Giao thông tích hợp cho Hà Nội: Cần sự bứt phá để thay đổi thói quen

Vẫn gặp khó khăn

Mỗi sáng, anh Ngô Minh Hoàn (phường Yên Nghĩa) chỉ cần đi bộ khoảng 500m là đến ga Yên Nghĩa, bắt chuyến tàu điện tuyến Cát Linh - Hà Đông. Sau chừng 15 - 20 phút, bao gồm cả thời gian chờ, anh đã có mặt tại ga Cát Linh. Từ đây, anh tiếp tục thuê xe đạp công cộng ngay dưới chân nhà ga, di chuyển thêm hơn 2km là tới cơ quan.

Với anh Hoàn, sự kết nối liền mạch giữa các phương tiện đã giúp hành trình mỗi ngày trở nên nhẹ nhàng, tiết kiệm và chủ động hơn.

Không chỉ riêng anh Hoàn, ngày càng nhiều người dân Thủ đô đã bắt đầu thay đổi thói quen di chuyển nhờ vào việc Hà Nội đưa vào vận hành hai tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, Nhổn - Ga Hà Nội, đồng thời mở rộng mạng lưới xe buýt, xe buýt điện, xe đạp công cộng cùng các dịch vụ gọi xe công nghệ như Grab, Be, Xanh SM… Sự kết hợp này đang mở ra những lựa chọn mới, đa dạng và thuận tiện hơn cho hành khách.

Việc đưa vào sử dụng các tuyến tàu điện đã trực tiếp thúc đẩy sự phát triển của giao thông đô thị, tăng sức hấp dẫn của loại hình vận tải hành khách công công trên địa bàn Thủ đô.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân chưa mặn mà với phương tiện công cộng. Họ thường chỉ chọn xe buýt, tàu điện khi tuyến đường thuận lợi, ít phải đổi chặng, còn phần lớn vẫn gắn bó với xe máy và ô tô cá nhân. Lý do chính, theo nhiều người, là thiếu thông tin, chưa quen với việc trung chuyển nhiều phương tiện, hoặc còn e ngại về sự thuận tiện khi kết nối.

Em Đinh Thị Hương Trà, sinh viên Trường Đại học Mở Hà Nội chia sẻ, nhiều bạn trẻ rất mong muốn sử dụng phương tiện công cộng để tiết kiệm chi phí đi lại. Tuy nhiên, thực tế không ít người dân vẫn còn thiếu thông tin, chưa biết cách kết nối các loại hình vận tải khác nhau hoặc chưa tin tưởng vào sự hiệu quả của di chuyển đa phương thức.

Chính vì vậy, khi một tuyến đường sắt đô thị hay một tuyến xe buýt không thể đưa thẳng đến điểm đến, phần lớn hành khách sẽ nhanh chóng quay lại lựa chọn phương tiện cá nhân.

Dù 2 tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, Nhổn - Ga Hà Nội chưa được liền mạch song Hà Nội đã tổ chức kết nối 2 tuyến thông qua mạng lưới xe buýt.

Thực tế cũng phản ánh rõ ràng điều này. Dù Thành phố đã có nhiều nỗ lực, hệ thống vận tải hành khách công cộng mới chỉ đáp ứng được khoảng 19,5% nhu cầu đi lại. Trong khi đó, Hà Nội hiện có khoảng 8 triệu xe máy và gần 1,5 triệu ô tô, với tốc độ gia tăng trung bình 4,5% mỗi năm. Quy hoạch dành cho giao thông tĩnh yêu cầu đạt từ 3 - 4%, nhưng hiện Thành phố mới chỉ đạt chưa tới 1%.

Bên cạnh đó, diện tích đất dành cho giao thông trong tổng diện tích đất xây dựng đô thị chỉ đạt 12,13%, mới bằng một nửa so với mục tiêu 20 - 26% theo quy hoạch Chính phủ phê duyệt cho khu vực đô thị trung tâm.

Cần thêm nhiều nỗ lực

Hà Nội hiện đã có hầu hết các loại hình giao thông vận tải, từ đường sắt, đường bộ, đường thủy đến hàng không. Trong lĩnh vực vận tải hành khách công cộng, Thành phố cũng phát triển các phương tiện như đường sắt đô thị, xe buýt, taxi… Tuy nhiên, hai tuyến này chưa tạo được sự gắn kết cần thiết mà vẫn tồn tại như những “mảnh ghép đơn lẻ”.

