Luật Thủ đô 2024: Tạo cơ sở để Hà Nội chủ động ưu tiên nguồn lực cho các dự án chiến lược

Bộ Tư pháp đang đánh giá tổng kết thi hành Luật Thủ đô năm 2024 để đề xuất các cơ chế, chính sách sửa đổi cho phù hợp với điều kiện mới. Sau hơn 1 năm có hiệu lực, tình hình thi hành Luật Thủ đô trên nhiều lĩnh vực đã đạt các kết quả bước đầu.

Cho phép Hà Nội chủ động hơn trong phân bổ nguồn lực

Trong đó, với lĩnh vực quy hoạch, phát triển đô thị và liên kết vùng, Luật Thủ đô đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội tổ chức lập, điều chỉnh quy hoạch theo cách tiếp cận tích hợp, đa ngành, gắn với liên kết vùng và phát triển bền vững.

Trong giai đoạn đầu triển khai, Thành phố đã tập trung rà soát, điều chỉnh các quy hoạch liên quan, đặc biệt là Quy hoạch chung Thủ đô, quy hoạch phân khu và định hướng phát triển không gian ngầm, giao thông công cộng, đô thị theo mô hình TOD.

Những kết quả ban đầu cho thấy tư duy quy hoạch đã có sự chuyển biến theo hướng dài hạn và hiện đại hơn. Tuy nhiên, việc triển khai quy hoạch liên kết vùng vẫn gặp khó khăn do sự khác biệt về lợi ích, nguồn lực và thiếu cơ chế phối hợp giữa Hà Nội và các địa phương lân cận. Bên cạnh đó, công tác tổ chức thực hiện quy hoạch, nhất là trong giải phóng mặt bằng, huy động nguồn lực và kiểm soát phát triển đô thị, vẫn là thách thức lớn cần tiếp tục tháo gỡ.

Trong lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách và huy động nguồn lực, không chỉ dừng lại ở việc bổ sung ưu đãi tài chính đơn thuần, Luật Thủ đô năm 2024 đã thiết kế một không gian pháp lý linh hoạt hơn, cho phép Hà Nội chủ động hơn trong phân bổ nguồn lực, lựa chọn dự án, hình thức đầu tư và cơ chế huy động vốn.

Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược. Ảnh: P.Ngân

Trong năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Hà Nội vượt xa dự toán và tăng mạnh so với giai đoạn 2021 - 2024. Quy mô thu ngân sách tăng không chỉ phản ánh phục hồi và tăng trưởng kinh tế, mà còn cho thấy hiệu quả bước đầu của cơ chế tài chính đặc thù cho phép Thành phố chủ động hơn trong quản lý, khai thác nguồn thu và phân bổ ngân sách.

Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, linh hoạt hơn trong điều hành ngân sách, phân bổ chi đầu tư phát triển và gắn trách nhiệm quyết định với trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

Thực tiễn giai đoạn 2025 - 2026 cho thấy, tỷ trọng chi đầu tư phát triển trong tổng chi ngân sách địa phương tiếp tục được duy trì ở mức cao, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như giao thông, đô thị, chuyển đổi số và hạ tầng xã hội.

Theo Bộ Tư pháp, một điểm nhấn quan trọng trong thực thi Luật Thủ đô là khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách, đặc biệt là vốn đầu tư tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Năm 2025, Hà Nội thu hút vốn FDI, mức cao nhất trong nhiều năm, phản ánh sự cải thiện rõ rệt của môi trường đầu tư - kinh doanh.

Các cơ chế đặc thù về đầu tư của Luật Thủ đô, kết hợp với cải cách thủ tục hành chính và phân cấp mạnh hơn cho Thành phố, đã góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị và phê duyệt dự án; tăng tính ổn định và dự báo của chính sách và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô năm 2024 lần đầu tiên dành một nhóm chính sách riêng cho phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.

Trong giai đoạn đầu triển khai, Thành phố đã tích cực chuẩn bị các đề án, nghị quyết chuyên đề nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu, sàn giao dịch công nghệ và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 271/2025/NĐ-CP; đã tạo cơ chế, hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, tổ chức khoa học và công nghệ công lập khác trên địa bàn Thủ đô thực hiện việc thành lập, tham gia thành lập doanh nghiệp, tham gia góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ thuộc quyền sở hữu trí tuệ của mình.

Bên cạnh đó, Nghị định số 271/2025/NĐ-CP đã quy định việc viên chức làm việc tại cơ sở công lập tham gia góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp do cơ sở công lập thành lập, hoặc tham gia thành lập khi được sự đồng ý của người đứng đầu cơ sở công lập đó.

Quy định này nhằm khuyến khích, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ khu vực nghiên cứu, đào tạo công lập để hình thành, phát triển các doanh nghiệp với hàm lượng công nghệ chuyên sâu, công nghệ lõi, thu hút sự tham gia của các nguồn lực từ khu vực tư nhân; góp phần hình thành và phát triển đội ngũ doanh nhân, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo…

Từ tình hình thi hành Luật, Bộ Tư pháp kiến nghị với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tăng cường hoạt động giám sát theo chuyên đề việc thi hành pháp luật về Thủ đô, đặc biệt trong các lĩnh vực: Quy hoạch, kiến trúc; nhà ở; xây dựng; giao thông; đất đai; môi trường.

Đồng thời chỉ đạo việc thể chế hóa kịp thời, đúng đắn và đầy đủ các chủ trương, yêu cầu về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội; giao Chính phủ nghiên cứu, đề xuất việc sửa đổi, bổ sung Luật Thủ đô cho phù hợp với điều kiện thực tiễn hiện nay.

Bộ Tư pháp cũng kiến nghị với Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan ngang bộ khẩn trương rà soát, đánh giá quy định của các luật, nghị quyết có liên quan đến phát triển Thủ đô Hà Nội phục vụ cho việc lập đề nghị xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi)…