Hà Nội: Từng bước giải quyết bài toán thoát nước mùa mưa

Hệ thống vẫn quá tải

Theo dự đoán từ các chuyên gia khí tượng thủy văn, thời tiết năm 2025 được dự báo phức tạp với 2-3 cơn bão và 3-5 đợt lũ, trong đó các cơn bão có quỹ đạo và cường độ khó lường. “Mùa bão 2025 có thể không cực đoan như các năm ENSO mạnh, nhưng tính khó đoán định về quỹ đạo và cường độ sẽ là thách thức lớn cho công tác dự báo và ứng phó”, PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định.

Trên thực tế, mỗi khi mùa mưa bão đến, nhiều khu vực nội thành Hà Nội lại xuất hiện tình trạng ngập lụt, thậm chí có những điểm ngập diện rộng. Các điểm ngập thường xuất hiện tại những vị trí trũng thấp, hầm chui, các tuyến phố như: Nguyễn Chính, Hoa Bằng, Minh Khai, Thụy Khuê, Nguyễn Khuyến, Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt, Ngọc Lâm, Đại lộ Thăng Long… Nguyên nhân chính của tình trạng này ngoài vấn đề do thiên nhiên, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Hà Nội ngập lụt là do hệ thống thoát nước nội đô lạc hậu, cơ sở hạ tầng cũ, xuống cấp, khả năng tiêu thoát nước hạn chế, lâu ngày lại bị bồi lắng.

Về cơ bản hệ thống hạ tầng thoát nước của Thành phố mới chỉ đáp ứng được mưa cường độ khoảng 50mm trong 2 giờ, trong khi các trận mưa lớn ngày càng có cường độ cao, thời gian ngắn và tập trung. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh chóng với việc san lấp hồ, ao, kênh, rạch, bê tông hóa diện tích mặt đất làm giảm khả năng thấm nước và điều hòa dòng chảy tự nhiên, khiến nước mưa không được hấp thụ mà chảy tràn gây ngập úng cục bộ.

Công nhân Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội triển khai nạo vét sông Tô Lịch khơi thông dòng chảy.

Cụ thể, hệ thống thoát nước mới được đầu tư xây dựng hoàn chỉnh ở khu vực nội thành thuộc khu vực sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét và sông Kim Ngưu với diện tích 77,5km2 (gồm các quận: Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Tây Hồ và một phần các quận Cầu Giấy, Thanh Xuân) và có thể giải quyết tình trạng ngập úng cho những trận mưa có cường độ 300mm/2 ngày.

Trong đó đã đầu tư được 12/39 trạm bơm với tổng công suất khoảng 180m3/s đạt tỷ lệ khoảng 18%/tổng công suất trạm bơm khu vực đô thị trung tâm. Các khu vực khác của thành phố chưa được đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước mưa như khu vực Tả Hữu Nhuệ, khu vực Long Biên, Hà Đông, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm và các khu đô thị mới nên vẫn còn tình trạng ngập úng cục bộ khi có mưa lớn.

Kiên trì xử lý từng điểm

Tình trạng ngập úng tại Hà Nội mỗi khi có mưa lớn không phải là vấn đề mới, nó đã tồn tại trong nhiều năm qua. Lý giải về tình trạng ngập úng tại Thủ đô, đặc biệt là lưu vực sông Nhuệ, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội Trịnh Ngọc Sơn cho biết, lưu vực sông Tô Lịch có thể chịu được trận mưa trên 300mm/2 ngày. Song, khu vực phía Tây Hà Nội hệ thống thoát nước đô thị tại lưu vực này chỉ có thể chịu được mưa 50mm/ngày.

Lý giải về việc này, ông Trịnh Ngọc Sơn cho biết, ngoài việc hệ thống thoát nước bị quá tải, việc khu vực phía Tây rơi vào tình trạng ngập úng kéo dài cũng xuất phát từ việc chậm triển khai xây dựng hệ thống thoát nước theo quy hoạch.

