Sông Hồng trục trung tâm, động lực phát triển chiến lược mới của Thủ đô

Từ “kiểm soát” đến kiến tạo

Trong nhiều thập kỷ, không gian hai bên sông Hồng được tiếp cận chủ yếu bằng tư duy quản lý phòng ngừa rủi ro, cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, song cũng dẫn đến hệ quả là một không gian rộng lớn bị “đóng băng” phát triển, thiếu động lực đầu tư, thiếu hạ tầng đồng bộ và thiếu cơ chế quản trị hiệu quả.

Thực tiễn cho thấy, bãi sông Hồng tồn tại nhiều bất cập kéo dài, sử dụng đất manh mún, dân cư tự phát, công trình tạm, ô nhiễm môi trường, vi phạm trật tự xây dựng. Việc thiếu một đồ án quy hoạch phân khu đồng bộ, khả thi khiến công tác quản lý lúng túng, vừa khó thu hút đầu tư, vừa khó xử lý triệt để các vi phạm tồn tại lịch sử.

Chính vì vậy, trong bối cảnh Hà Nội đang xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, yêu cầu đặt ra không còn là “giữ cho nguyên trạng”, mà là tổ chức lại không gian sông Hồng theo hướng phát triển bền vững, có kiểm soát và có giá trị gia tăng cao. Việc điều chỉnh quy hoạch phân khu lần này chính là sự chuyển hóa từ tư duy “kiểm soát” sang tư duy “kiến tạo”, từ phòng ngừa bị động sang chủ động dẫn dắt phát triển.

Trong Quy hoạch mới sông Hồng không còn đơn thuần như một hành lang thoát lũ cần “khoanh giữ”, mà được xác lập lại vị thế là trục không gian trung tâm, động lực phát triển và biểu tượng bản sắc của Hà Nội.

Nếu quy hoạch tổng thể Thủ đô xác định Hà Nội phát triển theo mô hình “đa trung tâm, đa cực, đa tầng”, trong đó các trục không gian chiến lược đóng vai trò liên kết và dẫn dắt thì trong cấu trúc đó, sông Hồng giữ vị trí đặc biệt, vừa là trục sinh thái cảnh quan chủ đạo, vừa là trục kết nối lịch sử, văn hóa, kinh tế của toàn đô thị.

Đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở không chỉ nằm ở vị trí trung tâm về địa lý, mà còn là không gian giao thoa giữa đô thị lõi lịch sử với các khu vực phát triển mới phía Bắc, phía Đông và phía Nam. Việc điều chỉnh quy hoạch phân khu đoạn này vì thế mang ý nghĩa “đặt lại trục xương sống” cho không gian đô thị Hà Nội trong dài hạn.

Quy hoạch mới được yêu cầu tích hợp chặt chẽ với Quy hoạch phòng, chống lũ và đê điều, Quy hoạch chung Thủ đô, các quy hoạch ngành và quy hoạch vùng. Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm tính đồng bộ, tránh xung đột giữa các mục tiêu phát triển và an toàn, giữa khai thác không gian và bảo vệ hệ sinh thái dòng sông.

Một điểm nhấn quan trọng của nhiệm vụ điều chỉnh là xác lập rõ nguyên tắc phát triển đa chức năng trên nền tảng an toàn phòng, chống lũ. Không gian bãi sông được tổ chức lại theo hướng phân vùng chức năng hợp lý, ưu tiên cây xanh, mặt nước, công viên, không gian công cộng, thể thao, văn hóa; hạn chế tối đa các công trình xây dựng kiên cố trong khu vực có nguy cơ ngập lụt cao.

Thực tiễn cho thấy, bãi sông Hồng tồn tại nhiều bất cập kéo dài, sử dụng đất manh mún, dân cư tự phát, công trình tạm, ô nhiễm môi trường, vi phạm trật tự xây dựng.

Các khu vực có điều kiện phát triển đô thị được nghiên cứu kỹ lưỡng về cao độ, mật độ, tầng cao và hình thái kiến trúc, bảo đảm không cản trở dòng chảy, không gia tăng rủi ro thiên tai. Đây là yêu cầu thể hiện sự thay đổi về chất trong tư duy quy hoạch: không phát triển bằng mọi giá, mà phát triển có giới hạn, có chuẩn mực và có trách nhiệm với tương lai.

Đồng thời, quy hoạch đặt ra yêu cầu cải thiện chất lượng môi trường sông Hồng, kiểm soát nghiêm các nguồn xả thải, tổ chức hệ thống thu gom và xử lý nước thải đồng bộ, từng bước phục hồi hệ sinh thái tự nhiên. Sông Hồng không thể trở thành trục cảnh quan nếu vẫn là dòng sông ô nhiễm, do đó, môi trường được xác định là trụ cột xuyên suốt của đồ án điều chỉnh.

Nền móng cho trục phát triển thế kỷ

Điều chỉnh quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng không chỉ là bài toán không gian, mà còn là bài toán quản trị đô thị. Thực tế cho thấy, một trong những hạn chế lớn thời gian qua là sự chồng chéo về thẩm quyền, thiếu thống nhất trong quản lý bãi sông, dẫn đến tình trạng “vừa buông, vừa giữ”, thiếu công cụ kiểm soát hiệu quả.

Do đó, trong nhiệm vụ điều chỉnh lần này đặt ra yêu cầu làm rõ cơ chế quản lý, phân định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, đặc biệt là vai trò của chính quyền cơ sở ven sông. Quy hoạch phải trở thành công cụ pháp lý đủ mạnh, làm cơ sở cho quản lý đất đai, trật tự xây dựng và thu hút đầu tư, thay vì chỉ dừng ở định hướng trên giấy.

Điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng không chỉ nhằm giải quyết các bất cập tồn tại, mà hướng tới kiến tạo một trục phát triển thế kỷ cho Hà Nội.

Cùng với đó là yêu cầu xây dựng lộ trình triển khai cụ thể, gắn quy hoạch với các dự án ưu tiên, có khả năng tạo chuyển biến thực chất. Việc huy động nguồn lực xã hội, nhất là theo hình thức đối tác “công – tư”, được xác định là giải pháp quan trọng để hiện thực hóa quy hoạch, nhưng phải đặt trong khuôn khổ kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và bền vững.

Với tầm nhìn dài hạn, điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng không chỉ nhằm giải quyết các bất cập tồn tại, mà hướng tới kiến tạo một trục phát triển thế kỷ cho Hà Nội, nơi hội tụ giá trị sinh thái, văn hóa, lịch sử và hiện đại. Đây là không gian để Thủ đô thể hiện bản lĩnh quản trị, năng lực quy hoạch và khát vọng phát triển bền vững.

Khi được tổ chức bài bản, sông Hồng sẽ không còn là ranh giới, mà trở thành trục kết nối, không gian chung của đô thị, nơi người dân được tiếp cận, thụ hưởng và cùng gìn giữ. Việc duyệt nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch lần này vì thế mang ý nghĩa mở đường, tạo tiền đề quan trọng để Hà Nội đưa sông Hồng trở về đúng vị thế lịch sử của nó, là trung tâm của Thủ đô ngàn năm văn hiến.