Nhiều kết quả nổi bật trong công tác dân số Thủ đô

Tỉ lệ sinh con thứ 3 trở lên thấp nhất cả nước

Công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình luôn được Đảng, Nhà nước ta quan tâm và coi là quốc sách hàng đầu, thể hiện bằng việc ban hành Quyết định số 216/QĐ-HĐBT ngày 26/12/1961 của Hội đồng Bộ trưởng về sinh đẻ có hướng dẫn, thể hiện tính nhân văn cao cả trong việc chăm sóc sức khoẻ bà mẹ và trẻ em nói riêng và chăm sóc sức khoẻ nhân dân nói chung. Từ đó đến nay, trong mỗi giai đoạn, công tác dân số của Thủ đô đều đạt được những kết quả nổi bật.

Cộng tác viên dân số tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe, kế hoạch hóa gia đình.

Từ năm 1991-2000, Hà Nội cùng với cả nước bước vào thời kỳ đổi mới, kinh tế tăng trưởng trên tất cả các lĩnh vực. Thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá VII, Kế hoạch số 29/KH-TU ngày 19/7/1993 của Thành ủy Hà Nội về thực hiện Chính sách dân số trên địa bàn Thủ đô, tổ chức bộ máy làm công tác dân số được kiện toàn thành hệ thống cơ quan chuyên trách, trực thuộc Ủy ban nhân dân các cấp. Toàn Thành phố đã đặt mục tiêu bình quân mỗi cặp vợ chồng có 2,3 con năm 2000 và 2 con vào năm 2010, tỉ lệ phát triển dân số tự nhiên 1,1%, đạt mức sinh thay thế, dân số ổn định. Chương trình dân số thành công ở Hà Nội sớm hơn 5 năm so với mục tiêu Trung ương đề ra.

Chỉ tiêu kiểm soát tỉ lệ sinh đã hoàn thành trước một năm so với Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ 12 và mục tiêu chiến lược dân số của Thủ đô 1993 - 2000 đề ra, vượt trước 5 năm so với mục tiêu của cả nước về mức sinh thay thế và đã vượt chỉ tiêu Kế hoạch 29 của Thành ủy đề ra. Hà Nội là một trong những Thành phố có tỉ lệ sinh con thứ 3 trở lên thấp nhất cả nước (năm 1991 là 12,8%, năm 1999 chỉ còn 5,58%); đã có 46 xã, phường nhiều năm không có cặp vợ chồng nào sinh con thứ 3 trở lên (tăng 11 xã, phường so với năm 1998).

Từ năm 2001-2010 là giai đoạn tổ chức bộ máy được kiện toàn thành Ủy ban Dân số, Gia đình và trẻ em các cấp, trực thuộc UBND cùng cấp (2001-2008). Kết quả các mục tiêu về ổn định quy mô dân số giai đoạn 2001-2005 được giữ vững, đạt chỉ tiêu giảm tỉ lệ sinh con 3 trở lên (năm 2001 là 5%, năm 2008 là 4,2% ở Hà Nội). Tỉ lệ sinh con thứ 3 trở lên giảm 0,9% so với năm 2008 (đạt 7,9%). Năm 2010, hoàn thành chỉ tiêu giảm tỉ suất sinh 0,2o/oo và giảm sinh con thứ 3 trở lên 1%, các chỉ tiêu khác tiếp tục được giữ vững và hoàn thành kế hoạch.

Giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh

Từ năm 2010-2021, công tác dân số Thủ đô vẫn tiếp tục được chú trọng. Đây là giai đoạn công tác dân số Thủ đô nhận được sự quan tâm toàn diện trong chỉ đạo, đầu tư nguồn lực của Thành ủy, Hội đồng nhân dân Thành phố. Tổ chức bộ máy làm công tác dân số tiếp tục được kiện toàn.

Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân từ trẻ em đến người cao tuổi luôn được thành phố Hà Nội chú trọng

Về chất lượng dân số, tỉ lệ sàng lọc trước sinh năm 2011 là 30%, năm 2016 là 72%, (vượt chỉ tiêu giao), năm 2020 là 85% (vượt chỉ tiêu giao); năm 2011 đạt 20%, năm 2016 là 82%, năm 2020 là 85%. Thể lực tầm vóc của thanh niên Thủ đô từng bước được nâng cao.

Về cơ cấu dân số, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, tỉ số giới tính khi sinh năm 2010 là 117 trẻ trai/100 trẻ gái, giảm dần qua các năm, năm 2015 là 114,5 trẻ trai/100 trẻ gái. Năm 2016, tỉ số giới tính khi sinh được khống chế ở mức 114 trẻ trai/100 trẻ gái. Năm 2020, tỉ số này là 113 trẻ trai/100 trẻ gái. Cơ cấu dân số về tuổi: Tuổi thọ trung bình tăng, việc quan tâm chăm sóc hỗ trợ người cao tuổi, mở rộng các dịch vụ cho người già được chú trọng.

Về quy mô dân số, năm 2020, toàn Thành phố đã đạt mức sinh thay thế (số con bình quân/một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ -TFR: 2,1 con, tỉ suất sinh thô giảm hàng năm, tuy nhiên chưa bền vững, đặc biệt mức sinh ở 18 huyện còn cao). Tỉ lệ sinh con thứ ba trở lên tuy có giảm so mỗi năm nhưng chưa bền vững. Tỉ lệ tăng dân số hàng năm ở mức cao: Bình quân 2,22%/năm, mỗi năm tăng khoảng 160.000 người, tạo ra áp lực lớn cho kinh tế - xã hội Thủ đô. Mật độ dân số trung bình 2.398 người/km2, có sự chênh lệch lớn giữa khu vực nội thành và ngoại thành, cao gấp 8,2 lần bình quân toàn quốc 290 người/ km2.

Giai đoạn từ năm 2016-2021, Thành phố đã triển khai nhiều đề án, kế hoạch quan trọng như: Đề án sàng lọc trước sinh sơ sinh giai đoạn 2013-2015, 2016-2020; Kế hoạch kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh đến năm 2025; Kế hoạch “Phát triển thể lực, tầm vóc người Hà Nội đến năm 2030”; Kế hoạch thực hiện “Đề án Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2017-2025” trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2025: Kế hoạch “Xã hội hóa cung cấp phương tiện tránh thai và dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe sinh sản trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2017-2020”.

Năm 2018, Thành ủy đã ban hành Kế hoạch số 74-KH/TU, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 94/KH-UBND nhằm triển khai toàn diện, đồng bộ các giải pháp thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban chấp hành Trung ương khóa XII về công tác Dân số trong tình hình mới.

Năm 2020, UBND Thành phố ban hành Kế hoạch số 237/KH-UBND về thực hiện Chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030, trong đó toàn Thành phố phấn đấu các chỉ tiêu gồm: Duy trì vững chắc mức sinh thay thế; tỉ lệ phụ nữ mang thai được tầm soát ít nhất 4 loại bệnh tật bẩm sinh phổ biến nhất đạt 90%; tỉ lệ trẻ sơ sinh được tầm soát ít nhất 5 bệnh bẩm sinh phổ biến nhất đạt 95%; tỉ lệ nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt ít nhất 95%; tuổi thọ bình quân đạt trên 75 tuổi, tỉ lệ dân số đô thị đạt trên 60%; bố trí, sắp xếp dân cư hợp lý ở nông thôn, thành thị; 100% dân số được đăng ký, quản lý trong hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất trên toàn Thành phố và quy mô toàn quốc.

Với những kết quả đã đạt được, trong thời gian tới, với sự quyết tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Thành ủy, Hội đồng nhân dân, UBND Thành phố, sự tập trung tổ chức thực hiện của ngành Y tế, phối hợp của các sở, ban, ngành Thành phố và các quận, huyện, xã, phường, thị trấn công tác dân số sẽ vượt qua các khó khăn, thách thức để tiếp tục góp phần thực hiện thành công các mục tiêu thiên niên kỷ.