“Khu vực phía Tây Nam có 3 dự án tiêu thoát nước thì hiện mới có dự án Trạm bơm tiêu Yên Nghĩa đang triển khai. Nước vẫn chủ yếu tự tiêu, tự chảy, phụ thuộc nhiều vào mực nước sông Nhuệ. Khi mực nước sông Nhuệ dâng cao, cos mặt nước cao hơn cos mặt đường tại nhiều vị trí trên Đại lộ Thăng Long và các hầm chui dân sinh, khiến nước không kịp tiêu thoát, thậm chí chảy ngược trở lại, gây ra tình trạng úng ngập cho khu vực”, ông Trịnh Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Từ thực tế mùa mưa năm 2024, khi trời có mưa với mức trên 50mm, trên địa bàn thành phố sẽ xuất hiện 11 điểm úng. Thông tin thêm về các giải pháp xử lý điểm ngập này trong thời gian tới, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cho hay, hiện có 3/11 điểm đã có các dự án cải tạo thoát nước và các đơn vị chức năng đang triển khai dự án. Khu vực ngã năm Đường Thành - Bát Đàn - Nhà Hỏa đang có dự án cải tạo thoát nước bằng bể điều tiết ngầm dung tích 2.100 m3, dự án đã được UBND thành phố giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội làm chủ đầu tư.

Để duy trì hiệu quả của hệ thống thoát nước, việc nạo vét các con sông là hết sức cần thiết.

Tại ngã tư Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt, hệ thống thoát nước tuyến phố nằm trong phạm vi triển khai dự án đường sắt đô thị thí điểm Nhổn - ga Hà Nội (nhà ga S12). Sau khi dự án hoàn thành, hệ thống thoát nước dọc phố Lý Thường Kiệt sẽ được hoàn trả, giảm thiểu tình trạng úng ngập của khu vực. Tại điểm Thụy Khuê (dốc La Pho), dự án cống hóa mương Thụy Khuê do UBND quận Tây Hồ làm chủ đầu tư đang triển khai, tiến độ chậm do vướng giải phóng mặt bằng.

“3 điểm ngập úng khác cũng đang trong quá trình nghiên cứu, đề xuất đầu tư dự án cải tạo thoát nước. Trong đó, tại Đại lộ Thăng Long, tình trạng úng ngập của khu vực các hầm chui phụ thuộc vào việc khống chế mực nước của sông Nhuệ. Về lâu dài, đơn vị đề xuất đầu tư xây dựng các trạm bơm tiêu cục bộ và xây dựng hệ thống thoát nước theo quy hoạch dọc Đại lộ Thăng Long”, lãnh đạo Công ty Thoát nước Hà Nội cũng cho biết.

Điểm úng ngập trên các tuyến phố Ngọc Lâm, Hoàng Như Tiếp (quận Long Biên) phụ thuộc vào dự án đầu tư xây dựng 2 trạm bơm đầu mối của lưu vực sông Cầu Bây, là trạm bơm Cự Khối và Gia Thượng. Dự kiến khi dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật tuyến đường 40m từ Nguyễn Văn Cừ đến đê Ngọc Thụy khớp nối, tuyến cống phố Ngọc Lâm sẽ thoát trực tiếp về cống hộp đường Hồng Tiến, giảm mức độ ngập 2 điểm trên.

Trong những năm qua, Hà Nội đã có những bước tiến trong việc tìm kiếm giải pháp bền vững chống ngập úng. Về hạ tầng, Thành phố đang xây dựng các hồ điều hòa tại quận Thanh Xuân và Long Biên để giảm tải hệ thống thoát nước, đồng thời tạo không gian sinh thái. Các dự án cải tạo lưu vực sông Tô Lịch, sông Nhuệ và trạm bơm tiêu tại Đông Anh, Hà Đông, Long Biên cũng được đẩy nhanh tiến độ.

Đặc biệt, Thành phố đã có những bước đi tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ, ứng dụng HSDC cung cấp hình ảnh các điểm ngập mỗi 18 giây qua camera ven đường, giúp người dân tránh khu vực nguy hiểm; ứng dụng iHanoi hỗ trợ nắm bắt thông tin ngập lụt và xử lý thủ tục hành chính; hệ thống xử lý nước thải Yên Xá, hệ thống đê bao sông Tô Lịch… cũng chính thành quả của việc áp dụng công nghệ tiên tiến với hạ tầng thoát nước.