Lách luật hay cơ chế?

Chuyên gia tài chính Lê Văn Thọ cho rằng, nếu xét trên góc độ luật, tức là các quy định về thang bảng lương của lãnh đạo DNNN như Nghị định 2006 năm 2004 rồi Nghị định 86 năm 2007 của Chính phủ thì mức lương của lãnh đạo các DN công ích không quá 36 triệu đồng/tháng và nếu có tăng theo hệ số kinh doanh thì không quá 0,5 lần hệ số lương. Đối chiếu với các NĐ trên, việc lãnh đạo DN công ích nhận mức lương 2,4 tỷ đồng/năm là sai, phải trả lại.

Tuy nhiên, cũng theo chuyên gia Thọ, nếu mức thu nhập đó là cõng cả ở những công việc mà công ty kinh doanh thêm, ngoài chức năng nhiệm vụ chính thì sao? Giải quyết kiểu gì? Vì thực tế, nhiều công ty nhà nước trong đó cả DN công ích đang kinh doanh nhiều lĩnh vực để tăng doanh thu. Họ không làm sai. Vì họ làm đúng tinh thần Luật DN. Anh Thọ dẫn chứng: Chẳng hạn một DN công ích làm đúng theo chức năng của mình, doanh số kinh doanh hàng năm ước được 100 tỷ đồng. Song tiền kinh doanh các lĩnh vực khác lại lên tới 300 tỷ đồng. Vậy mức thu nhập phải dựa trên doanh số kinh doanh. Trong khi đó bản thân các NĐ quy định của Chính phủ lại không nói rõ vấn đề này. Chỉ nêu không quá 36 triệu... Như vậy, sẽ phải hiểu sao đây? Một là thu nhập không quá 36 triệu trong phạm vi kinh doanh đúng chức năng hay là kinh doanh cả ngoài ngành? DN họ rất khôn, lợi dụng sự vênh nhau giữa NĐ quy định tiền lương và tự do kinh doanh của Luật DN sẵn sàng lách luật.

Một vấn đề nữa mà các nhà trong cuộc đưa ra về sự bất cập cơ chế dẫn đến sự lách luật trả lương cao, đó là trong khi các văn bản quy định của các bộ chủ quản vẫn đưa ra thời gian về thi công, duy tu, bảo dưỡng các công trình công ích có thời hạn 5 - 10 năm, nhưng thực tế các đơn vị này đã áp dụng các trang thiết bị, kỹ thuật vào thi công, bảo dưỡng nên thời gian thi công nhanh lên. Trong khi đó, lượng ngân sách nhà nước cấp cho các đơn vị ngày một gia tăng dẫn đến tiền chi ít, lợi nhuận nhiều... lương hưởng cao.

Dẫu thực tế có sự mâu thuẫn như vậy, song cách lý giải của cơ quan quản lý nhà nước tỏ ra vẫn chung chung. Trả lời báo giới về vấn đề nhận lương ở DNNN- công ích, Thứ trưởng Bộ  Lao động- Thương binh và Xã hội cho hay: Theo tính toán của tôi, mức lương tối đa của lãnh đạo các doanh nghiệp công ích này khoảng 30 triệu đồng/tháng. Tuy còn phụ thuộc vào việc quy định đơn giá tiền lương vào các sản phẩm công ích như thế nào, áp dụng mức lương tối thiểu vùng bao nhiêu để ra mức lương đó. Cũng theo ông Huân, với các DN công tích của ngành xây dựng dựa trên hướng dẫn của Bộ Lao động thương binh và Xã hội, Bộ Xây dựng có hướng dẫn xây dựng đơn giá tiền lương trong các sản phẩm công ích. Bộ Xây dựng quyết định doanh nghiệp áp dụng mức lương tối thiểu vùng là bao nhiêu, nhưng không vượt quá hai lần mức lương tối thiểu vùng chung do Chính phủ quy định để xác định đơn giá tiền lương. Từ đơn giá này doanh nghiệp sẽ xây dựng quỹ lương kế hoạch (theo kế hoạch công việc của năm) để trình cơ quan chủ quản phê duyệt.

Người lao động, bao gồm cả lãnh đạo doanh nghiệp hàng tháng được tạm ứng 80% lương theo kế hoạch, đến cuối năm nếu hoàn thành kế hoạch công việc sẽ được 20% lương còn lại. Việc xây dựng đơn giá tiền lương trong các sản phẩm công ích đô thị do Bộ Xây dựng ban hành và có định mức. Bộ Lao động Thương binh và Xã hội chỉ ban hành định mức ở những doanh nghiệp công ích quan trọng của quốc gia. Do vậy cần kiểm tra lại đơn giá này mới khẳng định được có chuyện dân phải trả phí dịch vụ công ích cao hay không.

Người phụ trách vấn đề tiền công- tiền lương nói là vậy, song mấu chốt của vấn đề dường như vẫn chưa được giải quyết. Đó là như đề cập ở trên, Luật DN cho các DN kể cả nhà nước kinh doanh những lĩnh vực pháp luật không cấm để cải thiện đời sống, song quy định trả lương thì lại không quá 36 triệu đồng/tháng mà lại không rõ ràng là dựa trên doanh số kinh doanh theo đúng chức năng hay cả kinh doanh ngoài. Chính sự lùng nhùng này dẫn tới sai phạm về cách tính lương hiện nay.
 

Hà Lê