Hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định cho Thủ đô

Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội vừa báo cáo đánh giá một năm thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, đề xuất cơ chế, chính sách sửa đổi Luật Thủ đô.

Theo UBND Thành phố, mục tiêu sửa Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc và cả nước.

Đồng thời đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”, hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Quan điểm sửa Luật là tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, đặc biệt là các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, Nghị quyết thay thế Nghị quyết 15-NQ/TW và chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về xây dựng và phát triển Thủ đô; đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Đồng thời, bảo đảm tuân thủ Hiến pháp 2013, phù hợp với cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia ký kết.

Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với quan điểm, định hướng cải cách thể chế của Đảng, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và đất nước, phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước; tạo động lực, đột phá mới nhằm giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn và tạo thể chế kiến tạo phát triển, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới của Thủ đô và đất nước.

Sửa đổi Luật Thủ đô phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn. Ảnh: PN

Việc sửa đổi Luật Thủ đô phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới; đồng thời phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và vì lợi ích chung.

Tinh thần xuyên suốt là “Trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là việc riêng của Hà Nội, mà là trách nhiệm chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương trong việc tháo gỡ các rào cản pháp lý, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các cơ quan Trung ương phải đồng hành, chia sẻ và tạo điều kiện để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền cần thiết, qua đó phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.

Kế thừa, phát triển những quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15; luật hóa một số quy định của Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; kế thừa các nội dung chính sách đặc thù của các tỉnh, thành phố trong nước đã được triển khai thực hiện có hiệu quả.

Bảo đảm phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Thủ đô trên các lĩnh vực: tổ chức chính quyền, ban hành thể chế, thí điểm thể chế mới, quyết định về nguồn lực tài chính, đất đai, tài nguyên, cơ chế đầu tư, thu hút đầu tư, huy động nguồn lực xã hội, khai thác hiệu quả tài sản công để phục vụ mục tiêu phát triển, xây dựng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô và mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp về phát triển Thủ đô theo Nghị quyết thay thế Nghị quyết 15-NQ/TW…

Trên cơ sở các quan điểm này, thành phố Hà Nội đang tích cực phối hợp với Bộ Tư pháp xây dựng dự án Luật. Tại cuộc họp thẩm định dự án Luật mới đây, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Bộ Tư pháp Nguyễn Quốc Hoàn cho hay, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 42 điều; có quy định mới, đặc thù, đột phá về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Đồng thời khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật cơ bản, có tính chất đặc thù được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. Thành phố Hà Nội được lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô ở các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề…