Lễ Vu Lan nhớ về một thuở nhuộm răng, ăn trầu

(LĐTĐ) Cách đây khoảng hơn nửa thế kỷ về trước tại miền Bắc, trầu cau là thứ không thể thiếu trong các sự kiện trọng đại như lễ hội, cưới hỏi, ma chay... Người miền Bắc, đặc biệt là các cụ già còn có thói quen nhuộm răng, ăn trầu. “Răng đen ai nhuộm cho mình/Cho duyên mình đẹp, cho tình anh say”.
Hàng nghìn phật tử đổ về chùa Ngọa Vân dự lễ Vu Lan Làng vàng mã Phúc Am nhộn nhịp dịp lễ Vu Lan

Trước tiên, về tục nhuộm răng, đã có từ rất lâu đời, nhưng chỉ thông dụng ở miền Trung và miền Bắc. Kinh đô Huế được coi là nơi cực thịnh của nghệ thuật nhuộm răng. Tuy nhiên, đến cuối thế kỷ XX, ở các thành thị lớn của Việt Nam, tục ăn trầu và nhuộm răng suy yếu, dần dần theo thời gian phong tục cũng biến mất.

Lễ Vu Lan nhớ về một thuở nhuộm răng, ăn trầu
Ảnh minh họa

Theo quan niệm thẩm mỹ xưa, hàm răng đen được coi là chuẩn mực của cái đẹp, không chỉ riêng đối với phụ nữ mà ngay cả nam giới cũng vậy, tuy ở nam giới ít hơn. Người xưa tôn vinh răng đen là nét đẹp không thể thiếu của người phụ nữ. Nó được đánh giá, coi trọng cũng tương đương với quan niệm giữ gìn sự trong trắng của người con gái Việt, và được xếp thứ 4 trong 10 chuẩn mực đo nét duyên của người con gái: “Bốn thương răng láng hạt huyền kém thua”.

Không chỉ là chuẩn mực của cái đẹp, lúc bấy giờ tục nhuộm răng đen trở nên phổ biến đến nỗi được coi là chuẩn mực đạo đức. Nếu như không làm sẽ bị xem là đi ngược với tập tục và không được đón nhận. Những người không nhuộm răng thì không được đến cưới hỏi. Đặc biệt vào các dịp lễ, Tết hay những ngày vui trọng đại như lễ hỏi, lễ cưới, họ phải nhuộm răng lại cho đen mới để tham dự.

Quy trình để nhuộm răng đen cũng vô cùng công phu, cầu kỳ và phải trải qua nhiều giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên là phải làm sạch răng, thường kéo dài 3-5 ngày. Sau mỗi bữa ăn, người nhuộm răng phải đánh sạch răng bằng vỏ cau khô, có nơi còn dùng bột than củi. Sau đó xúc miệng kỹ bằng nước chanh hoặc dấm. Giai đoạn tiếp theo là nhuộm răng đỏ. Cục cánh kiến mua ở chợ được tán nhỏ ra thành bột, đổ rượu vào quấy cho sánh, sau đó phết lên mảnh lá chuối hoặc lá dừa, lá cau cắt miếng dài bằng hàm răng. Tối đi ngủ ấp mảnh lá chuối cánh kiến vào hai hàm rồi mím miệng lại. Cứ thế đến khi có hàm răng đỏ bóng, lên màu cánh gián ưng ý thì mới nhuộm răng đen. Lúc này vẫn dùng bột cánh kiến, nhưng hòa với phèn đen, quế chi, đinh hương, vỏ lựu khô đã được tán nhỏ thành bột, cho lên chảo quấy đều với dấm thanh. Cuối cùng là chiết răng để giữ màu đen cho răng. Người ta lấy gáo dừa già đã phơi khô để lên con dao rồi đốt cho gáo dừa chảy ra thứ nhựa đen sền sệt, rồi lấy nhựa đó phết vào răng, khi đó răng sẽ có màu đen bóng và lâu phai.

Để có được hàm răng đen đẹp, người nhuộm răng không chỉ phải trải qua những công đoạn phức tạp, mất nhiều thời gian, công sức mà còn phải chịu đau đớn về thể xác: “Ả nào cũng gầy đi vì nhuộm răng. Bởi đêm đã vất vả thế, ăn uống lại phải kiêng, tránh nhai, sợ nhạt thuốc, cứ húp cháo hoa hai ba phiên dài dài..” (Chuyện cũ Hà Nội, Tô Hoài).

Giống như tục nhuộm răng, tục ăn trầu của Việt Nam cũng xuất hiện từ lâu đời, đi vào đời sống vật chất và tinh thần, trở thành hình ảnh mang tính biểu tượng của truyền thống văn hóa, của tập quán dân tộc, của tình nghĩa thủy chung son sắt giữa người với người.

Người xưa có câu “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, trầu dùng để mời khách đến chơi nhà. Miếng trầu xuất hiện hầu như ở mọi mặt đời sống sinh hoạt của người dân Việt Nam. Từ mâm cỗ cúng gia tiên đến Lễ Tết, cưới hỏi. Miếng trầu còn tượng trưng cho tình yêu lứa đôi. Mâm lễ nhà trai đưa sang để thưa chuyện nhà gái, không thể thiếu được lá trầu, quả cau: “Miếng trầu ăn kết làm đôi/ Lá trầu là vợ, cau tươi là chồng/Trầu xanh, cau trắng, chay hồng/Vôi pha với nghĩa, thuốc nồng với duyên”.

Nguyên liệu ăn trầu cau gồm lá trầu (lá màu xanh sẫm bóng, có các gân nổi rõ ở mặt bên dưới), quả cau (màu xanh ánh vàng, hình nón, kích thước xấp xỉ cỡ quả trứng gà, bên trong lốm đốm) và ít vôi (loại vôi tôi để lâu, nhão, màu trắng hoặc màu hồng). Lá trầu và cau sẽ được cất trong cơi trầu làm bằng đồng, vôi thì đặt trong bình vôi. Cau được chọn phải là cau tươi hoặc cau khô được bổ ra làm sáu miếng nhỏ. Tiếp đến, người ta sẽ dùng chìa vôi để quét vôi lên lá trầu, gấp lại rồi lấy một miếng cau vào miệng nhai nát hỗn hợp 3 món này.

Trong đời sống hằng ngày, người ta ăn trầu theo một cách đơn giản. Thế nhưng, vào những dịp quan trọng như đám cưới, đám hỏi, lễ hội thì miếng trầu sẽ được xếp cầu kỳ hơn và cách têm đó gọi là têm trầu cánh phượng. Vẫn là những nguyên liệu lá trầu, cau và vôi nhưng những món đó lại được sắp xếp với hình dáng cầu kỳ, kiểu cách. Điều này vừa thể hiện sự sang trọng của trầu cau trong các dịp lễ, lại vừa nói lên sự khéo léo của những người phụ nữ Kinh Bắc xưa.

Cho tới ngày nay, tục nhuộm răng đã bị phá bỏ và tục ăn trầu, mời trầu cũng ít phổ biến như xưa. Tuy vậy nhưng trầu cau vẫn là thứ không thể thiếu trong mỗi dịp lễ Tết, cúng giỗ, cưới hỏi, kết thân. Và hình ảnh người phụ nữ Việt Nam xưa với hàm răng đen bóng, môi đỏ vì nhai trầu sẽ mãi là hình ảnh mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc ta. Nhân lễ Vu Lan lại nhớ về một thuở nhuộm răng, ăn trầu để nhớ nét đẹp văn hóa của tổ tiên./.

P.Linh

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Kịp thời xử lý, ngăn chặn tâm lý chủ quan, lơ là trong phòng dịch

Kịp thời xử lý, ngăn chặn tâm lý chủ quan, lơ là trong phòng dịch

(LĐTĐ) Từ ngày 21/9, người dân trên địa bàn thành phố Hà Nội thực hiện Chỉ thị số 22 của Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội về điều ...
Ngày 22/9, thành phố Hồ Chí Minh giảm hơn 1.000 ca mắc Covid-19 so với hôm qua

Ngày 22/9, thành phố Hồ Chí Minh giảm hơn 1.000 ca mắc Covid-19 so với hôm qua

(LĐTĐ) Bản tin dịch Covid-19 ngày 22/9 của Bộ Y tế cho biết có 11.527 ca mắc Covid-19, riêng thành phố Hồ Chí Minh và Bình Dương đã hơn 9.600 ca. ...
Phụ nữ Tây Hồ với “mùa trăng giãn cách”

Phụ nữ Tây Hồ với “mùa trăng giãn cách”

(LĐTĐ) Trong dịp Tết Trung thu năm 2021, nhằm mang lại cho trẻ em không khí vui tươi, phấn khởi để các em có thêm động lực bước vào năm học ...
Hà Tĩnh cho phép hoạt động một số dịch vụ từ ngày 23/9/2021

Hà Tĩnh cho phép hoạt động một số dịch vụ từ ngày 23/9/2021

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Hà Tĩnh vừa có Công văn số 6255/UBND-VX ngày 22/9/2021 cho phép hoạt động dạy học và ăn bán trú đối với bậc học ...
Đại biểu đề nghị tăng cường đối thoại, thực hiện chính sách “giãn và giảm” cho doanh nghiệp

Đại biểu đề nghị tăng cường đối thoại, thực hiện chính sách “giãn và giảm” cho doanh nghiệp

(LĐTĐ) Ngày 22/9, tại Kỳ họp thứ hai của Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố Hà Nội, sau khi nghe trình bày Báo cáo tổng hợp thẩm tra chung về ...
Nhiều trường đại học đồng loạt thông báo tuyển sinh bổ sung

Nhiều trường đại học đồng loạt thông báo tuyển sinh bổ sung

Ngày 22/9, nhiều trường ĐH trên cả nước đã thông báo chỉ tiêu và điều kiện xét tuyển bổ sung sau khi công bố điểm chuẩn trúng tuyển đợt 1 ...
Kiến nghị lộ trình giảm lãi suất vay mua nhà ở xã hội

Kiến nghị lộ trình giảm lãi suất vay mua nhà ở xã hội

Năm 2021, năm đầu tiên Chính phủ áp dụng thống nhất mức lãi suất cho vay mua nhà ở xã hội (NƠXH) tại Ngân hàng Chính sách xã hội, tổ ...

Tin khác

Nhà văn Nguyễn Toàn Thắng trở lại văn đàn với tập truyện ngắn “Da gấu và chuyện Trương Bốn”

Nhà văn Nguyễn Toàn Thắng trở lại văn đàn với tập truyện ngắn “Da gấu và chuyện Trương Bốn”

(LĐTĐ) Nhiều năm nay, nhà văn Nguyễn Toàn Thắng gắn bó với sân khấu qua những vở diễn gây tiếng vang như: “Vì sao lạc xứ”, “Tái sinh”, “Thần giữ của”, “Truyền thuyết Triệu Trinh Nương”… Gần đây, nhà văn xuất hiện lại trên văn đàn bằng tập truyện ngắn mang phong cách giễu nhại đặc trưng và gần như là “của hiếm” của văn học nước nhà hiện đại. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi cởi mở với nhà văn Nguyễn Toàn Thắng xung quanh tập truyện ngắn này, và tất nhiên, cả về những gì liên quan đến tình hình văn nghệ.
Các hoạ sĩ nhóm G39 "phá cỗ tranh" dịp Tết Trung thu 2021

Các hoạ sĩ nhóm G39 "phá cỗ tranh" dịp Tết Trung thu 2021

(LĐTĐ) Nhân dịp Trung thu, hoạ sĩ Lê Thiết Cương cùng nhóm hoạ sĩ G39 đã ra mắt triển lãm trực tuyến "Phá cỗ tranh".
Tết Trung thu ấm áp và khác biệt của trẻ em Thủ đô

Tết Trung thu ấm áp và khác biệt của trẻ em Thủ đô

(LĐTĐ) Dịch bệnh Covid-19 đang khiến Trung thu năm nay trở nên khác biệt so với các năm trước. Tuy nhiên không vì thế mà cái Tết Trung thu của các em nhỏ lại thiếu đi sự vui vẻ, ấm áp, thiếu đi nét đẹp văn hóa cổ truyền của ngày Tết đoàn viên.
Tết Trung thu trong miền ký ức

Tết Trung thu trong miền ký ức

(LĐTĐ) Mỗi năm, vào cữ tháng Tám âm lịch, khi gió heo may se lạnh quyện cùng nắng vàng như mật mang mùa thu ngọt ngào tới, tôi lại thầm nhớ về những Tết Trung thu xưa. Bao kỷ niệm của một thời vô ưu trong ký ức bỗng thức dậy theo tiếng trống bỏi lảnh lót, trống ếch thì thùng văng vẳng ngoài phố.
Dự thảo bộ quy tắc ứng xử của nghệ sĩ: Tránh lệch chuẩn văn hóa và đạo đức

Dự thảo bộ quy tắc ứng xử của nghệ sĩ: Tránh lệch chuẩn văn hóa và đạo đức

(LĐTĐ) Trước những lùm xùm về phát biểu, viết lách trên không gian mạng hay quảng cáo những sản phẩm không đảm bảo chất lượng, làm từ thiện… của một số nghệ sĩ gây bức xúc trong dư luận, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) vừa hoàn tất dự thảo Bộ Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật (Bộ Quy tắc) và đang trong các khâu hoàn thiện cuối cùng trước khi ban hành.
Xác lập chuẩn mực đạo đức của người hoạt động nghệ thuật

Xác lập chuẩn mực đạo đức của người hoạt động nghệ thuật

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa hoàn tất dự thảo bộ quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật (bộ quy tắc) và đang trong các khâu hoàn thiện cuối cùng trước khi ban hành.
Giới trẻ Hà Nội với văn hóa đọc

Giới trẻ Hà Nội với văn hóa đọc

(LĐTĐ) Thời gian qua, nhiều địa phương ở Hà Nội thực hiện giãn cách xã hội để phòng, chống dịch Covid-19, hệ thống thư viện, nhà sách buộc phải đóng cửa, thế nhưng không ít người trẻ đang sống và làm việc ở Thủ đô vẫn nỗ lực “nuôi dưỡng” văn hóa đọc.
Truyền lửa văn hóa đọc thời công nghệ số

Truyền lửa văn hóa đọc thời công nghệ số

(LĐTĐ) Thật không quá khi nói rằng sách là kho tàng tri thức của nhân loại mà mỗi chúng ta ai cũng nên một lần chinh phục. Nhưng dường như trong thời đại công nghệ số lên ngôi, kho tàng tri thức tinh hoa ấy đang dần bị đi vào quên lãng. Đặc biệt đối với giới trẻ, họ đang mải mê trong thế giới ảo mà quên mất rằng, sách không chỉ đơn thuần là những trang giấy có chữ, mà nó còn là một kho báu quý giá.
Bún chả Hà Nội – món ngon mãi nhớ

Bún chả Hà Nội – món ngon mãi nhớ

(LĐTĐ) Nhà văn Vũ Bằng đã viết trong “Miếng ngon Hà Nội” thế này: “Quà bún có cả một trăm thứ, nhưng ai đã ở Hà Nội, ai đã đi qua Hà Nội, làm sao mà quên được thứ quà bún phổ thông nhất, bán với cái giá bình dân nhất, ăn một miếng mà nhớ đến một năm, là thứ quà bún chả”. Vâng, quả đúng như vậy, bún chả Hà Nội tuy bình dị nhưng mang hương vị riêng, có sức cuốn hút lạ thường với thực khách.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam ứng dụng công nghệ để phục vụ công chúng

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam ứng dụng công nghệ để phục vụ công chúng

(LĐTĐ) Cùng với xu thế phát triển của các bảo tàng trên thế giới để ứng phó với đại dịch Covid-19, thời gian qua, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam đã ra mắt các sản phẩm ứng dụng công nghệ trong giới thiệu trưng bày để phục vụ công chúng.
Xem thêm
Phiên bản di động