉ rõ những tồn tại, việc lập và giao dự toán chi đối với một số khoản chi chưa sát thực tế; vẫn còn tình trạng giao dự toán chậm; giao dự toán chi đầu tư phát triển chưa đúng đối tượng, chưa tuân thủ kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016-2020.

Tổng chi NSNN vượt dự toán song một số nhiệm vụ chi quan trọng, bảo đảm cho phát triển bền vững lại không đạt dự toán như chi sự nghiệp giáo dục đào tạo và dạy nghề đạt 91%, chi sự nghiệp y tế đạt 97,6%, Tình trạng chi sai chế độ, sử dụng sai nguồn kinh phí ở các đơn vị sử dụng ngân sách, các chủ đầu tư và cả trong điều hành ngân sách vẫn tái diễn.

Đáng chú ý về bội chi ngân sách và nợ công, Báo cáo của Chính phủ cho hay, bội chi NSNN năm 2016 là 248.728 tỷ đồng, bằng 5,52% GDP thực hiện (Quốc hội quyết định mức bội chi NSNN là 254.000 tỷ đồng, tương đương 4,95% GDP). Số liệu cho thấy, năm 2016, số bội chi đã thấp hơn, nhưng tỷ lệ bội chi vẫn vượt mức Quốc hội cho phép.

Thường trực Ủy ban Tài chính-Ngân sách đề nghị, Chính phủ cần quan tâm và quyết liệt hơn trong điều hành ngân sách để kiểm soát bội chi năm 2017 và các năm sau nhằm bảo đảm thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 25/2016/QH14 của Quốc hội là tỷ lệ bội chi NSNN cả giai đoạn 2016-2020 không quá 3,9% GDP.

Về quyết toán NSNN năm 2016, Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách thống nhất với đề nghị của Chính phủ trình Quốc hội xem xét, phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2016 như sau: Tổng số thu cân đối NSNN là 1.407.572 tỷ đồng; Tổng số chi cân đối NSNN là 1.574.448 tỷ đồng; bội chi NSNN là 248.728 tỷ đồng, bằng 5,52% GDP (không bao gồm 81.852 tỷ đồng kết dư ngân sách địa phương).

Nhìn lại Tờ trình về báo cáo quyết toán ngân sách Nhà nước (NSNN) năm 2016, một số đại biểu cho rằng, trong bối cảnh nguồn thu ngân sách hạn hẹp và sẽ còn khó khăn vì nguồn thu từ dầu thô giảm. Do đó, mấu chốt Tờ trình cần chi tiết hơn nữa về con số chi. Cụ thể cho từng tổ chức, cơ quan, lĩnh vực là bao nhiêu? Chi như thế nào? Thu ngân sách đã khó khăn thì chi cũng phải chuẩn và tiết kiệm tối đa.

N.Doăng - H.Phạm