Xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) có sức sống lâu bền

Trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn

Bộ Tư pháp vừa tổ chức họp thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú - Chủ tịch Hội đồng thẩm định chủ trì cuộc họp.

Cùng dự có Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thuỷ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai.

Trình bày dự thảo Tờ trình dự án Luật, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn cho hay, dự án Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Các cơ chế, chính sách phải có tính đặc thù, vượt trội; kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024; kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Quang cảnh cuộc họp.

Tinh thần xuyên suốt là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của địa phương và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, từng bước giải quyết các “điểm nghẽn”, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 42 điều; có quy định mới, đặc thù, đột phá về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Đồng thời khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật cơ bản, có tính chất đặc thù được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. Thành phố Hà Nội được lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô ở các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề.

Dự án Luật cũng bổ sung nguyên tắc về phân quyền cho chính quyền Thủ đô nhằm thể chế hoá chủ trương phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện cho thành phố Hà Nội, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và các lĩnh vực khác có liên quan đến chủ quyền và lợi ích quốc gia. Song song với đó là hoàn thiện các quy định để đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả việc giám sát chặt chẽ, kiểm tra và trách nhiệm giải trình khi thực hiện các quy định của Luật.

Công khai để người dân, các cơ quan đơn vị giám sát

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu.

Liên quan đến phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô, dự thảo Luật bổ sung cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút, sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính, đầu tư, tổ chức bộ máy, biên chế; mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho HĐND, UBND Thành phố…

Tại cuộc họp, các ý kiến phát biểu nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) với các cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như đã nêu tại dự thảo Tờ trình, phù hợp với chủ trương của Đảng, thực tiễn của Thủ đô và yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Cơ bản tán thành với việc dự thảo Luật quy định phân quyền mạnh mẽ, toàn diện, trao thẩm quyền cao nhất cho chính quyền Thủ đô để phát triển, một số ý kiến nhấn mạnh, việc phân quyền trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư và thị trường phải bảo đảm không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, nguyên tắc thị trường và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Việc phân quyền trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, môi trường và an sinh xã hội phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững và giữ gìn bản sắc, giá trị văn hóa của Thủ đô, vùng Thủ đô.

Đồng thời, cần nghiên cứu thêm về cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô; bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc…

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu khẳng định giá trị, ý nghĩa của Luật Thủ đô hiện hành; đồng thời cho biết, Hà Nội đang thực hiện 3 trụ cột bao gồm Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo ông Nguyễn Xuân Lưu,tư duy mới trong xây dựng Luật là kiến tạo phát triển, không phải là quản lý mà là quản trị và kiến tạo; phân cấp, phân quyền theo hướng thành phố Hà Nội làm, thành phố Hà Nội chịu trách nhiệm. Thành phố sẽ thận trọng trong việc thực hiện các nội dung thí điểm và công khai để người dân, các cơ quan đơn vị giám sát.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cũng khẳng định, Thành phố sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến phát biểu, phối hợp với Bộ Tư pháp để xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) có sức sống lâu bền và tư duy mới, đáp ứng các yêu cầu đề ra. Đồng thời, chuẩn bị sẵn sàng để ban hành ngay các văn bản, nghị quyết làm cơ sở cho việc triển khai thi hành Luật ngay sau khi Luật được Quốc hội thông qua.