Hành khác muốn đi từ Hà Đông lên khu vực Nhổn để sử dụng đường sắt đô thị thì vẫn cần qua các điểm trung chuyển để sử dụng xe buýt. Chính điều này đã khiến đường sắt đô thị trở nên kém hấp dẫn trong mắt nhiều người.

Ngoài các loại hình như xe buýt, tàu điện... hiện Hà Nội còn tạo điều kiện phát triển một lượng lớn xe đạp công cộng tại nhiều điểm, giúp người dân thuận tiện kết nối với xe buýt và các phương tiện khác.

Ở góc độ đơn vị quản lý, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, hiện trên địa bàn Thành phố có 2 tuyến đường sắt đô thị đang hoạt động, cùng với 2.250 tuyến xe buýt và khoảng 18.800 xe taxi. Bên cạnh đó, các loại hình vận tải mới như Grab, Be, xe khách liên tỉnh… cũng tham gia phục vụ nhu cầu đi lại. Đặc biệt, Thành phố đã bố trí khoảng 1.100 xe đạp công cộng tại nhiều điểm, giúp người dân thuận tiện kết nối với xe buýt và các phương tiện khác. Cùng với việc khắc phục hạn chế, Thành phố cũng đang từng bước đổi mới theo hướng xanh và bền vững.

Ngoài ra, theo Sở Xây dựng Hà Nội, Thành phố đã ban hành Kế hoạch triển khai Đề án phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt điện, xe sử dụng năng lượng sạch. Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg, Thành phố tiếp tục nghiên cứu để tăng cường vận tải hành khách công cộng, đặc biệt tại các trục giao thông chính như Vành đai 1, Vành đai 2, Vành đai 3 cũng như trên toàn hệ thống.

Đáng chú ý, mạng lưới xe buýt cũng đang được Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông Hà Nội điều chỉnh để tăng khả năng tiếp cận đường sắt đô thị. Tại các nhà ga, nhiều tuyến buýt được bố trí kết nối, giúp hành khách thuận tiện trung chuyển. Chẳng hạn, ga Cát Linh (tuyến Cát Linh - Hà Đông) hiện có tới 16 tuyến xe buýt đi qua. Trên cùng tuyến, các ga La Thành, Thái Hà, Láng đều có từ 7 đến 8 tuyến buýt kết nối. Đặc biệt, ga Cầu Giấy của tuyến Nhổn - Ga Hà Nội có tới 36 tuyến buýt, bao gồm cả tuyến trợ giá và không trợ giá, tạo điều kiện để hành khách dễ dàng di chuyển giữa xe buýt và đường sắt đô thị cũng như tới các địa điểm dọc tuyến.

Những nỗ lực của Hà Nội trong việc mở rộng và kết nối hệ thống vận tải hành khách công cộng là rất rõ ràng. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng Hà Nội, yếu tố then chốt vẫn là đảm bảo tính kết nối liền mạch. Nói cách khác, một hệ thống giao thông thực sự hiệu quả phải mang lại cho người dân hành trình liên tục, có thể kết hợp nhiều phương tiện khác nhau nhưng vẫn thông suốt từ điểm đầu đến điểm cuối.

Mạng lưới xe buýt Thủ đô đang nỗ lực mở rộng và kết nối, tạo điều kiện tốt nhất để hành khách tiếp cận.

Rõ ràng, nếu chỉ dừng lại ở việc phát triển thêm các loại hình phương tiện thì giao thông công cộng của Hà Nội khó có thể tạo ra bước chuyển thực sự. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc xây dựng một hệ thống liên thông, đồng bộ, nơi mỗi hành khách có thể kết hợp nhiều phương tiện khác nhau nhưng vẫn có hành trình thuận lợi, liền mạch từ điểm đầu đến điểm cuối. Khi tính kết nối được cải thiện, người dân sẽ cảm thấy việc di chuyển bằng phương tiện công cộng không chỉ tiện lợi mà còn tiết kiệm chi phí, thời gian, an toàn và văn minh hơn.

Đây cũng chính là điều kiện tiên quyết để giao thông công cộng trở thành lựa chọn ưu tiên, dần thay thế thói quen sử dụng xe cá nhân vốn đang gây sức ép lớn lên hạ tầng đô thị. Về lâu dài, phát triển giao thông công cộng liên thông còn giúp giảm ùn tắc, giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, từ đó góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân và hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô xanh, văn minh, hiện đại. Đó không chỉ là yêu cầu cấp bách trước mắt mà còn là chiến lược phát triển bền vững cho Hà Nội trong nhiều thập kỷ tới.