Phát huy nguồn lực người lao động cao tuổi

Người cao tuổi vẫn miệt mài làm việc

Dù đã gần 70 tuổi, nhưng hằng ngày, bà Nguyễn Thị Thu (xã Sơn Đồng, Hà Nội) vẫn cặm cụi mưu sinh bằng một quán trà đá nhỏ. Bà Thu cho biết, bà vốn là nông dân, nhưng giờ làng xã đô thị hóa, ruộng đất không còn, hơn nữa tuổi của bà cũng đã cao không phù hợp cày cấy. “Lương hưu không có, con cái đều chưa ổn định công việc, cuộc sống, nên tôi bán nước để trang trải cuộc sống. Cũng may, trời thương cho tôi sức khỏe, ngày nắng hay ngày mưa, quán nước vẫn đông khách nên đồng tiền tôi kiếm được không chỉ dành để trang trải cho cuộc sống của hai vợ chồng già, mà còn đỡ đần con cháu phần nào” - bà Thu chia sẻ.

Khác với bà Thu, mặc dù có lương hưu, nhưng bà Nguyễn Thị Ngoan - 65 tuổi, ở phường Bạch Mai, Hà Nội vẫn xoay sở làm thêm. Bà Ngoan cho biết: “Trước tôi là giáo viên mầm non. Đang đi làm quen, về nghỉ hưu ở nhà chơi không cũng buồn. Trong khi đó, hàng xóm quanh đây lại có nhiều người có nhu cầu gửi con để đi làm, nên tôi phát huy nghề cũ, nhận trông mấy cháu vừa vui cửa vui nhà, vừa có thêm thu nhập”.

Còn ông Nguyễn Văn Chiểu - 62 tuổi ở xã Phù Đổng, Hà Nội vốn công tác trong ngành An ninh, sau khi nghỉ hưu đã tiếp tục làm bảo vệ cho một doanh nghiệp. “Tôi không khó khăn về kinh tế, nhưng con cái đã lớn, ổn định cuộc sống, tôi ở nhà đi ra đi vào cũng buồn nên muốn đi làm cho khuây khỏa. Khi tôi đặt vấn đề tìm viêc làm bảo vệ, nhiều doanh nghiệp nhận lời, nhưng tôi chọn nơi gần nhà nhất và không phải làm đêm” - ông Chiểu cho hay.

Nhiều người lao động cao tuổi có sức khỏe vẫn có nhu cầu làm việc. Ảnh minh họa.

Trên đây không phải là những trường hợp cá biệt người cao tuổi vẫn mong muốn và đang tham gia thị trường lao động. Theo Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, người cao tuổi hiện chiếm 17% dân số cả nước, tương đương khoảng 17 triệu người. Trong đó, chỉ có 27% số người cao tuổi có lương hưu, 23% được nhận trợ cấp xã hội. Phần đông người cao tuổi ở Việt Nam từ nông nghiệp đi lên, họ không có lương hưu. Nhiều người trên 60 tuổi vẫn “buôn thúng bán mẹt”, hoặc xoay sở nhiều việc để có thu nhập.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nga - Giảng viên Khoa Giới và Phát triển, Học viện Phụ nữ Việt Nam cho rằng, nếu trước đây, quan điểm văn hóa truyền thống ở nước ta là người cao tuổi cần được nghỉ ngơi, thì hiện nay trong bối cảnh già hóa dân số, có một quan điểm khác được hình thành, đó là người cao tuổi cần phát huy được năng lực của mình. “Động cơ tham gia thị trường lao động của người cao tuổi ở nước ta cũng khác nhau, một bộ phận làm là để có đời sống tinh thần phong phú, được bảo đảm sức khỏe, nhưng cũng có người là vì sinh kế. Họ không muốn khi bản thân về già sẽ phải phụ thuộc vào con cái” - bà Nga nói.

Có chính sách hỗ trợ đặc thù

Trên thực tế, người lao động trong các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp khi đủ tuổi sẽ được nghỉ hưu; nhưng những người làm việc trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp..., khi tuổi cao tuy giảm sút về thể lực, nhưng nhiều người còn đủ sức khỏe, trí tuệ, kinh nghiệm, có nhu cầu khởi nghiệp, học nghề để chuyển đổi sang việc làm mới phù hợp hơn. Tuy nhiên, với người lao động từ 60 tuổi trở lên, công việc họ tìm được chủ yếu là bảo vệ, giúp việc gia đình, chăm sóc người già... Nhiều người cao tuổi có khả năng, kinh nghiệm, muốn đầu tư sản xuất, kinh doanh nhưng lại thiếu vốn...

Một vấn đề đáng quan tâm hiện nay đó là mặc dù các trung tâm giới thiệu việc làm có ở khắp các tỉnh, thành phố, nhưng những trung tâm việc làm dành riêng cho người cao tuổi lại chưa có. Việc thiếu các thông tin về việc làm, cũng như thiếu các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích việc làm cho người cao tuổi cũng là một thách thức trong quá trình tạo việc làm, ổn định cuộc sống và tăng thu nhập cho người cao tuổi. Ngoài ra, Việt Nam cũng chưa có các quy định cụ thể hay các chương trình khuyến khích, cho phép người cao tuổi tham gia vào các công việc có trả lương phù hợp với nhu cầu, như giờ làm việc linh hoạt, hoặc rút ngắn thời gian làm việc trong ngày. Người cao tuổi thường làm việc trong khu vực phi chính thức, các công việc lao động tự do, hoặc làm các công việc gia đình không được trả lương... Việc thiếu các quy định đã làm hạn chế cơ hội tham gia vào khu vực chính thức của người cao tuổi.

Bàn về giải pháp để thích ứng với vấn đề già hóa dân số trong bối cảnh hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng: Người cao tuổi là nguồn lực để phát triển xã hội. Bởi thế, cần tiếp tục động viên người cao tuổi làm những công việc phù hợp, để họ có đời sống tinh thần vui hơn, nâng cao sức khỏe và cải thiện thu nhập, dù ít hay nhiều cũng đều đáng quý.

Ông Phạm Đại Đồng - Chánh Văn phòng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế cũng cho rằng, cần có các chính sách vay vốn với lãi suất ưu đãi, không phải thế chấp tài sản và có sự bảo lãnh của Hội Người cao tuổi cấp xã để sản xuất, kinh doanh quy mô vừa và nhỏ; có chính sách miễn giảm phí học nghề để chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp tình hình thực tế của địa phương, nơi người cao tuổi cư trú; chính sách miễn giảm phí chuyển giao công nghệ, khuyến khích hỗ trợ ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ mới trong sản xuất, kinh doanh.

“Nhà nước cũng cần cung cấp cơ hội đào tạo lại cho người cao tuổi để họ được nâng cao tay nghề và kỹ năng mới, giúp họ có khả năng cạnh tranh tìm việc làm ở thị trường lao động mới; đồng thời, tăng cường vai trò, trách nhiệm của các trung tâm giới thiệu việc làm cho lao động cao tuổi để họ tiếp cận và nhận được sự hỗ trợ tìm việc làm; bảo đảm môi trường làm việc thuận lợi và bình đẳng cho người cao tuổi” - ông Đồng đề xuất.