Đổi mới khung pháp lý, chống thất thu thuế

Người nộp thuế tự xác định nghĩa vụ thuế phải nộp

Tiếp tục Phiên họp thứ 50, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Quản lý thuế (sửa đổi), với nhiều sửa đổi quan trọng.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn nêu rõ, với bố cục gồm 9 Chương và 53 Điều, dự thảo Luật đưa ra nhiều thay đổi cơ bản, giải quyết các vấn đề cấp bách của thực tiễn. Theo đó, bổ sung mới quy định cơ quan thuế thực hiện quản lý thuế theo phân nhóm người nộp thuế; bổ sung nội dung quản lý thuế đối với các giao dịch xuyên biên giới, kinh tế số, thương mại điện tử, tài sản số và loại hình, giao dịch kinh tế mới phát sinh.

Bổ sung quy định người nộp thuế tự xác định nghĩa vụ thuế phải nộp, tự kê khai thuế và tự nộp thuế; bổ sung nguyên tắc giao dịch độc lập, quản lý tuân thủ, nguyên tắc quản lý thuế theo thông lệ quốc tế.

Thực hiện chủ trương xóa bỏ thuế khoán theo Nghị quyết 68-NQ/TW, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh căn cứ mức doanh thu thực tế hằng năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ tự xác định thuộc đối tượng không chịu thuế, đối tượng không phải nộp thuế, đối tượng chịu thuế, đối tượng phải nộp thuế theo quy định của pháp luật về thuế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn. Ảnh: VPQH

Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thuộc đối tượng phải nộp thuế thì thực hiện khai thuế, tính thuế đối với từng loại thuế theo kỳ tính thuế. Luật cũng bổ sung đối tượng áp dụng là tổ chức, cá nhân nước ngoài có phát sinh thu nhập tại Việt Nam, đặc biệt là những đối tượng có hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số khác.

Sửa đổi quy định mã số thuế của cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là số định danh cá nhân của cá nhân, chủ hộ gia đình, chủ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được cấp theo quy định của pháp luật về căn cước.

Dự thảo Luật đưa ra những quy định nhằm hiện đại hóa thủ tục hành chính, sửa đổi quy định mã số thuế cá nhân là số định danh cá nhân được cấp theo pháp luật về căn cước; bổ sung quy định cơ quan thuế thực hiện quản lý theo phân nhóm người nộp thuế để đánh giá mức độ rủi ro, tuân thủ…

Không cho phép khai bổ sung khi đã có quyết định thanh tra, kiểm tra

Qua thẩm tra sơ bộ, liên quan tới xây dựng lực lượng quản lý thuế, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, cần có chế độ để bổ sung thu nhập cho cán bộ thuế. Tuy nhiên, việc đưa nội dung này vào Luật hiện chưa có cơ sở chính trị cần thiết do các Nghị quyết của Đảng, của Quốc hội đã quy định rõ về việc bãi bỏ các khoản chi ngoài lương của cán bộ, công chức, viên chức có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước… Vì vậy, đề nghị Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị cho ý kiến về đề xuất chính sách này.

Về quy định khai bổ sung hồ sơ khai thuế, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị không bổ sung nội dung giao Chính phủ quy định các trường hợp được khai bổ sung sau khi cơ quan có thẩm quyền đã công bố quyết định thanh tra, kiểm tra.

Vì Luật Quản lý thuế hiện hành từng cho phép khai bổ sung trong trường hợp này, nhưng sau rà soát đã được xác định là có sơ hở, bất cập, có khả năng dẫn đến tiêu cực và đã được sửa đổi theo hướng không cho phép khai bổ sung khi đã có quyết định thanh tra, kiểm tra.

Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển từ cơ chế khoán sang kê khai, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo tính toán, đánh giá tác động cụ thể về sự thay đổi trong nghĩa vụ thuế (thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân). Nếu sự thay đổi là quá lớn, cần cân nhắc điều chỉnh lại các mức thuế suất trong các luật chính sách để gánh nặng thuế không ảnh hưởng quá lớn, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW và mục tiêu cải thiện đời sống người dân…

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thống nhất với mục tiêu chuyển đổi mô hình quản lý từ kiểm soát sang phục vụ người nộp thuế, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này nhằm giảm gánh nặng hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy và xây dựng hệ thống quản lý thuế công bằng, hiệu quả.

Về việc cho phép sử dụng định danh cá nhân làm mã số thuế nhằm cải thiện thủ tục hành chính, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần đặc biệt lưu tâm đến cơ chế bảo mật để tránh rò rỉ dữ liệu.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu làm rõ các vấn đề kiểm tra, ấn định, cưỡng chế thuế, đồng thời bổ sung cơ chế cho các tổ chức tái chế được khấu trừ/nộp thay để hỗ trợ kinh tế tuần hoàn và thu thuế đối với cá nhân thu gom chất thải…

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương băn khoăn về sử dụng mã số thuế cá nhân gắn với số định danh cá nhân và quy định tự xác định đối tượng chịu thuế hoặc không chịu thuế, việc sửa đổi như vậy đã đủ để khắc phục những hạn chế, bất cập như báo cáo đã chỉ ra hay chưa. Ngoài ra, việc kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử và trực tuyến hiện nay cũng đặt ra yêu cầu cao về chống thất thu thuế.

Quan tâm đến chống gian lận thuế, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nêu thực tế, công cụ và năng lực giám sát của cơ quan thuế hiện còn hạn chế, thiếu cơ chế thông tin tự động và trao đổi giữa các nước, cũng như thiếu các giải pháp công nghệ để kịp thời phát hiện và ngăn chặn hành vi gian lận. Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội kiến nghị cần đổi mới toàn diện khung pháp lý cũng như công cụ quản lý để kiểm soát hiệu quả vấn đề này…